##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

سیاوش حق جو مصطفی میردار رضایی

چکیده

در قرن ششم، شاهد تحوّلات شگرف و بنیادینی در عرصۀ هنر هستیم تا حدّی که نخستین بارقه­ های تعالی و پیچیدگی در هنر دوران اسلامی در این دوره­ مشاهده می­شود. این اتفاق برای شعر نیز می­افتد و تصویرهای شعری به یک‌باره از آن ساحت سادۀ سبک خراسانی خارج می­شوند و پا به اقلیم پیچیدگی و مفهومی ­شدن می­گذارند. این روند رو به پیچش به واسطۀ عنصرها و ابزارهایی صورت می­گیرد که در مسیر سلوک به سازۀ تصویرها افزوده شده است؛ عناصری چون شگردهای آمیغی یا صناعات کنایه ­محور. این مطالعه که به روش کمّی و آماری نوشته شده است، به بررسی آماری و مقایسه ­ای دو گروه از شگردهای ادبی منفرد و آمیغی در 500 بیت از شعر نُه شاعر زبان فارسی - از قرن ششم تا قرن هشتم - می­پردازد. نتیجۀ پژوهش نشانگر حضور و وفور شگردهای آمیغی در تصویرهای قرن ششم است. در قرن هفتم، شاعران چندان تمایلی به بهره­ گیری از شگردهای آمیغی و آفرینش تصویرهای پیچیده ندارند و تصویرها عمدتاً ساده­ اند، امّا در قرن هشتم شاهد باززایی و تداوم بهره­گیری از شگردهای آمیغی در آفرينش تصويرهاییم.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

سبک شناسی, شگردهای ادبی منفرد, شگردهای آمیغی

مراجع
اونان، مايكل. (1363). جبر خطّي. ترجمۀ علي¬اكبر محمّدي حسن¬آبادي. چاپ پنجم. تهران: نشر دانشگاهي.
تجربه¬کار، نصرت. (1350). سبک شعر در عصر قاجاریه. تهران: توس.
بهار، محمّدتقی. (1369). سبک¬شناسی یا تطور نثر فارسی. جلد اوّل. تهران: امیرکبیر.
تفتازانی هروی، سعدالدین مسعود. (1407 ق.). المطول فی شرح تخلیص المفتاح (افست از روی چاپ عثمانی 1330 ق.). کتابخانۀ آیت¬الله العظمی مرعشی نجفی. قم: ایران.
حافظ، شمس¬الدین محمّد. (1389). ديوان غزليات. به كوشش خليل خطيب رهبر. چاپ 49. انتشارات صفي¬علي¬ شاه.
حسن¬پور¬آلاشتی، حسین. (1384). طرز¬ تازه. تهران: سخن.
حسن¬پور¬آلاشتی، حسین. (1384). «معنی بیگانه در شعر صائب تبریزی». نشریۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز. شمارۀ 196. صص 85 -70.
خاقانی، بدیل بن علی. (1389). دیوان. با مقدّمۀ استاد بدیع¬الزمان فروزانفر. به اهتمام جهانگیر منصور. تهران: نگاه.
خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن. (1302ق.). تلخیص المفتاح فی المعانی و البیان و البدیع. بیروت: طبع داغر.
خواجوی کرمانی. (1371). غزلیات خواجو. به کوشش حمید مظهری. چاپ دوّم. کرمان: خدمات فرهنگی.
سعدی. (1387). بوستان. تصحیح و ترجمۀ غلامحسین یوسفی. چاپ نهم. تهران: خوارزمی.
سکاکی، ابویعقوب یوسف. (1348 ق). مفتاح العلوم. بیروت: دارالکتب العلمیه.
سلمان ساوجی، سلمان بن محمّد. (1389). کلیات سلمان ساوجی. با مقدّمه و تصحیح عباسعلی وفایی. تهران: سخن.
شجیعی، پوران. (بی¬تا). سبک شعر پارسی در ادوار مختلف به سبک خراسانی. شیراز.
شفیعی¬کدکنی، محمّدرضا. (1371). شاعر آینه¬ها. چاپ سوّم. تهران: آگه.
شفیعی¬کدکنی، محمّدرضا. (1387). صور خیال در شعر فارسی. چاپ دوازدهم. تهران: آگه.
شفیعیون، سعید. (1387). زلالی خوانساری و سبک هندی. تهران: سخن.
شمیسا، سیروس. (1383). بیان و معانی. چاپ هشتم. تهران: فردوسی.
شمیسا، سیروس. (1382). سبک¬شناسی شعر. چاپ ششم. تهران: فردوسی.
عصّار تبریزی. (1375). مهر و مشتری. ¬تصحیح دکتر رضا مصطفوی سبزواری. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
عطّار نیشابوری. (1388). مصیبت¬نامه. با مقدّمه، تصحیح و تعلیقاتِ محمّدرضا شفیعی کدکنی. چاپ دوّم. تهران: سخن.
عطّار نیشابوری. (1387). منطق¬الطیر. مقدّمه، تصحیح و تعلیقات از محمّدرضا شفیعی کدکنی. چاپ سوّم. تهران: سخن.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (1392). سبک¬شناسی: نظریه¬ها، رویکردها و روش¬ها. چاپ دوم. تهران: سخن.
محجوب، محمّدجعفر. (1350). سبک خراسانی در شعر فارسی. تهران: دانش¬سرای عالی.
محمّدحسن، زکی. (1377). هنر ایران در روزگارِ اسلامی. ترجمۀ محمدابراهیم اقلیدی. تهران: صدای معاصر.
مولانا جلال¬الدّین، محمّد بن محمّد. (1385). مثنوی معنوی. تصحیح رینولد ا. نیکلسون. چاپ سوم. تهران: هرمس.
میرصادقی، میمنت. (1376). واژه¬نامۀ هنر شاعری. چاپ دوم. تهران. کتاب مهناز.
نظامی گنجه¬ای. (1376). مخزن الاسرار. با تصحیح حسن وحید دستگردی. به کوشش دکتر سعید حمیدیان. تهران: قطره.
هیل، درک؛ گرابر، اولک. (1386). معماری و تزیینات اسلامی. ترجمۀ مهرداد وحدتی دانشمند. تهران: علمی ـ فرهنگی.

Cuddon, j. A. (1977). A Dictionary of Literary Terms. printed Hamadan: Fannavara
ارجاع به مقاله
حق جوس., & میردار رضاییم. (۱۳۹۸-۰۱-۰۲). باززایی عناصر ادبی تصویرساز قرن ششم در تصویرهای شعری قرن هشتم (نمود دوبارۀ شگردهای آمیغی در تصویرهای قرن هشتم). جستارهای نوین ادبی, 50(2), 125-155. https://doi.org/10.22067/jls.v50i2.69480
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی