##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

رضا ستاری سوگل خسروی

چکیده

حضور زن در کنار شخصیّت های اساطیری و حماسی بسیار متداول بوده است؛ چنان که اورمزد در کنار خود سپندارمذ و اهریمن در کنار خود جهی را دارد. جمشید از خواهران/دختران خود و فریدون و کیخسرو نیز از حضور مادر بهره مندند. در این موارد، قهرمان با کمک و همراهی یک عنصر زنانه به کامیابی و پیروزی می رسد و این عنصر زنانه در پیشبرد اهداف او بسیار مؤثّر است. زنان در این داستان ها می توانند بازتابی از کهن-الگوی «آنیما» باشند که در سویۀ مثبت خویش در نقش هایی چون مادر، معشوق وفادار یا پری و با خویشکاری باروری و زایش پدیدار می شوند. پری یکی از این نقش هاست که با ویژگی های خود چون زیبایی توصیف ناپذیر، ارتباط با چشمه و آب، ابراز عشق به پهلوانان، آگاهی از اسرار و نهانی ها و داشتن قدرت غیب گویی و پیشگویی، قدرت و توانایی پنهان شدن و کمک به پهلوانان در جهت رسیدن به اهداف والا و چیره شدن بر دشمنان، در این داستان ها ظاهر می شود. در این جستار پس از بحثی مختصر پیرامون چیستی «پری»، به بررسی ویژگی های پری در منظومه های حماسی پس از شاهنامه پرداخته شده است.

جزئیات مقاله

مراجع
آتونی، بهروز. (1390). «جادو، زیرساختی بنیادین در جهان¬بینی اسطوره¬ای». کاوش¬نامه. سال دوازدهم. شمارۀ 22. صص 231-250.
آیدنلو، سجاد. (1384). «بن¬مایۀ اساطیری روییدن گیاه از انسان و بازتاب آن در شاهنامه و ادب پارسی». نامة ایران. ج2. به کوشش حمید یزدان¬پرست. تهران: اطلاعات. صص255-287.
___________ . (1388). از اسطوره تا حماسه. چاپ دوم. تهران: سخن.
اسدی ¬طوسی، حکیم ¬ابونصر علی بن ¬احمد. (1354). گرشاسب¬نامه. به اهتمام حبیب یغمایی. چاپ دوم. تهران: طهوری.
اشمیت، ژوئل. (1383). فرهنگ اساطیر یونان و رم. ترجمۀ شهلا برادران ¬خسروشاهی. چاپ اول. تهران: روزبهان و فرهنگ معاصر.
الیاده، میرچا. (1389). رساله در تاریخ ادیان. ترجمۀ جلال ستاری. چاپ چهارم. تهران: سروش.
اوستا. (1387). گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه. ج 1 و 2. چاپ سیزدهم. تهران: مروارید.
ایرانشاه¬ بن¬ ابی¬الخیر. (1370). بهمن¬نامه. ویراستۀ رحیم عفیفی. چاپ اول. تهران: علمی و فرهنگی.
بانوگشسب¬نامه. (1382). مقدمه، تصحیح و توضیح روح¬انگیز کراچی. چاپ اول. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
بهار، مهرداد. (1389). پژوهشی در اساطیر ایران. چاپ هشتم. تهران: آگاه.
حسن¬دوست، محمد. (1393). فرهنگ ریشه¬شناختی زبان فارسی. ج2. چاپ اول. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
حسینی، مریم. (1387). «پری در شعر مولانا، دیدار با آنیما». مجلۀ علوم انسانی دانشگاه الزهرا (س). شمارۀ 69 و 68. سال هفدهم و هجدهم. صص 1-21.
خالقی¬ مطلق، جلال. (1361). «یکی داستان است پر آب چشم (دربارة موضوع نبرد پدر و پسر)». ایران¬نامه. شمارۀ 2. صص 164-205.
خسروی ¬جاوید، کامروز. (1384). «در چیستی پریان». کتاب ماه¬ هنر. شمارۀ 81 و 82 . صص 148-151.
دلاشو، م. لوفلر. (1366). زبان رمزی قصه¬های پریوار. ترجمۀ جلال ستاری. چاپ اول. تهران: توس.
رستگار فسایی، منصور. (1383). پیکرگردانی در اساطیر. چاپ اول. تهران: نی.
سام نامه. (1392). تصحیح وحید رویانی. چاپ اول. تهران: میراث مکتوب.
ستاری، جلال. (1388). جهان اسطوره¬شناسی؛ اسطورۀ ایرانی. چاپ دوم. تهران: مرکز.
سرکاراتی، بهمن. (1378). سایه¬های شکار شده. چاپ اول. تهران: چشمه.
شریفیان، مهدی؛ آتونی، بهزاد. (1392). «پدیدارشناسی زن¬جادو (با تکیه بر شاهنامه و شهریارنامه)». ادبیات عرفانی و اسطوره¬شناختی. سال 9. شمارۀ 32. صص 129-167.
شمیسا، سیروس. (1377). فرهنگ اشارات ادبیات فارسی. جلد اول. چاپ اول. تهران: فردوسی.
شوالیه، ژان و گربران، آلن. (1379). فرهنگ نمادها. ج 2. ترجمۀ سودابه فضایلی. تهران: جیحون.
____________________ . (1384). فرهنگ نمادها. ج 1. ترجمۀ سودابه فضایلی. چاپ دوم. تهران: نی.
طغیانی، اسحاق؛ حیدری، پرویز. (1389). «مفاهیم پری در خسرو و شیرین نظامی». پژوهش¬های نقد ادبی و سبک¬شناسی. شمارۀ 1. صص 127-140.
عفیفی، رحیم. (1383). اساطیر و فرهنگ ایرانی در نوشته¬های پهلوی. چاپ دوم. تهران: توس.
فرامرزنامة بزرگ. (1394). به کوشش ماریولین فان¬ زوتفن- ابوالفضل خطیبی. چاپ اول. تهران: سخن.
فرنبغ¬دادگی. (1385). بندهش. گزارنده: مهرداد بهار. چاپ سوم. تهران: توس.
فریزر، جیمز ¬جرج. (1388). شاخۀ زرین. ترجمۀ کاظم فیروزمند. چاپ ششم. تهران: آگاه.
فوردهام، فریدا. (1388). مقدمه¬ای بر روان¬شناسی یونگ. ترجمۀ مسعود میربها. تهران: نی.
کریستن¬سن، آرتور. (1353). آفرینش زیانکار در روایات ایرانی. ترجمۀ احمد طباطبایی. چاپ اول. تبریز: مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران.
کوسج، شمس¬الدین¬محمد. (1387). برزونامه (بخش کهن). تصحیح اکبر نحوی. چاپ اول. تهران: مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
گریمال، پیر. (1347). فرهنگ اساطیر یونان و رم. جلد اول. چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران.
لغت نامه. (1377). علی¬اکبر دهخدا. ج 4 . چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران.
مادح، قاسم. (1380). جهانگیرنامه. به کوشش سیّد ضیاءالدین سجادی. با مقدّمة دکتر مهدی محقّق. چاپ اول. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران- دانشگاه مک¬گیل.
محجوب، محمدجعفر. (1363). «بویة پرواز». ایران¬نامه. سال 3. شمارۀ 8 . صص 54-86.
مختاری، محمد. (1379). حماسه در رمز و راز ملی. چاپ دوم. تهران: توس.
مزداپور، کتایون. (1377). «روایت¬های داستانی از اسطوره¬های کهن». فرهنگ. شمارۀ 25 و 26. صص 103-126.
____________ . (1387). «افسانة پری در هزار و یک شب». شناخت هویت زن ایرانی (در گسترۀ پیش¬تاریخ و تاریخ). شهلا لاهیجی- مهرانگیز کار. چاپ چهارم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
مسکوب، شاهرخ. (1381). تن پهلوان و روان خردمند. چاپ دوم. تهران: طرح نو.
مورنو، آنتونیو. (1386). یونگ، خدایان و انسان مدرن. ترجمۀ داریوش مهرجویی. چاپ چهارم. تهران: مرکز.
یشت¬ها. (1377). ترجمه و تفسیر ابراهیم پورداود. ج اول. چاپ اول. تهران: اساطیر.
یونگ، کارل¬گوستاو. (1389). انسان و سمبول¬هایش. ترجمۀ دکتر محمود سلطانیه. چاپ هفتم. تهران: ¬¬جامی.
ارجاع به مقاله
ستاریر., & خسرویس. (۱۳۹۵-۰۵-۲۷). ویژگی های پری در منظومه های حماسی پس از شاهنامه. جستارهای نوین ادبی, 48(3), 115-140. https://doi.org/10.22067/jls.v48i3.55595
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی