##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

علیرضا قاسمی علیرضا نیكویی رضا چراغی

چکیده

جمشید تنها شخصیّت اساطیری است که در شاهنامه دارای دو دورة زندگیِ کاملاً متفاوت است: در دورة نخستِ زندگی اش با پاک دینی و شکوه تمام ظاهر می شود و در دورة دوم نیز گرفتار سقوط معنوی و مادّی می گردد. بررسی متون اوستایی و پهلوی در مقام منابع مستقیم یا غیرمستقیمِ روایات شاهنامه نیز حاکی از تناقضات و سردرگمیِ این متون دربارة شخصیّت جمشید است. مقالة پیشِ رو درصدد است ضمن اثبات تعلّق جمشید به آیین مهری و واسازی روایات زردشتی، به برجسته سازی تناقضات موجود در این روایات و آشکار کردن نیروهای هم ستیز بپردازد و نقش مناسبات ایدئولوژیک و روابط دو گفتمان مهری و زردشتی را در صورت بندی این داستان تحلیل کند. از این منظر، تناقضات موجود دربارة جمشید بیش از هر چیز ریشه در روابط متغیّرِ سنّت زردشتی با سنّتِ مهری دارد؛ بدین معنا که جمشید نیز همانند بسیاری از عناصر کانونیِ آیین مهری ابتدا مشمول طرد و انکار گفتمان زردشتی واقع می گردد امّا بعدها در اثر چرخش های ایدئولوژیکِ این گفتمان، در آن جذب می شود. رابطة تقابلی- تعاملی گفتمان های زردشتی و مهری در خصوص جمشید، در صورت بندی نهایی این داستان در شاهنامه و بالطبع در روایات زردشتی آشکار است.

جزئیات مقاله

مراجع
آرمسترانگ، کارن. (1392). تاریخ مختصر اسطوره. ترجمة عباس مخبر. تهران: مرکز.
آموزگار، ژاله. (1376). تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت.
ـــــــــــ . (1390). «جم»، فردوسی و شاهنامه¬سرایی. به سرپرستی اسماعیل سعادت. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. صص 337-349.
آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد. (1386). اسطورة زندگی زردشت. تهران: چشمه.
استنو، کاترینا. (1383). تصویر دیگری: تفاوت از اسطوره تا پیش¬داوری. ترجمة گیتی دیهیم. تهران: دفتر پژوهش¬های فرهنگی و مرکز بین¬المللی گفتگوی تمدن¬ها.
اکبری مفاخر، آرش. (1388). «کردارشناسی اهریمن در پادشاهی جمشید». جستارهای ادبی. سال چهل¬ و دوم. شمارة اوّل (پیاپی 164). صص 83-113.
اوستا. (1385). گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه. 2 جلد. تهران: مروارید.
ایونس، ورونیکا. (1373). شناخت اساطیر هند. ترجمة محمّدحسین باجلان فرّخی. تهران: اساطیر.
بهار، مهرداد. (1376). جستاری چند در فرهنگ ایران. تهران: فکر روز.
ــــــــــ . (1386الف). ادیان آسیایی. تهران: چشمه.
ــــــــــ . (1386ب). پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: آگه.
بیرونی، ابوریحان. (1380). الآثار الباقیه عن القرون ¬الخالیه. تصحیح و تعلیق پرویز اذکائی. تهران: میراث مکتوب.
ـــــــــــــــ . (1389). آثار الباقیه عن القرون ¬الخالیه. ترجمة اکبر داناسرشت. تهران: امیرکبیر.
پورداود، ابراهیم. (1347). یشت¬ها. جلد اوّل. تهران: طهوری.
تفضلی، احمد. (1385). «تعلیقات مترجم». مینوی خرد. تهران: توس.
جمادی، سیاوش. (1385). زمینه و زمانة پدیدارشناسی؛ جستاری در زندگی و اندیشه¬های هوسرل و هایدگر. تهران: ققنوس.
خیّام، عمر بن ¬ابراهیم. (1385). نوروزنامه. تصحیح مجتبی مینوی. تهران: اساطیر.
داستان گرشاسب، تهمورس و جمشید، گلشاه و متن¬های دیگر. (1378). ترجمة کتایون مزداپور. تهران: آگاه.
دوستخواه، جلیل. (1384). «یادداشت¬های مترجم». ایران¬شناخت (بیست گفتار پژوهشی ایران-شناختی). تهران: آگه.
ـــــــــــــــ . (1385). «یادداشت¬های مترجم». اوستا. 2 جلد. تهران: مروارید.
دوشن¬گیمن، ژاک. (1378). اورمزد و اهریمن (ماجرای دوگانه¬باوری در عهد باستان). ترجمة عباس باقری. تهران: فرزان روز.
ــــــــــــــــ . (1385). دین ایران باستان. ترجمة رؤیا منجّم. تهران: علم.
روایت پهلوی. (1367). ترجمة مهشید میرفخرایی. تهران: مؤسّسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
زند وهومن یسن و کارنامة اردشیر پاپکان. (1342). ترجمة صادق هدایت. تهران: امیرکبیر.
زنر، آر. سی. (1389). طلوع و غروب زردشتی¬گری. ترجمة تیمور قادری. تهران: امیرکبیر.
سرکاراتی، بهمن. (1350). «پری: تحقیقی در حاشیة اسطوره¬شناسی تطبیقی». دانشکدة ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تبریز. شماره¬های 97-100. صص 1-32.
سلطانی، علی¬اصغر. (1392). قدرت، گفتمان و زبان (سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران). تهران: نی.
شمیسا، سیروس. (1376). طرح اصلی داستان رستم و اسفندیار. تهران: میترا.
صد در نثر و صد در بندهش. (1909). به کوشش دابار. بمبئی.
صدیقیان، مهین¬دخت. (1375). فرهنگ اساطیری- حماسی ایران به روایت منابع بعد از اسلام. جلد اوّل: پیشدادیان. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
صفا، ذبیح¬الله. (1383). حماسه¬سرایی در ایران. تهران: فردوس.
فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه (بر اساس نسخة چاپ مسکو). تهران: علم.
فرنبغ¬دادگی. (1390). بندهش. ترجمۀ مهرداد بهار. تهران: توس.
کارنامة اردشیر بابکان. (1389). به اهتمام محمّدجواد مشکور. تهران: دنیای کتاب.
کتاب سوم دینکرد. (1384). ترجمة فریدون فضیلت. دفتر دوم. تهران: مهرآیین.
کریستن¬سن، آرتور. (1355). آفرینش زیانکار در روایات ایرانی. ترجمة احمد طباطبایی. تبریز: مؤسّسة تاریخ و فرهنگ ایران.
ـــــــــــــــــ . (1388). مزداپرستی در ایران قدیم. ترجمة ذبیح¬الله صفا. تهران: هیرمند.
ـــــــــــــــــ . (1389). نمونه¬¬های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه¬ای ایرانیان. ترجمة ژاله آموزگار و احمد تفضلی. تهران: چشمه.
کومون، فرانتس. (1386). دین مهری. ترجمة احمد آجودانی. تهران: ثالث.
گات¬ها. (1384). تألیف و ترجمة ابراهیم پورداود. تهران: اساطیر.
گریمال، پیر. (1378). فرهنگ اساطیر یونان و رم. ترجمة احمد بهمنش. جلد دوم. تهران: امیرکبیر.
گزیدة سرود¬های ریگ¬ودا. (1372). ترجمة سیّد محمّدرضا جلالی نایینی. تهران: نقره.
گزیده¬های زادسپرم. (1366). ترجمة محمّدتقی راشد محصّل. تهران: مؤسّسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
گیگر، ویلهلم. (1343). «زرتشت در گاتاها». عصر اوستا. ترجمة مجید رضی. [تهران:] آسیا. صص 16-97.
مختاریان، بهار. (1385). «میره و پیوند آن با جوانمردان و عیاران». نامة فرهنگستان. شمارة 29. صص 88-98.
مسعودی، علی ¬بن¬ حسین. (1370). مروج ¬الذهب و معادن ¬الجوهر. ترجمة ابوالقاسم پاینده. جلد اوّل. تهران: علمی و فرهنگی.
مولایی، چنگیز. (1390). «دیو». فردوسی و شاهنامه¬سرایی. به سرپرستی اسماعیل سعادت. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی. صص 703-721.
مولتون، جیمز هوپ. (1384). گنجینة مغان. ترجمة تیمور قادری. تهران: امیرکبیر.
میرفخرایی، مهشید. (1367). «یادداشت¬های مترجم». روایت پهلوی. تهران: مؤسّسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
مینوی خرد. (1385). ترجمة احمد تفضلی. تهران: توس.
نیبرگ، هنریک ساموئل. (1359). دین¬های ایران باستان. ترجمة سیف¬الدین نجم¬آبادی. تهران: مرکز ایرانی مطالعة فرهنگ¬ها.
ورمازرن، مارتین. (1386). آیین میترا. ترجمة بزرگ نادرزاد. تهران: چشمه.
ویدن¬گرن، گئو. (1377). دین¬های ایران. ترجمة منوچهر فرهنگ. تهران: آگاهان ایده.
هینلز، جان راسل. (1383). شناخت اساطیر ایران. ترجمه و تألیف محمّدحسین باجلان فرّخی. تهران: اساطیر.
یارشاطر، احسان. (1383). «تاریخ ملّی ایران». تاریخ ایران (پژوهش دانشگاه کیمبریج). گردآوری احسان یارشاطر. ترجمة حسن انوشه. جلد سوم-قسمت اوّل. تهران: امیرکبیر. صص 471-587.
ارجاع به مقاله
قاسمیع., نیكوییع., & چراغیر. (۱۳۹۵-۰۵-۲۷). بازخوانی داستان جمشید بر پایة روابط گفتمان های مهری-زردشتی. جستارهای نوین ادبی, 48(3), 33-62. https://doi.org/10.22067/jls.v48i3.52524
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی