##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

ناهید نصرآزادانی حسین آقاحسینی سعید شفیعیون سيده مريم روضاتيان

چکیده

نشانه ­شناسی تقابل ­های دوگانه، بررسی شبکة عناصر نشانه­ای حاضر یا غایب در متن است که به طور پیدا و پنهان در تقابل با یکدیگر قرار می­گیرند و از طریق تقابل با یکدیگر قابل تفسیر یا قابل فهم می ­شوند. اگرچه این بررسی، امری نسبی است و با قلمرو فرهنگ هر خوانشگر متن ارتباط دارد، کشف روابط نهفته در دل تقابل­ ها حاکی از نظام پیچیده­ تری است. کتمان اسرار عشق در عرفان، اصل بنیادینی است که در تقابل با پرده­ دری­ های عشق، ما را به تحلیل نشانه شناختی تازه رهنمون می­شود. تحلیل نشانه­ شناسی حکایت دختر کعب از الهی­ نامة عطار و درک نشانه­ شناختی معانی این حکایت، در گرو لحاظ کردن لایه­ های مختلف روایی و زبانی آن است. محور ترجیحی در بررسی این حکایت دو رمزگان «رازداری» و «افشاگری» است. در این پژوهش بر اساس دیدگاه انسان­ شناسی عرفانی عطّار، تنش مدام بین این دو رمزگان بر بنیاد یک ماجرای عاشقانه در متن منظوم عارفانه، سه گونة تقابل شخصیتی، زیبایی­ شناختی و معنایی را به تثبیت ­می­رساند و طرح اسباب استکمال روحی و درونی و تحول شخصیت در عرفان به انجام می­رسد. این مقاله با روشی توصیفی- تحلیلی و رویکرد ساخت‌گرا به بررسی نشانه ­شناسی «تقابل­ های دوگانه» و واکاوی این تحول بر شالودة سِرگرایی عرفان می­پردازد.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

نشانه شناسی, تقابل دوگانه, دختر کعب, رازداری, افشاگری

مراجع
ایلخانی پور، علی؛ آلیانی، رقیه. (1394). «نشانه¬شناسی عرفانی تقابل¬های دوگانه نمادهای حیوانی در غزلیات شمس». ادبیات عرفانی. سال هفتم. شمارۀ 12. بهار و تابستان. صص 161-194.
بتلاب اکبر¬آبادی، محسن؛ رضی، احمد. (1392). «کارکرد روایی نشانه¬ها در حکایت رابعه از الهی-نامۀ عطار». متن¬شناسی ادب فارسی (دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان). سال چهل و نهم. دورۀ جدید. سال پنجم. شمارۀ 1. (پیاپی 17). بهار. صص 13-28.
برسلر، چارلز. ‌(1386). درآمدی بر نظریه¬ها و روش¬های نقد ادبی. ترجمۀ مصطفی عابدینی‌فرد. تهران: نیلوفر.
پرتوی¬راد، طیبه و دیگران. (1395). «بررسی جنبه¬های نمایش حکایت «رابعه، دختر کعب» الهی¬نامۀ عطار برای اقتباس تئاتری». پژوهش¬های ادبیات تطبیقی. دورۀ چهارم. شمارۀ 1. بهار. صص 47-68.
چندلر، دانیل. (1386). مبانی نشانه¬شناسی. ترجمۀ مهدی پارسا. تهران: سوره مهر.
چهری، طاهره و دیگران. (1392). «تحلیل تقابل¬ها و تضاد¬های واژگانی در شعر سنایی». پژوهش¬های ادب عرفانی (گوهر گویا). سال هفتم. شمارۀ دوم. پیاپی 25. پاییز و زمستان. صص 141-158.
حجتی زاده، راضیه. (1394). «الگوی بررسی ساختار ارتباطی زبان در متون تعلیمی ادبیات فارسی». پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت. سال چهارم. شمارۀ 1. بهار و تابستان. صص 103-118.
داوودی مقدم، فریده. (1388). «سبک¬شناسی حکایت شیخ صنعان از دیدگاه تقابل نشانه¬ها». بهار ادب. سال دوم. شمارۀ 3. پاییز. صص 63–80.
روحانی، مسعود؛ عنایتی قادیکلایی، محمد. (1395). «تقابل¬های دوگانه در غزلیات عطار نیشابوری». زبان و ادبیات فارسی. شمارۀ 81. پاییز و زمستان. صص 201-221.
سجادی، سید جعفر. (1370). فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. جلد 1. چاپ اول. تهران: طهوری.
سجودی، فرزان. (1393). نشانه¬شناسی کاربردی. چاپ سوم. تهران: علمی.
سوسور، فردینان. (1387). دورۀ زبان¬شناسی عمومی. ترجمۀ کوروش صفوی. تهران: هرمس.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1391). رستاخیز کلمات. چاپ اول. تهران: سخن.
صفوی، کوروش. (1392). درآمدی بر معنی¬شناسی. چاپ دوم. تهران: سورۀ مهر.
عابدینی، گلناز. (ا1396). «نقش گرگ از اسطوره تا تاتو». پژوهش در هنر و علوم انسانی. شمارۀ 3. اردیبهشت. صص 137-151.
عطار نیشابوری، شیخ فرید الدین محمد. (1392). الهی¬نامه. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی کدکنی. چاپ ششم. تهران: سخن.
قدیری یگانه، شبنم. (1389). «بررسی دو سبک فکری در حکایت رابعه و بکتاش». سبک¬شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دورۀ سوم. شمارۀ 4. زمستان. صص 143-166.
کالر، جاناتان. (1388). بوطیقای ساخت¬گرا. ترجمۀ کوروش صفوی. تهران: مینوی خرد.
کنعانی، ابراهیم و دیگران. (1393). «بررسی کارکرد¬های نشانه‌-معناشناختی نور بر اساس قصه¬ای از مثنوی». کهن¬نامۀ ادب پارسی. سال پنجم. شمارۀ 3. پاییز. صص 122-149.
گیرو، پیر. (1383). نشانه¬شناسی. ترجمۀ محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
لچت، جان. (1378). پنجاه متفکر بزرگ معاصر از ساختارگرایی تا پسامدرنیته. ترجمۀ محسن حکیمی. چاپ دوم. تهران: خجسته.
مکاریک، ایرنا ریما. (1385). دانشنامة نظریه¬های ادبی معاصر. ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
نجومیان، امیرعلی. (1396). نشانه‌شناسی. چاپ اول. تهران: مروارید.
هجویری، ابوالحسن ¬علی ¬بن ¬عثمان. (1376). کشف¬المحجوب. چاپ پنجم. تهران: طهوری.
ارجاع به مقاله
نصرآزادانین., آقاحسینیح., شفیعیونس., & روضاتيانس. م. (۱۳۹۸-۰۱-۰۲). نشانه شناسی تقابل های دوگانه در حکایت «دختر کعب» الهی نامة عطار (با محوریت ترجیحی رمزگان های «رازداری» و «افشاگری»). جستارهای نوین ادبی, 50(2), 1-23. https://doi.org/10.22067/jls.v50i2.67970
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی