نشریه های علمی انتشارات
اطلاعات شماره: سال ۴۹، شماره ۱۹۳،(۱۳۹۵)

عنوان مقاله: درختی که تلخ آمد او را سرشت... (دربارۀ سه بیتِ  مشهورِ منسوب به فردوسی و سابقه و سیرِ تقلید از آن ها در شعر فارسی)


صفحات: 107-129

DOI: 10.22067/jls.v49i2.56912

چکیده
در هجونامۀ منسوب به فردوسی سه بیتِ معروف وجود دارد که ضبط اصلیِ آن ها مطابق با کهن ترین منابع چنین است:
درختی که تلخ آمد او را سرشت ور از جوی خُلدش به هنگامِ آب
سرانجام گوهر به کار آورد گرش درنشانی به باغ بهشت
به بیخ انگبین ریزی و شیرِ ناب همان میوۀ تلخ بار آورد
این سه بیت که به احتمالِ بسیار، بر الگوی دو بیت از آفرین نامۀ بوشکور بلخی ساخته شده، به دلیلِ شهرتِ  انتساب به فردوسی و هجونامۀ نامدارِ او بسیار مورد توجّه و تقلیدِ شعرای دیگر قرار گرفته است؛ به طوری که می توان آن را یکی از پرتقلیدترین قطعاتِ شعریِ منسوب به فردوسی و حتّی تاریخ شعر فارسی دانست. قدیمی¬ترین استقبال از این سه بیت در فرامرزنامۀ بزرگ (اواخر قرن پنجم) است و پس از آن از سدۀ هشتم و نهم به بعد، گویندگانِ مختلف به نظیره¬گوییِ آن برخاسته اند که مشهورترینِ آن ها چهار بیتِ هاتفی جامی است. در این مقاله چهارده نمونه از تقلیدها و قطعاتِ مشابهِ  سه بیتِ منسوب به فردوسی، به ترتیبِ تاریخی معرّفی و بررسی شده است.

کلمات کلیدی:   فردوسی; هجونامه; ابیات منسوب; تقلید; هاتفی

مراجع

دریافت نسخه XML

تمام متن: PDF
دانلود : 67

بازدید: 115

تاریخ دریافت: 1395/03/30 , تاریخ پذیرش: 1395/10/06 , تاریخ انتشار: 1395/11/23

ایمیل این مقاله (نیازمند ورود )
ایمیل به نویسنده (نیازمند ورود )