دانشگاه فردوسی مشهد جُستارهای نوین ادبی 3060-8171 59 2 2026 08 23 A Discussion on کرگ (rhinoceros) and گرگ (wolf) with Reference to the New Critical Edition of Qatrān Tabrīzī’s Dīvān بحثی دربارۀ کرگ و گرگ با نگاهی به تصحیح تازۀ دیوان قطران تبریزی 29 50 48434 10.22067/jls.2026.93089.1699 FA فاطمه مهری استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. 0000-0003-1305-2339 Journal Article 2025 04 19 This article demonstrates how one of the features of the Persian script in the past has challenged the reading of certain passages in manuscript versions and has caused misreadings. This feature is the similarity between the letters 'ک' and 'گ', which have been written quite similarly at times without any distinguishing mark, making the written form of certain words that differ only in these two letters uniform. Our focus is particularly on the names of two animals, 'کرگ' (rhinoceros) and 'گرگ' (wolf), which have been used in the poetry of Qaṭrān Tabrīzī, a 12th-century poet. We are aware of the characteristics of these two animals from ancient texts related to animals as well as literary works that have reflected this zoological knowledge. However, the editors of Qaṭrān’s recently published Dīvān have made mistakes in identifying these two animals in certain instances. Here, by drawing on some zoological knowledge and certain collocations in the Persian and Arabic textual traditions and post-Islamic Pahlavi literature, we have proposed evidence for the correct reading of the word. در این مقاله نشان داده‌ایم که چگونه یکی از ویژگی‌های رسم‌الخط فارسی در ادوار گذشته، خواندن برخی مواضع نسخه‌های خطی را به چالش تبدیل کرده و موجب بدخوانی‌هایی شده است. این ویژگی تشابه دو حرف ک و گ است که در دوره‌های مختلف گاه بدون هیچ نشانۀ تمایزبخشی، کاملاً شبیه به هم نوشته شده‌اند و صورت نوشتاری برخی کلمات را که تنها در همین دو حرف اختلاف دارند، یکسان ساخته‌اند. تمرکز ما به‌طور ویژه بر نام دو جانور، کرگ (کرگدن) و گرگ است که در شعر قطران تبریزی، شاعر سدۀ ۶ ق، نیز به‌کاررفته‌اند و ما، هم به واسطه متن‌های کهن مرتبط با جانوران و هم از طریق متون ادبی که بازتاب‌دهندۀ این آگاهی‌های جانوری بوده‌اند، از ویژگی‌های آن دو در نظر قدما آگاهیم. با این حال، مصححان دیوان تازه‌انتشاریافتۀ قطران در مواضعی در تشخیص این دو جانور به خطا افتاده‌اند. در اینجا با بهره‌گیری از برخی آگاهی‌های جانوری و همین‌طور برخی باهم‌آیی‌ها در سنّت‌های متنی فارسی و عربی و ادبیات پهلویِ پس از اسلام، برای خوانش صحیح کلمه مؤیداتی پیش نهاده‌ایم. https://jls.um.ac.ir/article_48434_e4f7dd56f5b3d6db55c68937acdc288f.pdf