##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

فرزانه امیرپور سيده مريم روضاتيان حسین آقاحسینی

چکیده

یکی از مباحث مهم در بررسی زبان شعر، رابطة جنسیت با زبان اثر است. برخی پژوهشگران معتقدند میان زبان و نوشتار زنانه و مردانه، تفاوت وجود دارد. در این مقاله، با استفاده از دیدگاه¬های زبان شناسی به ویژه نظریة رابین لیکاف، میزان توانمندی شاعران مرد در بازنمایی زبان جنسیت و ایجاد زبانی متناسب با جنسیت شخصیت های زن و مردی که نامه های عاشقانة چهار منظومۀ غنایی از زبان آن ها سروده شده است، تحلیل و تبیین شده است. برای این منظور، زبان نامه های عاشقانه بر اساس مباحثی از علم معانی، چون جملات خبری، امری، پرسشی، قسم، دعا و منادا، تقیید و اطلاق بررسی شد. یافته ها نشان می دهد در نامه‌های دو منظومة «ویس و رامین» فخرالدین اسعد گرگانی و «شیرین و خسرو» امیر خسرو دهلوی، زبان نامه ها متناسب با جنسیت شخصیت های زن و مردی است که نامه ها از زبان آن ها بیان می شود؛ اما در نامه های خسرو و شیرین و لیلی و مجنون نظامی، زبان شخصیت ها تحت تأثیر جنسیت شاعر است. به نظر می رسد دیدگاه شخصی نظامی به شخصیت زن و موقعیت اجتماعی زنان دو منظومه از عوامل مؤثر در این زمینه بوده است.

جزئیات مقاله

مراجع
ارسطو. (1371). ریطوریقا (فن خطابه). ترجمۀ پرخیده ملکی. تهران: اقبال. چاپ اول.
اصلانی، محمدرضا. (1383). تعامل زبان و جنسیت و کارکردهای آن در ادبیات معاصر فارسی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد زبان¬شناسی همگانی. دانشگاه پیام نور.
باطنی، محمدرضا. (1363). چهار گفتار دربارۀ زبان. تهران: آگه.
برتلس، یوگنی ادواردویچ. (1350). نظامی شاعر بزرگ آذربایجان. ترجمۀ حسین محمدزاده صدیق. تهران: پیوند.
برنارد، جسی شرلی. (1384). دنیای زنان. ترجمۀ شهرزاد ذوفن. تهران: اختران.
بهمنی مطلق، یدالله؛ باقری، نرگس. (1391). «مقایسۀ زبان زنانه در آثار سیمین دانشور و جلال آل‌احمد». زن و فرهنگ. شمارۀ 11. صص 43-59.
بهمنی مطلق، یدالله؛ مروی، بهزاد. (1393). «رابطۀ زبان جنسیت در رمان شب¬های تهران». زبان و ادبیات فارسی. شمارۀ 76. صص 7-26.
ترادگیل، پیتر. (1395). زبان¬شناسی اجتماعی (درآمدی بر زبان و جامعه). ترجمۀ محمد طباطبایی. تهران: آگاه.
جان¬نژاد، محسن. (1380). زبان و جنسیت؛ تفاوت¬های زبانی میان گویشوران مرد و زن ایرانی در تعامل مکالمه¬ای. پایان¬نامۀ کارشناسی ارشد زبان¬شناسی همگانی. دانشگاه تهران.
حسینی، مریم. (1384). «روایت زنانه در داستان¬نویسی زنانه». کتاب ماه ادبیات و فلسفه. شمارۀ 93. صص 94-101.
خواجه¬نوری، بیژن؛ زاهد، سعید. (1382). «بررسی و تحلیل اجمالی نقش اجتماعی زنان در تاریخ ایران». فرهنگ. شمارۀ 48. صص 138-151.
داوری اردکانی، نگار؛ عیار، عطیه. (1387). «کنکاشی در پژوهش¬های زبان¬شناسی جنسیت». مطالعات راهبردی زنان. شمارۀ 42. صص 162-181.
دهلوی، امیرخسرو. ( 1962م.). شیرین و خسرو. با مقدمۀ غضنفر علی¬اف. مسکو: ادارۀ نشریات ادبیات خاور.
رپیکا، یان. (1354). تاریخ ادبیات در ایران. ترجمۀ عیسی شهابی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
رضوی، فاطمه؛ صالحی نیا، مریم. (1394). «سبک زبان زنانه در خاطرات تاج‌السلطنه». ادب پژوهی. شمارۀ 31. صص 65-90.
ریاحی، لیلی. (1358). قهرمانان خسرو و شیرین. تهران: امیرکبیر.
زیدان، جرجی. (1372). تاریخ تمدن اسلام. جلد اول. ترجمۀ علی جواهرکلام. تهران: امیرکبیر.
ساپیر، ادوارد. (1376). زبان. ترجمه علی¬محمد حق¬شناس. تهران: سروش.
ستاری، جلال. (1373). سیمای زن در فرهنگ ایران. تهران: مرکز.
سعیدی سیرجانی، علی اکبر. (1377). سیمای دو زن. تهران: پیکان.
سلدن، رامان؛ ویدوسون، بیتر. (1377). راهنمای نظریۀ ادبی معاصر. ترجمۀ عباس مخبر. چاپ دوم. تهران: طرح نو.
شمیسا، سیروس. (1385). نقد ادبی. تهران: میترا.
شمیسا، سیروس. (1373). انواع ادبی. تهران: فردوس. چاپ هشتم.
شمیسا، سیروس. (1379). بیان و معانی. تهران: فردوس. چاپ ششم.
صفا، ذبیح الله. (1370). تاریخ ادبیات در ایران. جلد سوم. تهران: فردوس. چاپ هفتم.
صادقی تحصیلی، طاهره. (1374). ویژگی¬های شعر زنان و تفاوت آن با شعر مردان (در دورۀ معاصر). پایان نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس.
طاهری، قدرت¬الله. (1388). «زبان و نوشتار زنانه؛ واقعیت یا توهم؟». زبان و ادب پارسی. شمارۀ 42. صص 87-107.
عسگری، معصومه. (1375). تفاوت¬های تلفظی زنان و مردان در فارسی تهرانی. پایان نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
علی¬نژاد، بتول. (1381). «بررسی نسبی¬گرایانۀ مقولۀ جنس در راستای تحول زبان فارسی». مجموعه‌ مقالات نخستین همایش ملی ایران شناسی. تهران.
فتوحی، محمود. (1391). سبک¬شناسی، نظریه¬ها، روش¬ها و رویکردها. تهران: سخن.
فخرالدین اسعد گرگانی. (1389). ویس و رامین. تصحیح مجتبی مینوی. تهران: هیرمند.
فروزان‌فر، بدیع¬الزمان. (1350). سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی.
کراچکوفسکی، ایگنانی اولیانویچ. (1373). پژوهشی در ریشه¬های تاریخی لیلی و مجنون. ترجمۀ کامل احمدنژاد. تهران: زوار.
محمودی بختیاری، بهروز؛ دهقانی، مریم. (1392). «رابطۀ زبان و جنسیت در رمان معاصر فارسی». زن در فرهنگ و هنر. دورۀ پنجم. شمارۀ 4. صص 543-556.
مدرسی، یحیی. (1368). درآمدی بر جامعه¬شناسی زبان. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
نجم¬آبادی، افسانه. (1377). «دگرگونی زن ومرد در زبان مشروطیت». مجموعه مقالات نگاه زنان. تهران: توسعه.
نظامی، الیاس بن یوسف. (1376). لیلی و مجنون. تهران: قطره.
نظامی، الیاس بن یوسف. (1391). خسرو و شیرین. تهران: قطره. چاپ سیزدهم.
نوشین¬فر، ویدا. (1381). «زبان و جنسیت». نشریۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند. شمارۀ 2. صص 181-188.
نیکوبخت، ناصر؛ بزرگ بیگدلی، سعید. (1391). «روند تکوین سبک زنانه در آثار زویا پیرزاد». نقد ادبی. شمارۀ 18.صص 323-333.
Allen, R. (2000). An introduction to Arabic literature. New York: Cambridge University Press.
Baron, N. (1986). Language, sublanguage, and the promise of machine translation. Computers and Translation, 1(1): 3-19.
Brend, R. (1975). “Male, Female: Intonation Pattern in American English”. In Thorne and Hanley. Language Study. Amesterdam: Bjamin. pp. 866- 870.
Cameron, D. (2005). "Language, gender, and sexuality". Applied Linguistics. 26 (4): 482–502.
Dubois, B. & Crouch, I. (1975). "The Question of Tag Questions in Women's Speech: They Really Don't Use More of Them". Language in Society. 4: 289-294.
Erickson, T. A., & Matteson, M. E. (1981). “From words to meaning: A semantic illusion”. Journal of Verbal Learning & Verbal Behavior. 20: .
Fishman, J. (1971). Sociolinguistique. . Paris-Bruxelles: Nathan-Labor. p. 159.
Hayward, M. (2003). “Are Texts Recognizably Gendered? An Experiment and Analysis”. Poetics (31): pp. 87-101.
Johnson, D. M. & Roen, D. H. (1992). “Complimenting and Involvement in Peer Reviews: Gender Variation”, Language In Society, 21 (1): pp. 27-57.
Labov, W. (1972). "Contraction, Deletion, and Inherent Variability of the English Copula". Language. 45. pp.715-762.
Lakoff, R. (1975). Language and Women’s Place. New York: Harper & Row.
O'Barr, W. M., & Atkins, B. K. (1980). “Women's language” or “powerless language”? In S. McConnell-Ginet, R. Borker, & N. Furman (Eds.), Women and language in literature and society. New York: Praeger.
Rubin, D. & Greene, K. (2001), “Gender-typical style in written language”. Research in the Teaching of English. 26 (1): 7-40.
Wodak, R; Benke, G. (1998). “Gender as a Sociolinguistic Variable: New Perspectives on Variation”. In The Handbook of Sociolinguistics. By Florian Coulmas. (pp. 88-103). Blackwell.
ارجاع به مقاله
امیرپورف., روضاتيانس. م., & آقاحسینیح. (2017). بررسی تطبیقی زبان جنسیت در نامه های عاشقانۀ چهار منظومۀ غنایی (ویس و رامین، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون و شیرین و خسرو). جستارهای نوین ادبی, 49(3), 19-44. https://doi.org/10.22067/jls.v49i3.60745
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی