نشریه های علمی انتشارات
اطلاعات شماره: سال۴۴، شماره ۱۷۴ (۱۳۹۰)

عنوان مقاله: چو آدینه هرمزدِ بهمن بود ...


صفحات: 1-14

DOI: 10.22067/jls.v44i3.12647

چکیده
فردوسی در پایان پادشاهی شاپور ذوالاکتاف چند بیتی دربارة احوال شخصی خویش آورده است که با این بیت آغاز می شود :
چو آدینه هرمزد بهمن بود بر این کار فرّخ نشیمن بود
پژوهشگران دربارة این چند بیت نظریات گوناگونی اظهار کرده و آنها را ناظر بر آرزوی دیدار فردوسی با پیامبر اسلام (ص) پس از مرگ، شادمانی از اتمام نظم این بخش از شاهنامه و جشن شصت و ســومین زاد سال فردوسی دانسته اند، اما با دقت در ساختار، ترتیب و نوع بیان این بیت ها آشکار می شود که تأکید فردوسی بر تقارن جمعه با روز نخست بهمن ماه است و او به این مناسبت در پی بزم آرایی و شادخواری برآمده است. علت فرخندگی و سرورانگیزیِ هم زمانیِ آدینه با روز هرمزد بهمن برای فردوسی این بوده که جمعه در معتقدات اسلامی گرامی و عیدگونه است و در عین حال در پنـدارهای نجـومی کهن روز ویژة سیارة خنیا و طرب، زهره، شمرده می شود، از همین روی هنگام تن آسانی و فرحناکی است. از سوی دیگر روز نخــست(هرمزد/ اورمزد) هر ماه در فرهنگ ایرانی و محتملاً به تأثیر از آن، در سنت اسلامی روزی است مبارک و مخصوصِ بزم و رامش. برخی شواهد نیز نشـان می دهد که ظاهراً روز نخست مـاه بهمن هم خجسته و جشن مانند تلقی می شده است و با این وصف طبیعی است که انطباق دو یا سه روزِ این چنین (آدینه، هرمزد و هرمزد بهمن) فرخ دانسـته ‌شــود. از میان سال های مرتبط با ادوار زندگانی فردوسی فقط در سال ۳۸۷ ه.ق. جمعه مطابق با یکم بهمن بوده و چون فردوسی در دنبالة این بیت ها خود را شصت و سه ساله نامیده است، سال تولد او ۳۲۴ ه.ق. خواهد بود و این با اشارات و قراینِ دیگرِ متن شاهنامه که بر پایة آنها زادسـال شاعر سال ۳۲۹ یا ۳۳۰ ه.ق. و در میان شاهنامه شناسان پذیرفته تر است، در تناقض قرار می گیرد

کلمات کلیدی:   فردوسی ؛ شاهنامه ؛ آدینه ؛ هرمزد ؛ هرمزدِ بهمن ؛ زادسال فردوسی


دریافت نسخه XML

تمام متن: PDF
دانلود : 3296

بازدید: 750

تاریخ دریافت: 1391/02/31 , تاریخ پذیرش: 1396/03/06 , تاریخ انتشار:

ایمیل این مقاله (نیازمند ورود )
ایمیل به نویسنده (نیازمند ورود )