نشریه های علمی انتشارات
اطلاعات شماره: سال ۴۰، شماره ۱۵۸،(۱۳۸۶)

عنوان مقاله: بررسی دلایلِ شباهت و تفاوت در روایت ِ داستانهای شاهنامه و تاریخ بلعمی*


صفحات: 77-88

DOI: 10.22067/jls.v40i3.13161

چکیده
شاهنامة فردوسی و تاریخ بلعمی دو اثر مهم و برجستة فرهنگ ایرانی اند که نه تنها در زمانی نزدیک به هم به نگارش در آمده اند بلکه از درونمایه های یکسانی نیز برخوردارند. این دو اثر در بردارندة سرگذشت ایران از آغاز آفرینش تا دورة نگارش اثر هستند.
تحقیقات اخیر محققان نشان داده است که منابع و مآخذ به کار گرفته شده از سوی فردوسی و بلعمی با یکدیگر تفاوتهایی داشته است؛ فردوسی در به نظم کشیدن شاهنامه علاوه بر روایات شفاهی، از شاهنامة منثور ابومنصوری نیز استفاده کرده بود؛ در صورتی که منابع اصلی بلعمی، گذشته از تاریخ طبری، شاهنامة منثور ابوالموید بلخی بوده است. با وجود این تفاوت در منابع، مطالعه و بررسی شخصیتهای مشترک در دو اثر نشان می دهد که شباهتها بسیار بیشتر از تفاوتهاست. علت شباهتهای موجود میان شخصیتهای این دو اثر را می توان از یک‌سو به دلیلِ نشات گرفتن این دو اثر از سنتهای داستانی مشترک حماسی-اسطوره ای ایران و از سوی دیگر به دلیل امانتداری دو مؤلف در نقل منابع مربوط دانست که آن خود ناشی ازاعتقاد به تاریخ واقعی بودن این روایتها نزد آنان و در کل نزد ایرانیان بود؛ به‌طوری‌که دخل و تصرف در این روایتها در نظرشان امری ناپسندیده تلقّی می گردید. همچنین برای تفاوتهای موجود نیز می‌توان دلایلی بر شمرد مانند: تفاوت در منابع و مآخذ؛ تفاوت در روش کار دو مولّف؛ اقتضای شاعری فردوسی؛ دخالت دادن باورهای مذهبی فردوسی در بیان برخی از روایتها و رویکرد متفاوت دو مولف در روش عقلانی سازی روایتها.
کلید واژه‌ها: شاهنامه فردوسی، تاریخ بلعمی، خرد گرایی، تباین مذهبی، شاهنامه های منثور.



دریافت نسخه XML

تمام متن: PDF
دانلود : 5763

بازدید: 676

تاریخ دریافت: 1391/03/22 , تاریخ پذیرش: 1396/02/08 , تاریخ انتشار: 1387/04/16

ایمیل این مقاله (نیازمند ورود )
ایمیل به نویسنده (نیازمند ورود )