##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

مهشید نیک فر سمیرا بامشکی محمدجواد مهدوی

چکیده

اسکاز یکی از پدیدارهای­ هتروگلاسیا است که منجر به حضور صدای دیگری در گفتمان ‌هایِ ترکیبی آزاد غیرمستقیم و هتروگلاسیا در داستان می­شود. اسکاز به دو دستۀ زینتی و هدفمند یا توصیف ‌کننده تقسیم می­شود که نوع اول ممکن است به صورت کلی باشد و همۀ ویژگی­های اجتماعی و عرف ­پسندی زبان و صدای دیگری را از دست بدهد و تنها یک آوا در آن به گوش برسد. در نوع دوم، شیوۀ کلامی شخص دیگر به عنوان دیدگاه و موضعی برای پیش­برد داستان به­ کار می­رود. ویژگی­های اسکازی به طور کلی به دو دستۀ ساختاری و محتوایی تقسیم می­شوند. در این جستار با بررسی آثار حسین سناپور، ویژگی­های اسکازی در داستان­های ذهن او که هفت ویژگی ساختاری و چهار ویژگی محتوایی است، به چشم می­خورد. ویژگی­های ساختاری عبارتند از: انعطاف ‌ها (جابه ­جایی اجزا)، حذف­ ها، تک­ واژه ­ها، تکرارها، واژگان خاص و اصطلاحات و تکیه­کلام ­ها، صفات جانشین اسم، آواها و نام­آواها و ویژگی­های محتوایی عبارتند از: عدم سانسور، محدودیت افق فکری، شاعرانگی و ابهام زبان. از میان ویژگی­های ساختاری، انعطاف ­ها و حذف­ ها پرکاربرد هستند و از میان ویژگی­های محتوایی، محدودیت افق فکری و شاعرانگی به دلیل حضور صدای دیگری در بخش­هایی از داستان به جای حضور راوی و تشبیهات و توصیفات فراوان، دارای بسامد بالایی هستند. کارکردهای اسکاز عبارتند از بسطِ گستره ذهن، انتقال حجم بیشتر اطلاعات توأم با تسریع در آن، امکان ترسیم و انعکاس روحیات و خلقیات شخصیت‌ ها، برجسته کردن نگرش، باورپذیری و ایجاد توهم حضور در فضای ذهن در خواننده.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

اسکاز, ذهن, گفتمان آزاد غیرمستقیم, هتروگلاسیا, سناپور

مراجع
باختین، میخاییل. (1395). پرسش¬های بوطیقای داستایوفسکی. سعید صلح¬جو. چاپ اول. تهران: نیلوفر.
بیات، حسین. (1387). داستان¬نویسی: جریان سیال ذهن. چاپ نخست. تهران: علمی و فرهنگی.
تولان، مایکل. (1386). روایت¬شناسی: درآمدی بر زبان شناختی – انتقادی. ترجمۀ فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه.
حسینی سروری، نجمه. (1390). «بحران هویت شخصیت¬ها در رمان «ویران می¬آیی»؛ تحلیل روایی و گفتمانی متن». جستارهای ادبی. دورۀ 2. شمارۀ 181. تابستان. صص 93-120.
سناپور، حسین. (1389). لب بر تیغ. چاپ اول. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1390). ویران می¬آیی. چاپ ششم. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1391). شمایل تاریک کاخ¬ها. چاپ سوم. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1393). دود. چاپ اول. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1394). ده جستار داستان¬نویسی. چاپ سوم. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1394). سپیدتر از استخوان. چاپ اول. تهران: چشمه.
سناپور، حسین. (1395). نیمۀ غایب. چاپ شانزدهم. تهران: چشمه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1391). رستاخیز کلمات. چاپ سوم. تهران: سخن.
شمیسا، سیروس. (1385). نقد ادبی. چاپ نخست. تهران: میترا.
فلودرنیک، مونیکا. (1385). «بازنمایی گفتار». ترجمۀ محمد راغب. دانشنامۀ نظریه¬های روایت. تهران: نیلوفر. صص 15-29.
محمدی، عباسقلی. (1384). بنیان¬های استوار ادب فارسی: تحقیقی در کارکردهای نثر فارسی- تحلیلی از قصۀ ابوعلی (حسنک وزیر). چاپ اول. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
محمدی، عباسقلی. (1385). رازهای خلق یک شاهکار ادبی: تحقیقی در نثر فارسی- تحلیلی از سفرنامۀ ناصرخسرو. چاپ دوم. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
نجومیان، امیرعلی؛ غفاری، محمد. (1390). «گفتمان غیر مستقیم آزاد در رمان لب بر تیغ نوشتۀ حسین سناپور». پژوهش ادبیات معاصر جهان. دورۀ 16. شمارۀ 4. زمستان. صص91-106.
Bakhtin, Mikhail. (1981). The Dialogic Imagination, trans. C. Emerson and M. Holquist, Austin: University of Texas Press.
Black, Elizabeth. (2006). Pragmatic Stylistics: Edinburgh Textbook In Applied Linguistics.
Chafe, Wallace. (1994). Discourse, Consciousness and Time, Chicago: Chicago University Press.
Eco, Umberto. (1984). Semiotics and the Philosophy of language, Basingstoke: Macmillan.
Fludernik, Monika. (2013). “ Narratology: Conversational Narration- Oral Narration”, in http://www.lhn.uni.hamburg.de
Fludernik, Monika. (1993). The Fiction of Language and The Language of Fiction: The Linguistic Representation of Speech and Consciousness, London: Routledge.
Leech, Geoffrey; Short, Michael. (1981). Style in Fiction. A Linguistic Introduction to English Fictional Prose. London: Longman.
Prince, Gerald. (2003). Dictionary of Narratology. University of Nebraska Press: Lincoln & London.
Schmid, Wolf. (2013). “ Narratology: Skaz”,in http://www.lhn.uni.hamburg.de
پاینده، حسین. 23/1/1395، ساعت 10:28، «سایۀ سنگین مرگ: نگاهی به رمان اخیر سناپور»، http://hosseinsanapour.blogfa.com
ارجاع به مقاله
نیک فر م., بامشکی س., & مهدوی م. (2018). اسکاز در داستان های ذهنِ حسین سناپور. جستارهای نوین ادبی, 50(2), 75-98. https://doi.org/10.22067/jls.v50i2.68869
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی