##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

بیتا قنبری امین دائی زاده جلودار

چکیده

نقد جامعه‌شناختی رمان که یکی از انواع پرکاربرد نقد ادبیات داستانی است، بر اساس پیوند میان ساختارهای اجتماعی و ساختار ادبی، قرائتی جامعه‌شناسانه از متن ادبی ارائه می‌دهد. این مقاله به روش تطبیقی به بررسی ویژگی¬های اجتماعی، کنش¬های معنادار فاعلان جمعی، درون¬مایه¬های اجتماعی تکرارشونده، شناخت جایگاه طبقاتی نویسنده و بازتاب آن بر پیرنگ و شخصیت¬های رمان، ارتباط و تناظر میان ساختار ادبی و ساختار اجتماعی ¬در رمان¬های دانشور پرداخته است. زنان آثار دانشور، از هر دو طبقة اجتماع، «اشراف و محروم» و از آدم¬های دور و بر خودش انتخاب شده¬اند. او در رمان‌های متأخر خود، شخصیت¬های زن را از میان دانشجویان و قشر دانشگاهی برگزیده ¬است. سووشون سکوی پرتاب نویسنده برای حرکت در مدار واقع¬گرایی بوده و دانشور خط عزیمت اندیشة زری را از فردگرایی تا جامعه¬گرایی و از انقیاد تا عصیان ضد روزگار خود و از زنی احساساتی و منفعل تا مرز زنی منطقی و فعال و از عامیانه¬اندیشی تا پهنة اندیشه¬های فلسفی و اجتماعی پیگیری کرده¬ است. در نتیجه از دیدگاه جامعه¬شناسی، ¬عواملی مانند تحولات اجتماعی، انقلاب بیرونی و درونی و ارتباط و تناظر ساختار ادبی و ساختار اجتماعی بر آفرینش و تحول شخصیت¬های رمان¬های دانشور تأثیری به¬سزا داشته
است.

جزئیات مقاله

مراجع
آریان پور، امیرحسین. ‌(1380). جامعه‌شناسی هنر. تهران: گستره.
آژند. ‌یعقوب. ‌(1383). «خاتون ¬خطۀ ¬قصه». ‌بر ساحل¬ جزیرة ¬سرگردانی. ‌به ¬کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. ص 105.
آل احمد، جلال. ‌(1350). مدیر مدرسه. تهران: نگاه.
اسحاقیان، جواد. (1384). ‌درنگی بر سرگردانی¬های شهرزاد پسامدرن. تهران: گل¬آذین.
باختین، میخائیل. ‌(1387). ‌تخیل ¬مکالمه¬ای: جستارهایی دربارة رمان. ترجمة رؤیا پورآذر. تهران: نی.
پرستش، شهرام و قربانی، ساناز. ‌(1391). «سرگذشت سیمین دانشور در میدان ادبی ایران». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات. سال چهارم. شماره نخست. بهار و تابستان. صص149-183.
خامه¬ای، انور.(1383). ‌«نگاهی ¬کوتاه به آثار و زندگی سیمین دانشور». بر ساحل جزیرة سرگردانی. ‌به کوشش علی دهباشی. ‌تهران: سخن. ص 68.
دانشور، سیمین. ‌(1353). سووشون. تهران: خوارزمی.
دانشور، سیمین. (1380). جزیرة سرگردانی. تهران: خوارزمی.
دانشور، سیمین. (1380). به کی سلام کنم؟. ‌تهران: خوارزمی. چاپ پنجم.
دانشور، سیمین. ‌(1376). از پرنده¬های مهاجر بپرس. ‌تهران: کانون نو.
دستغیب، عبدالعلی.(1383). کالبدشکافی رمان معاصر فارسی. تهران: سورة مهر.
دستغیب، عبدالعلی.‌(1368). ‌پیدایش رمان فارسی. ‌تهران: نوید شیراز. چاپ نخست.
دهباشی. ‌علی.‌(1383)«گفتگو با سیمین دانشور». بر ساحل جزیرة سرگردانی. تهران: سخن. صص 913-934.
ریاحی. ‌لیلی.(1365). ‌«نامه¬ای به مادر بازیافته¬ام سیمین دانشور». (نقل از نیمة دیگر؛ ویژة سیمین دانشور. شمارة پنجم. زمستان. ص 46). بر ساحل ¬جزیرة سرگردانی (جشن‌نامۀ دکتر سیمین دانشور). به کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. ص 45.
زیما، پیرو.(1377). ‌درآمدی بر جامعه‌شناسی رمان از دیدگاه یان¬ وات، لوکاچ، ماشری، گلدمن، و باختین. ترجمة محمدجعفر پوینده. تهران: نقش جهان.
سپانلو، محمدعلی. ‌(1387). نویسندگان پیشرو ایران. تهران: نگاه.
سلدن، رامان؛ ویدوسون، پیتر. (1384). راهنمای نظریۀ ادبی معاصر. ترجمة عباس مخبر. تهران: طرح نو.
سناپور، حسین. ‌(1379). نیمة غایب. تهران: چشمه.
سیدحسینی. ‌رضا. ‌(1389). مکتب¬های ادبی. ‌چاپ شانزدهم. ‌تهران: کتاب زمان.
عاملی ¬رضایی، مریم. ‌(1394). «تطبیق نظریة جامعه¬شناسی با ساختار ادبی- اجتماعی رمان فارسی». ادبیات پارسی معاصر. سال پنجم. شمارة اول. بهار. صص 63-84.
عزیزی، محمدحسین. (1383). «پدر سیمین». بر ساحل ¬جزیرة سرگردانی (جشن‌نامۀ دکتر سیمین دانشور). به کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. صص 40-42.
عسگری حسنکلو، عسگر. ‌(1387). ‌ نقد اجتماعی رمان معاصر فارسی با تأکید بر ده رمان برگزیده. ‌ تهران: فرزان.
فصیح، اسماعیل. ‌(1376). ثریا در اغما. تهران: البرز.
قبادی، حسینعلی؛ آقاگل زاده، فردوس؛ دسپ، سیدعلی. ‌(1388). «تحلیل گفتمان غالب در رمان سووشون سیمین دانشور». نقد ادبی. شمارۀ 1. ص 46.
قنادان، منصور و دیگران. ‌( 1375 ). ‌جامعه‌شناسی مفاهیم کلیدی. تهران: آوای نور.
گلدمن، لوسین. (1376). جامعه، فرهنگ و ادبیات. گزیده و ترجمة محمدجعفر پوینده. تهران: چشمه.
گلدمن، لوسین.(1381). ‌در جامعه، فرهنگ و ادبیات. گزیده و ترجمة محمدجعفر پوینده. تهران: چشمه.
لنار، ژاک. (1377). ‌درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمة محمدجعفر پیونده. تهران: نقش جهان.
لوونتال، لئو. ‌(1386). ‌رویکرد انتقادی در جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمة محمدرضا شادرو. ‌تهران: نی.
میرصادقی، جمال.(1386). ‌داستان و ادبیات. چاپ نخست. ‌تهران: آیة مهر.
میرعابدینی، حسن.(1386). صد سال داستان¬نویسی در ایران. تهران: چشمه.
میرعابدینی، حسن.(1386). ‌فرهنگ داستان¬نویسان ایران از آغاز تا امروز. تهران: چشمه.
والاس، استگنر.‌(1365). ‌«سلامی¬گرم به سیمین دانشور». (نقل از نیمة دیگر؛ ویژة سیمین دانشور. شمارة پنجم، زمستان. ص 62). ‌ترجمة فرزانه میلانی. بر ساحل ¬جزیرة سرگردانی (جشن‌نامۀ دکتر سیمین دانشور). به کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. ص 62.
ارجاع به مقاله
قنبریب., & دائی زاده جلودارا. (۱۳۹۶-۰۵-۱۴). تطبیق نظریة جامعه شناسی با ساختار ادبی- اجتماعی رمان های سیمین دانشور. جستارهای نوین ادبی, 49(3), 1-18. https://doi.org/10.22067/jls.v49i3.56742
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی