##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

هادی بیدکی

چکیده

هدف از نوشتن این مقاله بررسی ساقی نامه های سروده شده تا پایان سدۀ 12 است. در این راستا پس از طرح مسأله، سابقۀ تحقیق، تعریف ژانر ساقی نامه و ملاحظات تاریخ ادبیاتی دربارۀ آن در درآمد، به بررسی انتقادی فهرست های نسخ خطی و منابع تذکره ای و کتاب-شناسی پرداخته شده است. در بخش بررسی انتقادی فهرست های نسخ، روشن خواهد شد که برخی فهرست نویسان اشعاری را اشتباهاً به عنوان ساقی نامه به برخی از شاعران نسبت داده و یا ساقی نامه های واحدی را به چند شاعر منسوب کرده اند. سپس به ساقی-نامه های نویافته ای پرداخته شده که در دو تذکرۀ میخانه و پیمانه به آن ها اشاره نشده است. در بخش بررسی انتقادی منابع تذکره ای و کتاب شناسی، به بررسی کامل تری از ساقی نامه-هایی پرداخته شده که گلچین معانی آن ها را در مقدمۀ پیمانه مختصراً معرفی کرده؛ همچنین در این بخش منابع تذکره ای و کتاب شناسی که به ساقی نامه پرداخته اند، بررسی شده است. بنابراین این مقاله دو هدف اصلی دارد: 1- تکمیل و اصلاح اطلاعات مربوط به برخی از ساقی نامه ها 2- معرفی و بررسی برخی از ساقی نامه های نویافته و نامذکور در دو تذکرۀ میخانه و پیمانه.

جزئیات مقاله

مراجع
آبی. (سدۀ 11). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [27/ 13875]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. تاریخ کتابت سدۀ 11.
آزاد بلگرامی، میر غلام¬علی بن نوح. (1910). مآثر ¬الاکرام موسوم به سرو آزاد. ج 1. حیدرآباد دکن: مطبعۀ مفیدۀ عام.
آزادمظهری، محمد. (1388). «تأثیر اندیشه¬های خیامی بر ساقی¬نامه¬های فارسی». پایان¬نامۀ دکتری. دانشگاه پیام نور مرکز تهران.
آقابزرگ تهرانی، محمدحسن. (1355). الذریعه الی تصانیف الشیعه. جلد 12. بی¬جا: اسلامیه.
آیتی، محمدحسین. (1327). بهارستان: در تاریخ و تراجم رجال قائنات و قهستان. تهران: بی¬نا.
اختیاری، زهرا. (1390). «سایۀ روشن آثار و نوشته¬های قاسمی گنابادی». ادب و زبان. دانشگاه شهید باهنر کرمان. ش 30 (پیاپی 27). صص 77- 47.
اصلح، محمد. (1967). تذکرۀ شعرای کشمیر. به تصحیح حسام¬الدین راشدی. ج1. کراچی: اقبال آکادمی.
افشار و دیگران، ایرج. (1371-1354). فهرست نسخه¬های خطی کتابخانۀ ملی ملک. ج 2: 1354، ج 5: 1363، ج 6: 1366، ج 8: 1369، ج 9: 1371. تهران: بی¬نا.
امیدی تهرانی، خواجه ارجاسب. (م. 929). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [65/ 2329]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 10. بی¬تا.
امیر علیشیر نوایی (علیشیر بن کیچکنه). (1342). دیوان امیر نظام¬الدین علیشیر نوایی (فانی). به تصحیح رکن¬الدین همایون فرخ. تهران: ابن سینا.
انوار، سیدعبدالله. (1354). فهرست نسخ خطی کتابخانۀ ملی. ج 6. تهران: ادارۀ کل کتابخانه¬ها.
انوری ابیوردی، اوحدالدین. (م. 585). کلیات انوری. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [2382]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 10. تاریخ کتابت سدۀ 10.
اوحدی بلیانی، تقی¬الدین محمد. (1389). عرفات ¬العاشقین و عرصات ¬العارفین. به تصحیح ذبیح¬الله صاحب¬کاری و آمنه فخر احمد. ج 2. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب و کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
اهلی شیرازی، محمد بن یوسف. (1344). کلیات اشعار مولانا اهلی شیرازی. تصحیح حامد ربانی. تهران: کتابخانۀ سنایی.
بدیع اصفهانی، محمدبدیع. (سدۀ 11). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [36/ 13443]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. تاریخ کتابت سدۀ 11.
بغدادی، اسماعیل پاشا. (1947). ایضاح ¬المکنون فی الذیل علی کشف ¬الظنون. ج 2. استانبول: وکالة المعارف الجلیه.
بیانی، مهدی. (1352). فهرست ناتمام تعدادی از کتب کتابخانۀ سلطنتی. تهران: بی¬نا.
پرتوی شیرازی. (م. 928). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [11/8450]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 10. تاریخ کتابت 1080.
جوکار، منوچهر. (1385). «ملاحظاتی در ساختار ساقی¬نامه با تأکید بر دو نمونۀ گذشته و معاصر». پژوهش¬های ادبی. ش 13-12. صص 122-99.
حاجی¬خلیفه، مصطفی بن عبدالله. (1943). کشف¬الظنون عن اسامی الکتب و الفنون. تصحیح محمدشرف¬الدین یالتقایا و دیگران. ج 2. استانبول: وکالۀ ¬المعارف الجلیه.
حافظ شیرازی، شمس¬الدین محمد. (1387). دیوان غزلیات مولانا شمس¬الدین محمد خواجه حافظ شیرازی. به کوشش خلیل خطیب رهبر. چ 45. تهران: صفی¬علی¬شاه.
حائری، عبدالحسین. (1376- 1348). فهرست کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. ج 3: 1353، ج 17: 1348، ج 21: 2537، ج 22: 1374، ج 23: 1376. تهران: بی¬نا
حجتی، سید محمدباقر؛ دانش¬پژوه، محمدتقی. (1345). فهرست نسخه¬های خطی کتابخانۀ دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی. تهران: دانشگاه تهران.
حزین لاهیجی، محمدعلی بن ابی¬طالب. (1374). دیوان حزین لاهیجی. تصحیح ذبیح¬الله صاحب¬کار. تهران: میراث مکتوب.
حسین، محمد بشیر. (1969). فهرست مخطوطات شیرانی. ج 1. لاهور: دانشگاه پنجاب، ادارۀ تحقیقات پاکستان.
حسینی اشکوری، سیدجعفر. (1388). فهرست نسخه¬های خطی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. ج 28. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
حسینی کازرونی، سیداحمد. (1386).«تبیین حقایق عرفانی و معرفت¬شناسی در ساقی¬نامه¬های ادب فارسی». مطالعات ادبیات تطبیقی. ش 2. صص 51-31.
خاقانی شروانی، بدیل بن علی. (1379). دیوان خاقانی شروانی. به کوشش جهانگیر منصور و مقدمۀ بدیع¬الزمان فروزانفر. تهران: نگاه.
داعی شیرازی، نظام¬الدین محمود. (1339). کلیات شاه داعی شیرازی. تصحیح محمد دبیرسیاقی. 2 ج. تهران: کانون معرفت.
دانش¬پژوه، محمدتقی. (1363- 1348). فهرست میکروفیلم¬های کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران. ج 1: 1348، ج 3: 1363. تهران: دانشگاه تهران.
دانش¬پژوه، محمدتقی. (1364- 1339). فهرست کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران. ج 8: 1339، ج 12- 9 و 14: 1340، ج 15: 1345، ج 16: 1357، ج 17: 1364. تهران: دانشگاه تهران.
دانش¬پژوه، محمدتقی؛ علمی انواری، بهاءالدین. (بی تا- 1354). فهرست کتب خطی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی (شمارۀ 2 سنای سابق). ج 1: بی تا، ج 2: 1354. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
درایتی، مصطفی. (1389). فهرست¬وارۀ دست¬نوشت¬های ایران (دنا). ج 5، 6، 9. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
راست¬کار، فخری. (1347). فهرست کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. ج 8. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.
رستگار فسایی، منصور. (1372). انواع شعر فارسی. شیراز: نوید
رضایی، احترام. (1388). ساقی¬نامه در شعر فارسی. تهران: امیرکبیر.
روح¬الامین اصفهانی، میر محمدامین. (م. 1047). لیلی و مجنون. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [2632]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. تاریخ کتابت 1303.
زرین¬چیان، غلامرضا. (1355). «ساقی¬نامه در ادب فارسی». دانشکدۀ ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد. س 12. ش 47. صص 586-571.
سرخوش لاهوری، محمدافضل. (1389). کلمات ¬الشعرا. تصحیح علیرضا قزوه. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
سرهندی، ناصرعلی. (1379). نقاش و صورت. تصحیح مهدی داداشی ارانی. (منتشر شده در خلال گنجینۀ بهارستان). تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
سلمان ساوجی (سلمان بن محمد). (1337). کلیات سلمان ساوجی. تصحیح مهرداد اوستا و مقدمۀ رشید یاسمی. تهران: زوار.
سلمان ساوجی (سلمان بن محمد). (1389). کلیات سلمان ساوجی. تصحیح عباس¬علی وفایی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
سمیونوف، آلکساندر. (1375). مجموعۀ نسخه¬های خطی فارسی فرهنگستان علوم جمهوری ازبکستان. ترجمۀ عارف رمضان. 6 ج (در یک مجلد). تهران: سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی.
شانی تکلو، وجیه¬الدین نسف. (1390). دیوان شانی تکلو. تصحیح امیربانو کریمی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
شانی تکلو، وجیه¬الدین نسف. (م. 1023). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [4/ 13678]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. بی تا.
شرف¬زرد تبریزی. ( م. 1016). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [5/ 770 ط]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. بی تا.
شریف تبریزی. (1388). دیوان شریف تبریزی. تصحیح حسین¬قلی صیادی. (منتشر شده در خلال گنجینۀ بهارستان). تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
شریف تبریزی. (م. 956). اشعار شریف تبریزی. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [9/ 1384]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 10. تاریخ کتابت 934.
شریف تبریزی. (م. 956). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [30/ 8982]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 10. تاریخ کتابت سدۀ 11.
شیدا، شهرزاد. (1386- 1385).«ساقی¬نامه¬ها در ادب فارسی». رودکی. ش 13-12. صص 35-30.
شیرازی، ابن یوسف. (1313). فهرست کتابخانۀ مدرسۀ عالی سپهسالار. ج 2. تهران: چاپخانۀ مجلس.
صادقی، محمدعلی. (1370). خُم¬خانه. تهران: فرهنگ¬سرا.
صبا، محمد مظفر حسین. (1297). تذکرۀ روز روشن. بهوپال: بی نا.
صدرایی خویی و دیگران، علی. (1388). فهرست نسخه¬های خطی کتابخانۀ عمومی آیت¬الله گلپایگانی (قم). ج 4. تهران و مشهد: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، مؤسسۀ فرهنگی پژوهشی الجواد (ع).
صدرایی خویی، علی. (1377- 1376). فهرست نسخه¬های خطی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. ج 26: 1376، ج 38- 36: 1377. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
صفا، ذبیح¬الله. (1389- 1388). تاریخ ادبیات در ایران. ج 2: 1388، ج 5-3: 1389. چ 13. تهران: فردوس.
طباطبایی بهبهانی، محمد. (1386). فهرست مختصر نسخه¬های خطی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
عرفی شیرازی، جمال¬الدین محمد. (م. 999). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [3/ 2598]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 10. تاریخ کتابت سدۀ 12.
عماد فقیه، علی بن محمود. (1374). طریقت¬نامه. تصحیح رکن¬الدین همایون فرخ. تهران: اساطیر.
عماد فقیه، علی بن محمود. (م. 773). کلیات عماد. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [3/ 13512]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 8. تاریخ کتابت 783.
فاضل هاشمی، سید محمدرضا. (1380). فهرست کتب خطی کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد آستان قدس رضوی. ج 17. مشهد: آستان قدس رضوی.
فخرالزمانی، عبدالنبی بن خلف. (1340). تذکرۀ میخانه. تصحیح احمد گلچین معانی. تهران: محمدحسین اقبال و شرکا.
فرحی. (سدۀ 11). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [10/ 14199]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. تاریخ کتابت سدۀ 11.
فضولی بغدادی، محمد بن سلیمان. (1962). دیوان فضولی. تصحیح حسیب مازی اوغلی. آنکارا: دانشگاه آنکارا.
قاسم سمنانی. (سدۀ 11). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [9/ 14149]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. تاریخ کتابت سدۀ 11.
قانع تتوی، میر علی¬شیر. (1957). تذکرۀ مقالات¬الشعرا. تصحیح حسام¬الدین راشدی. کراچی: سندهی ادبی بورد.
قدسی مشهدی، حاجی محمدجان. (1375). دیوان حاجی محمدجان قدسی مشهدی. تصحیح محمد قهرمان. تهران: دانشگاه فردوسی.
قطران تبریزی، ابومنصور. (م. 465). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [56/ 8982]. نسخۀ خطی. تاریخ کتابت سدۀ 11.
کُرد، سارا. (1389). «تصحیح دیوان حیدر کلوچ هروی شاعر نیمۀ قرن دهم هجری». پایان¬نامۀ کارشناسی ارشد. دانشکدۀ ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد.
گلچین معانی، احمد. (1350- 1348). تاریخ تذکره¬های فارسی. ج 1: 1348، ج 2: 1350. تهران: دانشگاه تهران.
گلچین معانی، احمد. (1359). تذکرۀ پیمانه. مشهد: دانشگاه فردوسی.
گلچین معانی، احمد . (1369). کاروان هند. 2 ج. مشهد: آستان قدس رضوی.
مبشر طرازی، نصرالله. (1966). فهرس المخطوطات الفارسیه الی تقتنیها دارالکتب حتی عام 1963م. ج 1. قاهره: مطبعۀ دارالکتب.
محجوب، محمدجعفر. (1339). «ساقی¬نامه- مغنی¬نامه». سخن. س 11، صص 79- 69.
مدرس رضوی، محمدتقی. (1334). احوال و آثار خواجه نصیرالدین طوسی. تهران: دانشگاه تهران.
مرشد بروجردی. (م. 1030). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [76 ط]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. تاریخ کتابت 1058.
مرعشی نجفی، سیدمحمود و دیگران. (1383). فهرست نسخه¬های خطی کتابخانۀ بزرگ حضرت آیت¬الله مرعشی نجفی. ج 32. قم: بی نا.
معیری، محمدحسن. (1329). «ساقی¬نامه¬ها». فلسفه، کلام و عرفان. ش 16. صص 228- 221.
منزوی، احمد. (1351). فهرست نسخه¬های خطی فارسی. ج 4-3. تهران: مؤسسۀ فرهنگی منطقه¬ای.
منزوی، احمد. (1365). فهرست مشترک نسخه¬های خطی فارسی پاکستان. ج 1: 1362، ج 3، 7: 1365، ج 8: 1366. اسلام¬آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
منزوی، احمد. (1384). فهرست نسخه¬های خطی مرکز دایرة ¬¬المعارف بزرگ اسلامی. ج 2. تهران: مرکز دایرة¬¬المعارف بزرگ اسلامی.
منزوی، علی¬نقی. (1339). «ساقی¬نامه¬های خطی». نشریۀ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران. دفتر اول. صص 50-18.
موسوی مراغی، میر عبدالفتاح. (1384). دیوان اشعار میر عبدالفتاح موسوی مراغی (اشراق). چ 2. تهران: اوحدی.
نصرآبادی، محمدطاهر. (1317). تذکرۀ نصرآبادی. تصحیح حسن وحید دستگردی. تهران: ابن سینا.
نفیسی، سعید. (1344). تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی. 2 ج. تهران: فروغی.
والی. (سدۀ 11). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [2/ 144]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 11. تاریخ کتابت سدۀ 11.
واله داغستانی، علی¬قلی. (1384). ریاض¬الشعرا. تصحیح محسن ناجی نصرآبادی. ج 1. تهران: اساطیر.
وحشی بافقی، شمس¬الدین محمد. (م. 991). ساقی¬نامه. تهران: کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی. نمرۀ مسلسل [67/ 5996]. نسخۀ خطی تألیف سدۀ 10. تاریخ کتابت سدۀ 11.
هاتف اصفهانی، احمد. (1349). دیوان هاتف اصفهانی. تصحیح حسن وحید دستگردی و مقدمۀ عباس اقبال آشتیانی. تهران: ارمغان فروغی.
هدایت، رضاقلی¬خان. (1339). مجمع¬الفصحا. تصحیح مظاهر مصفا. ج 4. تهران: امیرکبیر.
یاسمی، رشید. (بی¬تا). تتبع و انتقاد احوال و آثار سلمان ساوجی. تهران: محمد رمضانی.
یاسی¬پور، غلام¬رضا. (1387). سیری در ساقی¬نامه¬ها، مطرب¬نامه¬ها، مفتی¬نامه¬ها، قسم¬نامه¬ها، مناجات¬نامه-ها و خدای¬نامه¬ها. تهران: حسینیۀ ارشاد.
Blochet, E. (1912). Catalogue des Manuscripts Persans. Paris: Imprimerrie National. Part IV.
Ethe, Hermann. (1903). Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the India Office. London: Oxford. Vol I.
Rieu, Charles. (1879-1883). Catalogue of Persian Manuscripts in the British Museum. London. Vol I & III.
Sachau, ED. (1889). Catalogue of Persian, Turkish, Hindustani and Pushtu Manuscripts in the Bodleian Library. London: Owford. Part I.
Sprenger, A. (1854). A Catalogue of the Arabic, Persian and Hindustany Manuscripts in of the Libraries of the King of Oudh. Calcutta: Baptist Mission Press. Vol I.
بانک اطلاعات کتب و نسخ خطی، وب¬سایت تخصصی. (آخرین بازنگری در تیرماه 1392).http:www.aghabozorg.ir>>
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، وب¬سایت تخصصی. (آخرین بازنگری در تیرماه 1392).http:www.ical.ir>>
سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران، وب¬سایت تخصصی. (آخرین بازنگری در تیرماه 1392).http:nlai.ir>>
ارجاع به مقاله
بیدکیه. (2015). بررسی انتقادی ساقی نامه در فهرست های نسخ خطی و منابع تذکره ای و کتاب شناسی. جستارهای نوین ادبی, 48(2), 53-80. https://doi.org/10.22067/jls.v48i2.26444
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده