##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

سید محمد استوار نامقی سید مهدی زرقانی محمودرضا قربان صباغ

چکیده

در این مقاله برآنیم تا مهم ترین اثر شیخ احمد جام نامقی را از منظر تحلیل گفتمان بررسی کنیم. بدین منظور پس از ذکر مقدمه ای دربارة نویسنده، به شناسایی نظم گفتمانی خراسان روزگار شیخ احمد جام پرداخته ایم و ضمن شناسایی گفتمان های اصلی موجود در جامعه، نسبت آن ها را با یکدیگر نیز نشان داده ایم. این بحث تصویری دقیق از «بافتی» ارائه می دهد که اثر در دل آن شکل گرفته است. در مرحلة بعد به سراغ نظم گفتمانی درون متن رفته ایم و تقابل دو گفتمان اصلی را در آن برجسته کرده ایم و در مرحلة سوم به این پرسش پاسخ داده ایم که چه نسبتی میان نظم گفتمانی برون و درون متن وجود دارد. شناسایی بافتی که انس التائبین در دل آن پدید آمده و بررسی نسبت متن با برون-متن، دو هدف اصلی این مقاله است.

جزئیات مقاله

مراجع
قرآن کریم
ابن اثیر، عزیزالدّین ابوالحسن علی ابن ابی الکرم شیبانی. (1368). تاریخ کامل؛ تاریخ بزرگ اسلام و ایران. ج 10. ترجمۀ علی هاشمی حایری و ابوالقاسم حالت. تهران: علمی.
ابن اثیر، عزیزالدّین ابوالحسن علی ابن ابی الکرم شیبانی. . (1407 ق.). الکامل فی التاریخ. راجعه و صححه محمد یوسف الدقاق. بیروت: دارالکتب العلمیۀ.
ابن اسفندیار، بهاالدین محمد بن حسن بن اسفندیار کاتب. (1366). تاریخ طبرستان. به تصحیح عباس اقبال. چاپ دوم. تهران: کلالۀ خاور.
ابن¬جوزی، عبدالرحمان¬ بن¬ علی. (1415 م.). المنتظم فی تواریخ ¬الملوک و الامم. بیروت: دار الفکر.
ابن حوقل، محمد بن حوقل. (1345). سفرنامۀ ابن حوقل. ایران در صورة ¬الارض. ترجمۀ جعفر شعار. تهران: ب‍ن‍ی‍اد ف‍ره‍ن‍گ‌ ای‍ران‌‏.
ابن خلکان، ابی¬العباس شمس¬الدین ¬احمد بن ¬محمد بن ¬ابی بکر. (1381). وفیات الاعیان و ابناء الزمان. ترجمۀ احمد بن محمد. ارومیه: دانشگاه ارومیه.
ابن عساکر. ( ۱۳۴۷ق.). تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری. چاپ حسام الدین قدسی. قاهره.
ابن عساکر. (1399 ق.). تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی الحسن الاشعری. چاپ دوم. دمشق: دارالفکر.
ابواسحاق شیرازی. (1401ق./1982م.). طبقات الفقهاء. ج1.به کوشش احسان عباس. بیروت.
ابواسحاق شیرازی .(1419ق.). الاشاره الی مذهب اهل الحق. تحقیق محمّد زبیدی. دار الکتاب العربی.
احمد جام. (1347). مفتاح النجات. تصحیح علی فاضل. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
احمد جام. (1355). روضة المذنبین. تصحیح علی فاضل. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
احمد جام. (1368). منتخب سراج السائرین. تصحیح علی فاضل. مشهد: آستان قدس رضوی.
احمد جام. (1387). کنوز الحکمه. پژوهش علی فاضل. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
احمد جام. (1389). سراج ¬السائرین. مقدمه، تصحیح و توضیح حسن نصیری جامی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
احمد جام. (1390). انس التائبین. تصحیح علی فاضل. تهران: توس.
استوار نامقی، سید محمد. (1392). «مراتب معرفت شناسی و نظرگاه احمد جام نامقی». فصلنامۀ ادب و عرفان همدان. بهار. ش 14. صص 165-146.
بغدادی، عبد القاهر. (بی¬تا). الفرق بین الفرق. به کوشش محمد بدر. قاهره: نشر محمد صبیح واولاده.
بکائیان، هادی. (1392). نیشابور در عصر ترکان. مشهد: مرندیز.
بنداری اصفهانی، ابوالفتح بن علی بن محمد. (2536/1356). تاریخ سلسلۀ سلجوقی. زبدۀ ¬النّصره و نخبۀ ¬العصره. ترجمۀ محمدحسن جلیلی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
بهمنی مطلق، یدالله؛ خدادادی، محمد. (1389). «تحلیل افکار و معرفی آثار شیخ احمد جام». فصلنامۀ تخصصی عرفان. س 6. ش 24. تابستان. صص 136-115.
بهمنی مطلق، یدالله؛ خدادادی، محمد. (1390). «تحلیل ساختار زبانی نثر عرفانی شیخ احمد جام بر اساس کنوز الحکمه و انس التائبین». فصلنامۀ تخصصی سبک شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). س 4. ش 3. پاییز. صص 230-217.
جامی، ابوالمکارم بن عطاء الملک. (1336). خلاصة المقامات. قندهار.
جرفادقانی، ابوالشرف ناصح بن ظفر. (1375). ترجمۀ تاریخ یمینی. به اهتمام دکتر جعفر شعار. تهران: علمی و فرهنگی.
جعفریان، رسول. (1386). تاریخ تشیّع. تهران: علم.
جوزجانی، منهاج¬الدین سراج. (1342). طبقات ناصری. تصحیح عبدالحی حبیبی قندهاری. کابل: انجمن تاریخ افغانستان.
جوینی، عطاملک. (1329). تاریخ جهانگشا. تصحیح محمد بن عبدالوهاب قزوینی. لیدن: مطبعۀ بریل.
جیهانی، ابوالقاسم بن احمد. (1368). اش‍ک‍ال‌ ال‍ع‍ال‍م. ‌ ت‍رج‍م‍ه‌ ع‍ل‍ی ‌ب‍ن‌ ع‍ب‍دال‍س‍لام‌. ب‍ا م‍ق‍دم‍ه‌ و ت‍ع‍ل‍ی‍ق‍ات‌ ف‍ی‍روز م‍ن‍ص‍وری‌. تهران: به نشر.
حاکم نیشابوری. (1375). تاریخ نیشابور. ترجمۀ خلیفۀ نیشابوری. تصحیح شفیعی کدکنی. تهران: آگه.
حائری، عبدالهادی. (1368). ایران و جهان اسلام. مشهد: آستان قدس رضوی.
حموی، یاقوت¬¬ بن عبدالله. (1995 م.). معجم¬البلدان. ج 10 و 15. بیروت: دار صادر.
خواجه ¬نظام¬الملک توسی. (1372). سیاست¬نامه. تصحیح جعفر شعار. چاپ پنجم. تهران: بنیاد.
ذهبی، محمد بن احمد. (۱۴۰۳ق./۱۹۸۳م.) سیر اعلام النبلاء. به کوشش شعیب ارنؤوط. بیروت.
ذهبی. (1411). تاریخ اسلام. بی جا: دار الکتاب العربی.
راستگو، سید محمد. (1370). «شیخ جام در انس التائبین». آینۀ پژوهش. س 1. ش 6. صص 48-26.
رازی، فخرالدین محمد بن عمر. (1413 ق.). اعتقادات فرق المسلمین و المشرکین. تحقیق محمد زینهم محمد عزب. قاهره: مکتبه مدبولی.
راوندی، محمد بن علی بن سلیمان. (1363). راحة الصّدور و آیة السّرور. به سعی و اهتمام محمد اقبال. چاپ دوم. تهران: علی¬اکبر علمی.
رحمتی، محمدکاظم. (1380). «پژوهشی دربارۀ کرامیه». کتاب ماه دین. تهران: خانۀ کتاب.
روحی، علیرضا. (1393). «مذهب در خراسان عصر سلجوقی». پژوهش¬نامۀ تاریخ¬های محلی ایران. س 2. ش 2. بهار و تابستان. صص 67-50.
زرقانی، سید مهدی. (1388). تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی. تهران: سخن.
سبکی، تاج¬الدین ابونصر. (1964 م.). طبقات الشافعیه ¬الکبری. ج 3 و 4. تحقیق عبدالفتاح محمد حلو. محمود محمد الطناجی. طبعه الحلبی.
سبکی، تاج¬الدین ابونصر. (1966 م.). طبقات الشافعیه ¬الکبری. ج 1، 2، 4 و 5. تحقیق عبدالفتاح محمد حلو. محمود محمد الطناجی. طبعه الحلبی.
سمعانی، عبدالکریم ابن محمد. (1382ق./1962م.). الانساب. حیدرآباد دکن.
سمعانی، (1988 م.). الانساب. تعلیق عبدالله عمر البارودی. بیروت: دار الجنان.
سنائی، مجدود بن آدم. (1393). دیوان حکیم سنائی. تصحیح محمدرضا برزگر خالقی. تهران: زوار.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1393). درویش ستیهنده. تهران: سخن.
¬¬ شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1373). «سفینه¬ای از شعرهای عرفانی قرن چهارم و پنجم». جشن نامۀ استاد ذبیح الله صفا. صص 457-455.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (پاییز 1373و بهار 1374). «روابط شیخ جام با کرّامیان عصر خویش». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلم. س 2. ش 8-6. صص 35-32.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1377). «چهرۀ دیگر محمد بن کرام سجستانی». ارج¬ نامۀ ایرج. به کوشش محسن باقرزاده. به خواستاری و اشراف محمدتقی دانش¬پژوه و عباس زریاب خویی. ج2. تهران: توس. صص114-61.
شهرستانی. (1361). الملل و نحل. به کوشش محمدرضا جلالی نایینی. تهران: اقبال.
علم¬الهدی، سید صفی¬الدین مرتضی بن داعی بن قاسم حسنی رازی. (1364). تبصرۀ العوام. تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: اساطیر.
غزنوی، سدیدالدین محمد. (1384) مقامات ژنده پیل. به اهتمام حشمت مؤیّد. چ سوم. تهران: علمی و فرهنگی.
فارسی، الحافظ ابوالحسن.عبدالغافر بن اسماعیل. (1362 ش./ 1403 ق.). تاریخ نیسابور، المنتخب من السیاق. تصحیح کاظم محمودی. قم: جماعۀ المدرسین فی الحوزة العلمیه.
فارسی، عبدالغافر. (1363). تاریخ نیسابور المنتخب من السیاق. گردآوردة ابراهیم صریفینی. قم: جماعۀ المدرسین فی الحوزة العلمیه فی قم المقدسه.
فاضل، علی. (1373). نقد و تحلیل آثاراحمد جام نامقی. تهران: توس.
فاضل، علی .(1383). کارنامۀ احمد جام نامقی. تهران: توس.
قربان¬پور آرانی، حسین؛ حیدری رامشه، ناهید. (1393). «از کرامات تا خرافات با تأکید بر اسرار التّوحید و مقامات ژنده پیل». فصلنامۀ ادیان و عرفان. س 47. ش 2. پاییز و زمستان. صص314-283.
قزوینی رازی، عبدالجلیل. ( 1358). النقض. تصحیح سید جلال¬الدین محدث ارموی. تهران: انجمن آثار ملی.
قشیری، ابوالقاسم. (1385). رسالۀ قشیریه. ترجمۀ ابوعلی حسن بن عثمان. تصحیح بدیع الزمان فروزانفر چاپ نهم. تهران: علمی و فرهنگی.
کریمیان، حسین. (1340). طبرسی و مجمع البیان. تهران: دانشگاه تهران.
کمالی، مریم؛ آزاد ارمکی، تقی. (1391). «مشروعیت سیاسی و ساختار قدرت در دورۀ سلجوقیان» جامعه¬شناسی تاریخی. دورۀ 4. شمارۀ 2. پاییز و زمستان. صص143-117.
مادلونگ، ویلفرد. (1377). تاریخ فرق اسلامی. ترجمۀ ابوالقاسم سری. تهران: اساطیر.
محمد بن منور میهنی. (1376). اسرار التوحید فی مقامات الشیخ ابی سعید. تصحیح محمدرضا شفیعی کدکنی. تهران:آگاه.
مدنی، امیرحسین. (1391). «احمد جام، از افسانه تا حقیقت». مطالعات عرفانی (مجلۀ علمی پژوهشی). ش 16. پاییز و زمستان. صص240-217.
مدنی، امیرحسین؛ کهدویی، محمدکاظم؛ ملک ثابت، مهدی. (1389). «شیخ احمد جام و افسانۀ کرامات». ادب پژوهی گیلان. ش 13. پاییز. صص 108-85.
مستعلی پارسا، غلامرضا و شمس، حامد. (1393). «قدرت و سلطنت معنوی اولیا در نگاه احمد جام». متن¬پژوهی ادبی. سال 18. ش 62. پاییز. صص81-59.
مستملی بخاری، ابوابراهیم اسماعیل بن محمّد. (1366). ش‍رح‌ ال‍ت‍ع‍رف‌ ل‍م‍ذه‍ب‌ ال‍ت‍ص‍وف: نور المریدین و فضیحۀ المدّعین. با تع‍ل‍ی‍قات‌ م‍ح‍م‍د روش‍ن‌. ج 4. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
مقدسی، ابوعبدلله محمد بن احمد. (1385). احسن¬التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی. تهران: کومش.
مطهری، حمیدرضا؛ اسماعیل¬زاده، صدرالله. (1394). «کارگزاران شیعۀ امامیه در دستگاه حکومتی سلجوقیان». دوفصلنامۀ علمی-ترویجی سخن تاریخ. سال 9. شمارۀ 21. بهار و تابستان. صص46-31.
منتجب¬الدین، ابوالحسن علی بن عبیدالله ابن بابویه رازی. (1404 ق.). فهرست اسماء علماء الشیعه و مصنفینهم. تصحیح عبدالعزیز طباطبایی. قم: مجمع الذخائر الاسلامیه.
منتجب¬الدین، بدیع اتابک جوینی. (1329). عتبه الکتبه. تصحیح محمد قزوینی و عباس اقبال. تهران: شرکت سهامی چاپ.
مؤیّد سنندجی، حشمت. (1378). «طاووس علیین؛ دربارۀ ژنده¬پیل احمد جام و شیخ ابوسعید ابوالخیر». مجلۀ ایران¬شناسی. ش 43. صص 749-742.
نظام¬الملک، ابوعلی حسن طوسی. (1372). سیرالملوک (سیاست¬نامه). به اهتمام هیوبرت دارک. تهران: علمی و فرهنگی.
نظامی ¬عروضی سمرقندی، احمد بن عمر بن علی. (1332). چهار مقاله. تصحیح محمد قزوینی. چاپ سوم. تهران: زوار.
نووی، یحیی بن شرف. (بی¬تا). تهذیب الاسماء و اللغات. قاهره: اداره الطباعه المنیریه.
نیشابوری، ظهیرالدین. (1332). سلجوقنامه. تهران: کلاله خاور.
هجویری، علی بن عثمان. (1383).کشف المحجوب. تصحیح محمود عابدی. تهران: سروش.
همایی، جلال¬الدین. (1368). غزالی نامه. تهران: هما.
Fairclough, N. (2002). Critical Discourse Analysis. Vol. 2. London: Longman.
Jeffries, L. (2010). Critical Stylistics. The Power of English. Houndmils, Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Laclau and Moffe. (2001). Hegemony and Socialist Strategy. Toward a Radical Democratic Politics, p. London: Verso publishing.
ارجاع به مقاله
استوار نامقیس. م., زرقانیس. م., & قربان صباغم. (2017). تحلیل گفتمانی انس التائبین احمد جام. جستارهای نوین ادبی, 49(1), 47-77. https://doi.org/10.22067/jls.v49i1.59697
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده