نشریه های علمی انتشارات
اطلاعات شماره: سال ۴۴، شماره ۱۷۲،(۱۳۹۰)

عنوان مقاله: تأویلی از مفهوم قلم در مثنوی «تحریمة‌القلم»


صفحات: 49-74

DOI: 10.22067/jls.v44i1.11684

چکیده
یکی از مثنوی های کوتاه سنایی غزنوی، که کمتر مورد توجّه قرار گرفته و صحّت انتساب آن به وی نیز مسلّم است، «تحریمه القلم» است که شاعر در آن به ستایش قلم می پردازد. قلم در ادبیّات فارسی همواره از جایگاه والایی برخوردار بوده است و شاعران و نویسندگان به ستایش آن پرداخته اند. در ادبیّات عرفانی ما از قلم با تعابیر گوناگونی چون نخستین آفریده، جوهر، عقل، ملک، نور و... یاد شده است. به نظر عرفا نخستین آفریده همان انسان کامل است که باید پس از قوس نزولی در مراتب آفرینش، قوس صعودی را تا رسیدن به مرحلة کمال بپیماید. در این مقاله با تبیین این مسئله با استناد به برخی متون عرفانی و به ویژه کتاب انسان کامل عزیزالدّین نسفی، بیان شده است که قلم در مثنوی تحریمه القلم، با تأویلی می تواند انسان کامل باشد و در واقع سنایی به نوعی کامل ترین آفریده را ستایش کرده است. گویا هدف سنایی از ستایش قلم (انسان کامل) توسّل به آن برای مبارزه با ظاهر سازی و سالوس ورزی زمانه و یافتن راهی برای رسیدن به کمال است. بر این اساس، قلم به بیان مراحلی از سلوک می پردازد و از این جهت این مثنوی، رساله ای کوچک در سیر و سلوک به شمار می آید. ما در این مقاله، نصایح قلم را در چهار عنوان: دعوت به پشیمانی، دعوت به پرهیز از ظاهر سازی و سالوس ورزی، دعوت به تلاش و مجاهدت و دعوت به صداقت دسته بندی کرده‌ایم.
کلیدواژه ها: سنایی، تحریمه القلم، قلم، عقل، انسان کامل.



دریافت نسخه XML

تمام متن: PDF
دانلود : 3900

بازدید: 1145

تاریخ دریافت: 1390/12/13 , تاریخ پذیرش: 1396/04/02 , تاریخ انتشار: 1390/12/13

ایمیل این مقاله (نیازمند ورود )
ایمیل به نویسنده (نیازمند ورود )