دانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222Critical Review of Literary Historical Articles Published in the Journal of New Literary Studies from Its Inception to 2024نقد و بررسی مقالات تاریخ ادبیاتی منتشر شده در مجلۀ جستارهای نوین ادبی از آغاز تا سال 14033254781810.22067/jls.2026.96643.1776FAسید مهدیزرقانیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0003-3114-0498Journal Article20251122The central question of this study concerns the status and evolution of literary-historical articles published in The Journal of the Faculty of Letters and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad from its inception in 1965 to 2024. To address this question, and based on a descriptive–analytical method, the study first examines the journal’s management structure. The editor‑in‑chief, managing director, and editorial board are identified as the key policy‑makers who determine the journal’s intellectual orientation. In the second part, the periods of the journal’s publication are classified according to extra‑textual factors and internal institutional changes. With some flexibility, each decade within the examined timeframe may be regarded as one period. This section demonstrates the frequency and distribution of literary‑historical articles within each period. The next issue investigated is the methodological approaches adopted by the authors of these articles. Seven main approaches are identified: documentary–descriptive, documentary–analytical, comparative, generic, discourse‑analytic, theoretical, and reception‑based literary historiography. The study further explores the thematic domains in which the authors have addressed literary‑historical questions. Nine principal domains have been identified: biographical, epic, mystical, extra‑textual studies, typology, comparative studies, tazkira research, modern literature, folk literature, and theorization. Finally, the study evaluates changes in the degree of scholarly attention devoted to these domains across the examined decades.پرسش اصلی مقاله آن است که مقالات تاریخ ادبیاتی در مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد از آغاز انتشار (1344) تا سال 1403 چه وضعیتی دارند؟ برای یافتن پاسخ و بر اساس شیوۀ توصیفی – تحلیلی ابتدا به سراغ مدیریت مجله می‌رویم. مدیرمسئول، سردبیر و هیئت تحریریه سیاست‌گذاران مجله هستند و خط‌مشی مجله را تعیین می‌کنند. در بخش دوم، سعی کرده‌ایم دوره‌های انتشار مجله را بر اساس متغیرهای برون‌متنی و تغییرات درون‌نهادی تعیین کنیم. با اندکی اغماض می‌توان هر دهه از بازۀ زمانی مذکور را یک دوره قلمداد کرد. در این بخش نشان داده‌ایم که در هر دوره بسامد انتشار مقالات تاریخ ادبیاتی چگونه بوده است. مسألۀ بعدی رویکرد نویسندگان مقالات تاریخ ادبیاتی است. در بین مقالات هفت رویکرد اصلی سراغ جستیم: اسنادی‑توصیفی، اسنادی‑تحلیلی، تطبیقی، ژانری، تحلیل گفتمان، نظریه‌پردازی و تاریخ ادبیات دریافت. همچنین به این پرسش هم پرداختیم که نویسندگان مقالات در چه زمینه‌هایی مباحث تاریخ ادبیاتی را مطرح کرده‌اند. بررسی ما نشان می‌دهد که آن‌ها نُه زمینۀ اصلی را برگزیده‌اند: زندگی‌نامه‌ای، حماسی، عرفانی، بررسی‌های برون‌متنی، گونه‌شناسی، تطبیقی، تذکره‌پژوهی، ادبیات معاصر، ادبیات عامیانه و نظریه‌پردازی. میزان توجه به این زمینه‌ها در دهه‌های موردبررسی پرسش نهایی مقاله است.https://jls.um.ac.ir/article_47818_9b641f6563e65b18260beb0fdf342957.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222Searching for the Hidden Author: Do Ta'dīb al-Rijāl and Maʿāyib al-Rijāl Share the Same Writer?جستجوی نویسندۀ پنهان! آیا رسالۀ تأدیبُ‌الرجال و معایبُ‌الرجال یک نویسنده دارد؟67334778610.22067/jls.2026.93153.1701FAعباسعشیری لیوسیدانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.0009-0001-3361-2623حامدمهدیدانش آموخته کارشناسی مهندسی کامپیوتر دانشگاه پیام نور، دزفول، ایران.0009-0008-1434-3860Journal Article20250424This study examines and compares two treatises—Ta'dīb al-Rijāl and Maʿāyib al-Rijāl—both written in response to Ta'dīb al-Niswān during the Qajar era. The primary aim is to identify the anonymous author of Ta'dīb al-Rijāl and to evaluate the hypothesis that it was written by Bibi Khanum Astarabadi, the known author of Maʿāyib al-Rijāl. The methodology employs stylistic analysis augmented by artificial intelligence and natural language processing algorithms across three levels: lexical, syntactic, and discursive. The findings indicate that, despite certain similarities in tone and discourse, there are significant differences in authorial persona, sentiment patterns, and writing style. Ta'dīb al-Rijāl adopts a calm and empathetic tone, emphasizing individual reform, whereas Maʿāyib al-Rijāl exhibits a critical and protest-oriented tone aimed at broader social reform. Analyses of hapax legomena and syntactic structures further highlight substantial distinctions. Although the corpus belongs to a shared genre and discursive tradition, the overall results reveal two distinct textual worlds and divergent approaches to social critique. Ultimately, the notable stylistic differences lead to the rejection of the hypothesis that both treatises were authored by the same individual.این پژوهش به بررسی و مقایسۀ دو رساله تأدیبالرجال و معایبالرجال می‌پردازد که در پاسخ به رسالۀ تأدیب النسوان در دورۀ قاجار نگاشته شده‌اند. هدف اصلی، تعیین هویّت نویسندۀ مجهولِ تأدیبالرجال و بررسی فرضیۀ نگارش آن به قلم بی‌بی‌خانم استرآبادی، نویسندۀ معایبالرجال است. روش پژوهش، تحلیل سبک‌شناختی با استفاده از هوش مصنوعی و الگوریتم‌های پردازش زبان طبیعی، در سه لایۀ واژگانی، نحوی و گفتمانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم وجود شباهت‌هایی در لحن و گفتمان، تفاوت‌های قابل‌توجهی در تیپ شخصیتی، تحلیل احساسات و سبک نوشتاری نویسندگان وجود دارد. تأدیبالرجال لحنی آرام و همدلانه دارد و بر اصلاح فردی تأکید می‌کند؛ درحالی‌که معایبالرجال لحنی انتقادی و اعتراضی داشته و به دنبال اصلاحات اجتماعی است. بررسی واژگان تک‌بسامد و ساختارهای نحوی نیز تفاوت‌های قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. اگرچه پیکرۀ پژوهش ذیل ژانری واحد و گفتمانی یکسان قرار دارد اما مجموع یافته‌های پژوهش، نمایانگر دو جهان متنی متفاوت و دو رویکرد مجزا در اصلاح جامعه هستند. درنهایت، با توجه به تفاوت‌های موجود در سبک نوشتاری، فرضیه یکسان بودن نویسندگان هر دو رساله رد می‌شود.https://jls.um.ac.ir/article_47786_16b46ff139d8f92c2c70480c754e2402.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222From Passivity to Agentic Awareness: The Transformation of the Protagonist in I Will Turn Off the Lights in Light of a Systematic Ideological Analysis of Dialogueاز انفعال تا آگاهی کنشگرانه: تحول شخصیت اصلی رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم در پرتو تحلیل نظام‌مند ایدئولوژیک دیالوگ96694761310.22067/jls.2025.90611.1646FAبی‌بی مریمنظامپوردانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.مریمصالحی نیااستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0002-5923-4149محمودرضاقربان صباغدانشیار گروه زبان انگلیسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0002-4983-4191Journal Article20241106This study investigates the semantic layers of dialogue in the novel I Will Turn Off the Lights and examines their role in representing the transformation of the protagonist. Based on theoretical definitions, dialogue can be articulated across three semantic levels. At the first or external level, dialogue functions as a tool for characterization and plot development. At the second or intermediate level, it becomes part of the narrative voice, emerging from the communicative pattern between the implied author and the implied reader. Finally, at the third or underlying level—and drawing on Bakhtinian polyphony—dialogue serves as a medium for the formation of consciousness and thought. This semantic layer emphasizes the significance of mixed voices (voices that show deference or take a stance) and composite voices (voices that enter the core of identity). By analyzing the protagonist’s dialogues across these three semantic levels, the study explores the character’s evolution and reveals how these layers contribute to a more precise and dynamic depiction of the protagonist’s transformation. The findings indicate that dialogue, at all three semantic levels, plays a crucial role in portraying the protagonist’s development throughout the narrative.برخلاف خوانش‌های رایج، این پژوهش نشان می‌دهد که شخصیت کلاریس در رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم، فرایند تحولی عمیق از انفعال به کنشگری را طی می‌کند که از طریق تحلیل نظام‌مند دیالوگ در دو سطح پیشنهادی در این جستار قابل‌اثبات است. سطح اول، دیالوگ‌های صریح را در بر می‌گیرد که شامل گفت‌وگوهای مستقیم، مونولوگ‌های درونی، و مکاشفه‌های شخصیتی است؛ این سطح، ویژگی‌های اولیه شخصیت، روابط بین‌فردی و فضای اجتماعی-فرهنگی حاکم بر داستان را برای خواننده آشکار می‌سازد. سطح دوم و عمیق‌تر، دیالوگ‌های چندصدایی را تحلیل می‌کند که محصول تعامل پویا و پیچیدۀ کلاریس با آواهای بیرونی (اجتماعی) و درونی (فردی) و حتی اشیاء و جانوران است. در کانون این تحلیل چندصدایی، دو مفهوم جدید قرار دارد: «آواهای انفکاکی» که با صداهای دیگر در تعارض قرار می‌گیرند و با واکنش مقاومت از سوی شخصیت مواجه‌اند و «آواهای انضمامی» که در هستۀ هویت شخصیت اصلی ادغام شده و تمهیدات شکل‌گیری یک هویت نوین و پویا را فراهم می‌آورند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این چارچوب تحلیلی، علیرغم سادگی ظاهری رمان، روشی کارآمد برای کاوش عمیق‌تر هویت است و با ارائۀ تعریفی نسبتاً جامع و چندسطحی از دیالوگ، الگویی بدیع را برای مطالعات شخصیت‌پردازی در ادبیات داستانی پیشنهاد می‌دهد.https://jls.um.ac.ir/article_47613_9bde09f29256de88f4897345646c850c.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222Artistic Devices Similar to the Figures of Thought in Persian Poetry within Nasta‘liq Calligraphyهنرسازه‌های مشابه با بدیع معنوی شعر فارسی در خط نستعلیق121974778710.22067/jls.2026.91089.1660FAسمیهبازیدانشآموخته کارشناسی ارشد دانشکده هنر دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.محمددرویشیاستادیار گروه ارتباط تصویری، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.هادییاوریاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.Journal Article20241204The common thread across all arts, and what fundamentally constitutes an artistic work, lies in the artistic devices—techniques and strategies employed by artists in their creations. Calligraphy, particularly the Nasta‘liq script, is among the most traditional Iranian arts, historically intertwined with Persian poetry. Evidence suggests that many poets were also calligraphers, and vice versa. The proximity between these two arts extends beyond content, revealing itself in the shared use of similar artistic devices. Some of the aesthetic strategies in Persian poetry relate to figures of thought, which enhances coherence through semantic associations and creates a form of "semantic music." For many of these poetic devices, equivalent techniques can be found within the Nasta‘liq script. This descriptive-analytical and comparative study aims to illustrate these similarities despite differences in the expressive domains of the two arts. The central question is: How do artistic devices akin to the figures of thought of poetry manifest in Nasta‘liq calligraphy? To address this, works by prominent calligraphers from various periods and formats, representing Nasta‘liq, were analyzed. Results indicate that artistic devices similar to hyperbole, visualization, ambiguity, citation, phonosemantics, and poetic signature—the essential figures of thought in Persian poetry—are also evident in Nasta‘liq calligraphy.وجه اشتراک تمامی هنرها و اساساً آن چیزی که اثر هنری را به وجود می‌آورد، هنرسازهها یا به‌عبارت‌دیگر شگردها و تمهیداتی هستند که هنرمندان در خلق آثارشان به‌کار می‌گیرند. هنر خوشنویسی و به‌ویژه خط نستعلیق ازجمله هنرهای اصیل ایرانی است که همواره با شعر فارسی همراه و همگام بوده است. به گواه تاریخ، بسیاری از شاعران، خطاط و بسیاری از خطاطان، شاعر بوده‌اند. نزدیکی این دو هنر، گذشته از بحث محتوا، در به‌کارگیری هنرسازه‌های مشابه نیز نمایان است. بخشی از شگردهای زیبایی‌آفرین در شعر فارسی مربوط به بحث آرایه‌های معنوی است، ابزارهایی که جنبه معنایی دارند و از طریق تناسبات و روابط معنایی کلام را منسجم‌تر می‌کنند و درواقع موسیقی معنوی کلام را به وجود می‌آورند. برای بسیاری از این هنرسازهها، شگردهای مشابهی در خط نستعلیق وجود دارد. هدف این پژوهش که به شیوه توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی انجام شده، نشان دادن این شباهت‌ها با وجود تفاوت در حوزه بیانی این دو هنر است. مساله این است که شگردهای مشابه آرایه‌های معنوی شعر به چه صورت در آثار خوشنویسی خط نستعلیق تجلی می‌یابند؟ بدین منظور آثاری از هنرمندان خوشنویس برجسته در دوره‌ها و در قالب‌های مختلف به‌طوری‌که نماینده خط نستعلیق باشند، موردبررسی و تحلیل قرار گرفته است و نتایج حاصل از آن نشان می‌دهد که هنرسازه‌هایی مشابه آرایه‌های اغراق، تجسم، ایهام، تضمین، صدامعنایی و تخلص را که از مهم‌ترین شگردها و هنرسازه‌های بدیع معنوی در شعر فارسی است، می‌توان در خط نستعلیق نیز مشاهده کرد.https://jls.um.ac.ir/article_47787_4aa29ca00d7fb2c2a06f51bd15ebf772.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222Revision of the Role and Function of Mythic Reflection in the Works of Four Prominent Romantic Poets of Afghanistanبازخوانی نقش و کارکرد بازتاب اسطوره در آثار چهار شاعر شاخص شعر رمانتیک افغانستان1511234778810.22067/jls.2026.91005.1658FAسیدعلیقاسم زادهاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران.محمددانشگراستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دری، دانشکدۀ تعلیم و تربیه، دانشگاه جوزجان، شبرغان، افغانستان.0000-0002-4266-437Xرضاچهرقانیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران.0000-0002-8060-3842Journal Article20241128Myths—narrative symbols and culturally shaped images—serve as rich reservoirs of metaphors, patterns, and cultural archetypes that expand the semantic and rhetorical layers of literary works. They offer poets the opportunity to bridge past and present, inviting readers on a journey through time and culture. Throughout the history of Persian poetry, these cultural elements have been widely reflected and have played a significant role in imagery and thematic development. In contemporary Afghan poetry as well, myth has appeared with diverse roles and functions; poets, each through their own approaches, have drawn upon mythic concepts to enrich and regenerate meaning. Accordingly, this study seeks—based on library sources and through a descriptive-analytical method—to examine how the pioneers of Afghan Romantic poetry employ mythological elements in their works. The findings indicate that the reflection of myth in Afghan Romantic poetry not only revitalizes and strengthens national–cultural identity but also fulfills various functions such as model-making, sociopolitical critique, creating continuity between past and present, reinforcing semantic and rhetorical depth, expressing abstract concepts, evoking nostalgic emotions, and articulating mystical and aesthetic ideas.اسطوره‌ها، به‌عنوان نمادهای روایت‌مند و تصویرهای فرهنگی‌شده، منابعی سرشار از استعاره‌ها، الگو‌ها و کهن‌الگوهای فرهنگی‌اند که امکان توسعۀ لایه‌های معنایی و بلاغی آثار ادبی را فراهم می‌کنند و به شاعران این فرصت را می‌دهند تا با ایجاد پلی میان گذشته و حال، مخاطب را به سفری در زمان و فرهنگ دعوت کنند. این عناصر فرهنگی در ادوار مختلف شعر فارسی بازتابی گسترده داشته و به گونه‌های مختلف در تصویرسازی و مضمون‌پردازی شاعران نقش برجسته ایفا کرده‌اند. در شعر معاصر افغانستان نیز این سازۀ فرهنگی با نقش و کارکردهای متنوع تبارز یافته و شاعران با رویکردهای متنوع در کاربست مفاهیم مختلف از بازتولید اسطوره سوده برده‌اند. به همین سبب، پژوهش حاضر تلاش دارد تا برمبنای منابع کتابخانه‌ای و براساس روش توصیفی- تحلیلی، چگونگی بهره‌گیری پیشگامان شعر رمانتیک افغانستان از عناصر اسطوره‌ای را بررسی و تحلیل کند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که بازتاب اسطوره در شعر رمانتیک افغانستان، ضمن احیا و تقویت هویت ملی‌فرهنگی، کارکردهای الگوسازی، نقد اجتماعی‌سیاسی، ایجاد پیوند میان گذشته و حال، تقویت بارمعنایی و بلاغی، توصیف مفاهیم انتزاعی، بازتاب عواطف نوستالژیک، تبیین مفاهیم عرفانی و زیبایی‌شناختی را دربر دارد.https://jls.um.ac.ir/article_47788_f923af82780472d2c31bb6cea94ba72f.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222The Role of Narrative in Integrating Historiographic Metafiction and Magical Realism (A Case Study of Bijan Najdi’s “E‘tesām al-Saltaneh”)شگردهای روایی فراداستان تاریخی و رئالیسم جادویی (مطالعۀ موردی: داستان «اعتصام‌السلطنه» بیژن نجدی)1771534778910.22067/jls.2026.94786.1736FAمحبوبهمحمدیدانشجوی دکترا دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.0009-0005-1798-5955محمدپارسا نسباستاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.حسینبیاتدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.حبیباللهعباسیاستاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، کرج، ایران.Journal Article20250807Focusing on Bijan Najdi’s short story “E‘tesām al-Saltaneh,” this article examines the ways in which the author employs the techniques of historiographic metafiction and magical realism. The central aim is to demonstrate how the convergence of these two narrative modes—through the use of specific techniques—disrupts stabilized, authoritative historical narratives and enables a multilayered, critical, and reflexive rereading of the past; a rereading that liberates history from the dominance of power-driven discourse and makes room for the voices that have been marginalized or silenced.Through a narratological approach, the article analyzes how Najdi challenges the formal structure of history by using metafictional strategies such as the self-conscious narrator, nonlinear narration, the personification of objects, and frame-breaking. Alongside these strategies, the elements of magical realism—including symbolic dreams, poetic language, metaphorical eroticism, and the fluid interplay between reality and imagination—construct a narrative world in which the boundaries among memory, myth, and history gradually dissolve. The synthesis of these two modes not only releases historical perception from institutionalized and monologic frameworks but also transforms the reader’s position from passive recipient to active meaning-maker. The findings show that Najdi approaches history not as an objective report of events but as a literary and critical act of re-creation—an act aimed at reviving silenced voices in the collective memory and interrogating dominant historical narratives.این مقاله با تمرکز بر داستان «اعتصام‌السلطنه» اثر بیژن نجدی، به بررسی نحوۀ به‌کارگیری شگردهای فراداستان تاریخی و رئالیسم جادویی می‌پردازد. مسألۀ اصلی پژوهش آن است که نشان دهد چگونه تلفیق این دو سبک روایی، با بهره‌گیری از تکنیک‌هایی خاص، روایت تثبیت‌شده و اقتدارمحور تاریخ را دچار گسست کرده و امکان خوانشی چندلایه، انتقادی و بازاندیشانه از گذشته را فراهم می‌آورد؛ خوانشی که تاریخ را از سلطۀ گفتمان قدرت رها ساخته و امکان شنیدن صداهای به‌حاشیه‌رانده‌شده را فراهم می‌کند. با رویکردی روایت‌شناسانه، مقاله تحلیل می‌کند که نجدی با بهره‌گیری از شگردهای فراداستانی چون راوی خودآگاه، روایت غیرخطی، شخصیت‌بخشی به اشیاء و چهارچوب‌شکنی، ساختار رسمی تاریخ را به چالش می‌کشد. در کنار این، مؤلفه‌های رئالیسم جادویی مانند خواب‌های نمادین، زبان شاعرانه، اروتیسم استعاری و دوگانگی واقعیت و خیال، جهانی روایی خلق می‌کنند که در آن مرز میان حافظه، اسطوره و تاریخ به‌تدریج محو می‌شود. تلفیق این دو سبک نه‌تنها دریافت تاریخ را از قالب‌های نهادینه‌شده و تک‌صدایی خارج می‌سازد، بلکه جایگاه خواننده را از موقعیتی منفعل به کنشگری معناگرایانه ارتقا می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نجدی تاریخ را نه به‌عنوان گزارشی عینی از رویدادها، بلکه به‌مثابۀ کنشی ادبی و انتقادی بازآفرینی می‌کند؛ کنشی که هدف آن احیای صداهای خاموش‌شده در حافظۀ جمعی و نقد روایت‌های مسلط تاریخی است.https://jls.um.ac.ir/article_47789_100a1f43c56bb71781a2231a79900488.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222An Analysis of the Narrative Structure in Persian Epistolary Novelتحلیلی بر ساختار روایت در رمان مکاتبهای فارسی2071794779010.22067/jls.2026.91194.1662FAزهراخسروی زارگزدانشجوی دکترا دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند،ایران.0000-0003-3059-3997اکبرشایان سرشتدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.عباسواعظ زادهاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند،ایران.ابراهیممحمدیدانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند،ایران.0000-0003-3059-3997Journal Article20241211This research aims to analyze the narrative structure of Persian epistolary novels and to elucidate the role of polyphony in this literary genre, based on Mikhail Bakhtin's theory of polyphony. The theoretical framework of the study primarily rests on Bakhtin's concepts of polyphony and heteroglossia, which emphasize the importance of interaction and coexistence of independent voices and perspectives within a text. The research methodology combines a descriptive-analytical approach with case studies of prominent examples of Persian epistolary novels. In this regard, the communicative nature of the epistolary form (letters, emails, text messages, etc.) has been examined as the main ground for the emergence of polyphony. The specific findings of the research indicate that the epistolary structure inherently possesses a high capacity for creating and displaying multiple and distinct character voices; an issue that directly impacts the enhancement of narrative suspense, the richness of characterization, and the representation of the complexity of reality. Furthermore, the research showed that the evolution of the epistolary form towards new media has strengthened this polyphonic capability in contemporary Iranian literature and provided new possibilities for expanding narrative meaning. Finally, this study confirms that the epistolary novel, by leveraging its form and polyphony, has played a prominent role in elevating narrative structures and genres in contemporary Iranian literature.این پژوهش با هدف تحلیل ساختار روایی رمان‌های مکاتبهای فارسی و تبیین نقش چندصدایی در این گونۀ ادبی، بر اساس نظریه چندصدایی میخائیل باختین به انجام رسیده است. حوزه نظری پژوهش، عمدتاً بر مفاهیم چندصدایی (Polyphony) و اختلاف آگاهی (Heteroglossia) باختین استوار است که بر اهمیت تعامل و همزیستی صداها و دیدگاه‌های مستقل در متن تأکید دارند. روش‌شناسی پژوهش، ترکیبی از رویکرد توصیفی-تحلیلی و مطالعات موردی بر روی نمونه‌های شاخص رمان مکاتبهای فارسی است. در این راستا، ماهیت ارتباطی فرم مکاتبهای (نامه، ایمیل، پیامک و غیره) به‌عنوان بستر اصلی ظهور چندصدایی موردبررسی قرار گرفته است. یافته‌های مشخص پژوهش نشان می‌دهند که ساختار مکاتبهای به‌طور ذاتی ظرفیت بالایی برای ایجاد و نمایش صداهای متعدد و متمایز شخصیت‌ها دارد؛ امری که به‌طور مستقیم بر افزایش تعلیق روایی، غنای شخصیت‌پردازی و بازنمایی پیچیدگی واقعیت تأثیر می‌گذارد. همچنین، پژوهش نشان داد که تحول فرم مکاتبهای به سمت رسانه‌های نوین، این قابلیت چندصدایی را در ادبیات معاصر ایران تقویت کرده و امکاناتی نوین برای بسط معنای روایت فراهم آورده است. درنهایت، این مطالعه تأیید می‌کند که رمان مکاتبهای، با بهره‌گیری از فرم و چندصدایی، به‌گونه‌ای برجسته در اعتلای ساختار و گونه‌های روایی در ادبیات معاصر ایران نقش ایفا کرده است.https://jls.um.ac.ir/article_47790_0cc2bf830e3179f40b611271a2befbd6.pdfدانشگاه فردوسی مشهدجُستارهای نوین ادبی3060-817158320251222Safavid-Era Studies in the Academic Record of the Department of Persian Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhadمطالعات عصر صفوی در کارنامۀ گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد2392094781910.22067/jls.2026.96354.1772FAسیده فاطمهحسینیدانشجوی دکترا گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0009-0005-8337-9814Journal Article20251106This study presents a comprehensive report on the scope and characteristics of Safavid-era research conducted within the academic record of the Department of Persian Language and Literature at Ferdowsi University of Mashhad, from its establishment in 1955 to October 2025. Employing an analytical–statistical approach, the article examines all works produced in this department—books, articles, dissertations, and theses—related to the Safavid period from four perspectives: historical and geographical scope; research sources and corpora; subject matter and methodological orientation; and formative factors and contextual backgrounds.The study aims to identify which historical spans and literary domains of the Safavid era have received the most attention, which primary sources of that period have been examined, and to what extent researchers’ approaches align with previous scholarship and dominant perspectives on Safavid literature and history. Through this analysis, major research trends as well as existing gaps within the field of Safavid literary studies are revealed.این جستار گزارشی است از فراوانی و چگونگی مطالعات عصر صفوی در کارنامۀ علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد از سال تأسیس آن در 1334 تا مهر 1404 خورشیدی. در این مقاله، با نگاهی تحلیلی‑آماری، تمامی مطالعات انجام‌یافته در این گروه آموزشی (شامل کتاب، مقاله، رساله و پایان‌نامه) را که مرتبط با دورۀ صفویه بوده است از چهار منظر 1) بازۀ تاریخی و جغرافیایی، 2) منابع و پیکرۀ تحقیق، 3) موضوع و رویکرد، 4) عوامل و زمینۀ شکل‌گیری، بررسی کرده‌ایم تا دریابیم پژوهش‌های انجام‌یافته بیشتر به کدام بازۀ تاریخی و کدام بخش از قلمرو ادبی عصر صفویه پرداخته و کدام منابع عصر صفویه را بررسیده‌اند؟ رویکردهای پژوهشگران با پیشینۀ مطالعات عصر صفوی و نگرگاه‌های غالب پیرامون ادبیات و تاریخ صفویه چقدر همسو بوده است؟ از رهگذر این بررسی و ارزیابی، موضوعات پژوهشی برجسته و خلأهای پژوهشی موجود در حوزۀ مطالعات ادبی صفویه روشن گشته است.https://jls.um.ac.ir/article_47819_854af0d8fb475b122bf0fb768f996edb.pdf