##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

امید ذاکری کیش

چکیده

شعر غنایی از مهم ترین انواع ادبی در تاریخ نقد ادبی است. در تاریخ ادبیات هر سرزمینی، اشعاری وجود دارد که به همراهی موسیقی و یا برای همراهی با آن سروده می¬شده و از سوی دیگر، اشعاری ساده، عاطفی و موسیقایی وجود دارد که از دل جامعۀ عوام به وجود آمده و منشأ اشعار غنایی رسمی شده است. محققان ایرانی تحت تأثیر تعریف رمانتیک شعر غنایی، اغلب این نوع شعر را اشعاری دانسته اند که بیانگر احساسات و عواطف شخصی است و «من» شخصی گوینده ‌را بازگو می¬کند. در این مقاله که به شیوۀ سندکاوی نوشته شده است، نگارنده ضمن نقد و بررسی این دیدگاه، جلوه-های اصیل و بوطیقایی ادبیات غنایی را در ادبیات ایران پیش از اسلام بازگو می کند. گوسان ها، نوازندگان دوره‌گردی بودند که اشعاری را به همراهی موسیقی برای پادشاه و مردم روایت می کردند. از سوی دیگر، گونه های ادبی نظیر خسروانی ها و فهلویات اشعاری ذاتاً غنایی هستند که منشأ آن تودۀ مردم است.

جزئیات مقاله

مراجع
آموزگار، ژاله؛ تفضّلی، احمد. (1373). زبان پهلوی؛ ادبیات و دستور آن. تهران: معین.
ابجدیان، امرالله. (1385). تاریخ ادبیات انگلیس. جلد سوم. شیراز: دانشگاه شیراز. چاپ دوم.
ابوالقاسمی، محسن. (1383). شعر در ایران پیش از اسلام. تهران: طهوری. چاپ دوم.
احمدی، بابک. (1370). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
أخوان ثالث، مهدی. (1339). «خسروانی و لاسکوی». یغما. سال سیزدهم. شمارۀ 10. صص.504-499
ارسطو. (1386). بوطیقا. ترجمۀ هلن اولیایی¬نیا. تحلیلی از فرانسیس فرگوسن. اصفهان: فردا.
افلاطون. (1360). جمهور. ترجمۀ فؤاد روحانی. تهران: بنیاد ترجمه و نشر کتاب. چاپ چهارم.
اقبال، عباس و دیگران. (1366). شعر و موسیقی در ایران. تهران: هیرمند.
آموزگار، ژاله. (1386). زبان، فرهنگ، اسطوره (مجموعه مقالات). تهران: معین.
بویس، مری. (1368). «گوسان پارتی و سنّت خنیاگری در ایران». دو گفتار دربارۀ خنیاگری و موسیقی ایران. ترجمۀ بهزاد باشی. تهران: آگاه.
پورنامداریان، تقی. (1380). در سایۀ آفتاب. تهران: سخن.
پیروز، غلامرضا. (1381). «ادبیات غنایی و جلوه¬های آن در ایران پیش از اسلام». پژوهشنامۀ علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران. سال دوم. شمارۀ 6 و 7. صص 35-66.
تراویک، باکنر. (1373). تاریخ ادبیات جهان. دو جلد. ترجمۀ عربعلی رضایی. تهران: فرزان.
تفضّلی، احمد. (1376). تاریخ ادبیات پیش از اسلام. تهران: سخن.
تفضلی، احمد. (1385). «فهلویات». نامه فرهنگستان. دورۀ هشتم. سال اول. ش اول. صص130-119
جاماسب آسانا. (1391). متون پهلوی. گزارش سعید عریان. تهران: علمی.
خالقی مطلق، جلال. (1386). حماسه، پدیده شناسی تطبیقی شعر پهلوانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
دریپر، جان. (1343). «سرود زردشتی و ترتیل صدر مسیحیت». ترجمۀ هوشنگ اعلم. موسیقی. دورۀ سوم. شمارۀ 94. صص18-1
دوبرو، هدر. (1389). ژانر (نوع ادبی). ترجمۀ فرزانه طاهری. تهران: مرکز.
ذوالفقاری، حسن؛ احمدی، لیلا. (1388). «گونه¬شناسی بومی¬سرودهای ایران». ادب پژوهی. شمارۀ 7 و 8. صص. 170-143
رضی، هاشم. (1381). دانشنامۀ ایران باستان. جلد سوم. تهران: سخن.
رودکی سمرقندی. (1386). دیوان. تصحیح نصرالله امامی. تهران: مؤسسۀ مطالعات فرهنگ و تمدن ایران.
ریپکا، یان و دیگران. (1381). تاریخ ادبیات ایران. ترجمۀ عیسی شهابی. تهران: علمی و فرهنگی.
زرشناس، زهره. (1384). میراث ادبی روایی در ایران باستان. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
زرقانی، سیّد مهدی. (1388). تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی. تهران: سخن.
زرّین کوب، عبدالحسین. (1386). نقد ادبی. جلد اول و دوم. تهران: امیرکبیر. چاپ هشتم.
زرین کوب، عبدالحسین. (1337). «سرود اهل بخارا» یغما. سال یازدهم. شمارۀ 7. صص293-289
سپنتا، ساسان. (1369). چشم¬انداز موسیقی ایران. تهران: مشعل.
سمیعی، احمد. (1391). آشنایی با ادبیات عصر اشکانی و ساسانی. تهران: سخن. چاپ دوم.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1352). «انواع ادبی و شعر فارسی». خرد و کوشش. دورۀ چهارم. دفتر دوم و سوم. صص119-96
شفیعی کدکنی، محمد رضا. (1391). موسیقی شعر. تهران: آگاه. چاپ سیزدهم.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1386). زمینۀ اجتماعی شعر فارسی. تهران: اختران و زمانه.
شمیسا، سیروس. (1373). انواع ادبی. چاپ دوم. تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس.(1374). سیر رباعی در شعر فارسی. تهران: فردوس. چاپ دوم.
صادقی، علی¬اشرف. (1379). «شروینیان یا عشق¬نامۀ شروین دشتبی و شروه¬سرایی». یادنامۀ دکتر احمد تفضّلی. تهران: سخن.
صبور، داریوش. (1370). آفاق غزل فارسی. تهران: گفتار.
صورتگر، لطفعلی. (1345). منظومه¬های غنایی ایران. چاپ دوم. تهران: ابن سینا.
ضیف، شوقی. (1384). هنر و سبک¬های شعر عربی. ترجمۀ مرضیۀ آزاد. مشهد: دانشگاه فردوسی.
عنصرالمعالی کیکاووس. (1386). قابوس نامه. تصحیح غلامحسین یوسفی. تهران: علمی و فرهنگی. چاپ پانزدهم.
فرّخی سیستانی. (1371). دیوان. به کوشش سید محمد دبیرسیاقی. چاپ چهارم. تهران: زوّار.
فرشیدورد، خسرو. (1363). دربارۀ ادبیات و نقد ادبی. تهران: امیرکبیر.
فورست، لیلیان. (1375). رمانتیسم. ترجمۀ مسعود جعفری. تهران: مرکز.
کالر، جاناتان. (1382). نظریۀ ادبی. ترجمۀ فرزانۀ طاهری. تهران: مرکز.
گرگانی، فخرالدین اسعد. (1389). ویس و رامین. تصحیح مجتبی مینوی. تهران: هیرمند.
لازار، ژیلبر. (1395). بررسی وزن شعر ایرانی. ترجمۀ لیلا ضیامجیدی. تهران: هرمس.
ملاح، حسینعلی. (1367). پیوند موسیقی و شعر. تهران: نشر فضا.
ناصرخسرو قبادیانی. (1357). دیوان. به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران.
ولک، رنه؛ وارن، آستن. (1373). نظریۀ ادبیات. ترجمۀ ضیاء موحّد و پرویز مهاجر. تهران: علمی و فرهنگی
هایت. گیلبرت. (1376). ادبیات و سنّت¬های کلاسیک. ترجمۀ مهین کلباسی و مهین دانشور. تهران: آگاه.
همایی، جلال¬الدین. (1339). «غزل و تحوّل اصطلاحی آن در قدیم و جدید». یغما. سال سیزدهم. شماره دوم. اردیبهشت. صص83-77
همایی، جلال¬الدین. (1375). تاریخ ادبیات ایران. به کوشش ماهدخت بانو همایی. تهران: هما.
Abrams, M. H. (1385), A Glossary of Literary Terms, Eighth Edition, Tehran: Jungle Publications.
Abrams, M. H. (1987). The Norton Anthology of English Literature, Fifth Edition, Norton & company, New York & London.
Boyce, Mary. (1968). “Middle Persian Literature”. Handbuch der Orientalistik. Abt. 1. Bd. 4. Abs. 2: Literature. Lief. 1. Leiden. pp. 31-66.
Boyce, Mary. (2012). “GŌSĀN”. available online at
http://www.Iranicaonline.org/articles/gosan.
Boyce, Mary (1955). “Zariadres and Zarēr”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 17, No. 3. pp. 463-477.
Brewster, S. (2009). Lyric. London & New York: Routledge.
Cereti, Carlo G. (2009). “Middle Persian Literature, i. Pahlavi Literature”, Encyclopaedia Iranica, Online Edition, available at: http://www.iranicaonline.org/articles/middle-persian-literature-1-pahlavi.
Diane J. Rayor; Batstone, William W.. (2013). Latin Lyric and Elegiac Poetry: An Anthology of New Translations. Routledge.
Gershevitch, Ilya. (1968). “Old Iranian Literature”. Handbuch der Orientalistik. Abt. 1. Bd. 4. Abs. 2: Literature. Lief. 1. Leiden. pp. 1-30.
Humbach. H. (2012). "GATHAS i. TEXTS". available online at http://www. Iranicaonline.org/articles/gathas-i-texts.
Kellens. J. (2012). “AVESTA i. Survey of the history and contents of the book,” Encyclopaedia Iranica, III/1, pp. 35-44, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/avesta-holy-book.
Lazard, G. (2006). “Prosody, i. Middle Persian”, Encyclopaedia Iranica, Online Edition, available at: http://www.iranicaonline.org/articles/poetry-iv-poetics-of-middle-persian.
Mackenzie, D. N. (1971). A Concise Pahlavi Dictionary, London: Oxford.
Miller. P. A. (2005). Lyric Texts and Lyric Consciousness: The Birth of a Genre from Archaic Greece to Augustan Rome. Routledge. K;:
Tafażżolī. A. (1988). " BĀRBAD". available online at http:/ /www. iranicaonline. org/articles/barbad-minstrel. University Press.
ارجاع به مقاله
ذاکری کیشا. (2017). نقد و بررسی نظریۀ ادبیات غنایی در ایران (با تکیه بر ادبیات پیش از اسلام). جستارهای نوین ادبی, 49(3), 103-126. https://doi.org/10.22067/jls.v49i3.56831
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی