##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

محسن صادقی

چکیده

پند پیران متنی برجای¬مانده از قرن 5 هجری قمری است. این کتاب، به سبب حفظ شماری از واژه¬های کهن، منبعی ارزشمند برای آگاهی از پیشینة زبان فارسی به شمار می‌رود. هدف این مقاله، بررسی و بیان معنی ترکیبِ نادر و ناشناختة «پاچة ریخته» در این کتاب است. به ¬این منظور، واژه¬های مرتبط با این ترکیب از متون و گویش¬های فارسی استخراج و دسته‌بندی شده¬ و سپس با توجه به شاهدهای موجود مبنی بر حذف همخوان «خ» /x/ در خوشة /xt/، پیوستگی این ترکیب با واژه¬هایی نظیرِ: «آبریت»، «اُری» و «آوری» نشان داده شده ¬است. بر این اساس، منظور از پاچة ریخته، پاچه¬ای است که موی آن پاک شده باشد. در زبان فارسی، مشتقاتی از مصدرِ «رودن» نیز به همین معنی دیده می¬شود. به‌ظاهر، «ریختن» و «رودن»، دو نشانه دارای مدلولی یکسان¬اند که هریک از آن¬ها در دورة زمانی یا قلمرو جغرافیایی مخصوص به خود کاربرد داشته است. واژه¬های گویشی استفاده شده در این مقاله، به کمک واژه¬نامه¬های گویشی و تحقیقات میدانی فراهم آمده است.

جزئیات مقاله

مراجع
اسدی ¬طوسی، علی ¬بن ¬احمد. (1356). لغت فرس. حواشی و تعلیقات و فهارس از محمّد دبیرسیاقی. تهران: طهوری.
ایزدپناه، حمید. (1367). فرهنگ لکی. گیلان: مؤسسه فرهنگی جهانگیری.
بهار، محمدتقی. (1379). ترجمة چند متن پهلوی. به اهتمام محمّد گلبن. تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
بیهقی، ابولفضل¬ محمّد بن ¬حسین. (1388). تاریخ بیهقی. ج1 و 2. تعلیقات، توضیحات، و فهرست¬ها: محمدجعفر یاحقی و مهدی سیدی. تهران: سخن.
پندپیران. 1357. تصحیح جلال متینی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
ترجمه و قصّه¬های قرآن. (1338). به اهتمام یحیی مهدوی و مهدی بیانی. تهران: دانشگاه تهران.
جواهری، محمّدحسن؛ پژوم¬شریعتی، پرویز. (1387). واژه¬نامة گویش باستانی سمنانی. سمنان: آبرخ.
حسن دوست، محمّد. (1389). فرهنگ تطبیقی – موضوعی زبان¬ها و گویش¬های ایرانی نو. ج1. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
حسن¬دوست، محمّد. (1393). فرهنگ ریشه¬شناختی زبان فارسی. ج 3. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
دهخدا، علی¬اکبر. (1365). لغت¬نامه. تهران: مؤسسة لغت¬نامه.
راشد محصل، محمدتقی؛ صادقی، محسن. (1390). «نمونه¬واژه¬های قرآن قدس در گویش¬های خراسان جنوبی» دوفصلنامة زبا¬ن¬شناسی و گویش¬های خراسان. سال سوم. ش10. صص 87-71.
رواقی، علی. (1382). «گویش¬ها و متون فارسی(1)». نامۀ انجمن. سال سوم. ش10. صص 41-13.
سجزی، محمود ¬بن ¬عمر ¬بن ¬محمود ¬بن ¬منصور¬ القاضی. (1372). مهذب ¬الاسماء فی مرتّب الحروف و الاشیاء. ج1. تصحیح محمّد مصطفوی. تهران: علمی و فرهنگی.
سنایی ¬غزنوی، ابوالمجد مجدود بن آدم. (1359). حدیقۀ ¬الحقیقه و طریقۀ ¬الشریعه. تصحیح مدرس رضوی. تهران: دانشگاه تهران.
صادقی، علی¬اشرف. (1391). «تحقیق در کتاب المصادر ابوبکر بستی». آینة میراث. سال دهم. ضمیمة شمارة 23. صص 164-5.
صبحی، فیض¬الله. (1331 تا 1332). افسانه های کهن. تهران: بی¬نا.
صفری، حسین. (1373). واژه¬نامة راجی (گویش شهرستان دلیجان). تهران: مؤلف.
فرهنگ جامع فارسی. (1392). تدوین و ویرایش گروه فرهنگ¬نویسی فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛ زیر نظر دکتر علی¬اشرف صادقی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
قرآن ¬قدس (کهن¬ترین برگردان قرآن به فارسی). (١٣٦٤). تصحیح علی رواقی. تهران: مؤسسۀ فرهنگی شهید محمّد رواقی.
قریب، بدرالزمان. (1386). «تاریخچة گویش¬¬شناسی در ایران». به کوشش محمد شکری فومشی. پژوهش¬های ایرانی باستان و میانه. تهران: طهوری. صص 137-121.
کیا، صادق. (1390). واژه¬نامة شصت و هفت گویش ایرانی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
محتشم، حسن. (1375). فرهنگنامۀ بومی سبزوار. زیر نظر عباس محمّدیان. سبزوار: دانشگاه آزاد اسلامی سبزوار.
ملک¬زاده، محمّدجعفر. (1380). واژه¬نامة لهجة فارسی مردم زرقان فارس. تهران: نشر آثار.
هدایت، صادق. (1338). علویه خانم و ولنگاری. چ 3. تهران: امیرکبیر.
یاحقی، محمّدجعفر. (1371). فرهنگنامة قرآنی بر اساس 142 نسخۀ کهن محفوظ در کتابخانۀ مرکزی آستان قدس رضوی. مشهد: مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.
ارجاع به مقاله
صادقیم. (2017). «پاچة ریخته»، ترکیبی ناشناخته در پند پیران. جستارهای نوین ادبی, 49(4), 137-146. https://doi.org/10.22067/jls.v49i4.61756
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی