##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

زهره اله دادی دستجردی علیرضا عابدیان مرتضی دولت آبادی

چکیده

در مجموعه آثار دولت آبادی و از جمله رمان کلیدر، همواره دو گزارۀ مهم و متمایز از مقولۀ هنجارگریزی و آشنایی زدایی، یعنی کاربرد گویش سبزواری و گرایش به آرکائیسم (باستان گرایی)، توجّه خواننده را به خود جلب می کند. خواننده در پاسخ به این پرسش که کدام واژه و ساختار صرفی و نحوی متن، برگرفته از متون نظم و نثر کهن و در واقع از مصادیق آرکائیسم است و کدام در زمرۀ گویش (سبزواری) است، بسته به میزان آگاهی و شناخت خود از دو منبع یادشده، تقسیم بندی ای عرضه کرده و انتساب هایی صورت می دهد. در جستار حاضر، برای پاسخ به این پرسش، با بررسی رمان کلیدر و عرضۀ مصادیق هنجارگریزی بر معیار و سنجۀ متون نظم و نثر کهن و لغت نامه های فارسی، و همچنین پرس وجو از گویشوران گویش سبزواری، کوشش شده مرز آشکاری میان مصادیق این دو گرایش و کاربرد مشخص شود؛ حاصل این کار آن است که حجم بالایی از مصادیق هنجارگریزی در کلیدر، مربوط به آرکائیسم و انواع واژگانی، صرفی و نحوی آن است. در این میان، پاره ای از این دسته، در گویش سبزواری نیز کاربرد داشته و درواقع میان دو منبع، مشترک است؛ پاره ای نیز، تنها در متون کهن کاربرد داشته است؛ افزون بر این، دولت آبادی در کلیدر، واژگان و ساخت های صرفی و نحوی ای به کار گرفته است که تنها در گویش سبزواری (و یا دیگر گویش ها به ویژه خراسانی) دیده می شود. و امّا دستۀ دیگری از مصادیق هنجارگریزی را باید برخاسته از ذهن و زبان و حاصل تراوش قلم نویسنده دانست.

جزئیات مقاله

مراجع
ابوالقاسمی، محسن. (1384). تاریخ زبان فارسی. ویرایش دوم. تهران: سمت.
اسحاقیان، جواد. (1383). کلیدر؛ رمان حماسه و عشق. تهران: گل آذین.
باطنی، محمدرضا. (1371). پیرامون زبان و زبان شناسی. تهران: فرهنگ معاصر.
باقری، مهری. (1377). تاریخ زبان فارسی. تهران: قطره.
بروغنی، ابوالفضل. (1381). بررسی زبان شناسانۀ گویش سبزواری. سبزوار: ابن یمین.
برومند سعید، جواد. (1379). دگرگونی آوایی واژگان در زبان فارسی. کرمان: دانشگاه باهنر کرمان.
بیهقی، ابوالفضل. (1385). تاریخ بیهقی. به کوشش خلیل خطیب رهبر. تهران: مهتاب.
حسن¬پور¬ آلاشتی، حسین. (1386). «ویژگی¬های زبان روایت در سه اثر محمود دولت آبادی». کاوش نامۀ یزد. ش 146. بهار و تابستان. صص 139-160.
خلیلی جهانتیغ، مریم. (1380). سیب باغ جان. تهران: سخن.
دولت آبادی، محمود.(1387).  کلیدر (ده جلد در پنج مجلد). تهران: فرهنگ معاصر.
دولت آبادی، محمود. (1370). کلیدر. جلد 1 و 2. تهران: فرهنگ معاصر.
دولت آبادی، محمود.  (1383). قطرۀ محال اندیش (1). تهران: چشمه.
دولت آبادی، محمود. (1370). کلیدر. جلد 5 و 6. تهران: فرهنگ معاصر.
ذوالنور، رحیم. (1373). رفتارشناسی زبان (تطور واجی، واکه¬ای، صرفی، نحوی، معنایی و رسم¬الخط زبان فارسی تاریخی). تهران: زوار.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1376). موسیقی شعر. تهران: آگه. چ 5 .
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1385). موسیقی شعر. تهران: آگه. چ9.
شیرمحمدی، عباس. (1380). بیست سال با کلیدر (در نقد رمان کلیدر محمود دولت آبادی). تهران: کوچک.
فرشیدورد، خسرو. (1373). دستور امروز (شامل پژوهش های تازه ای در صرف و نحو فارسی با اشاراتی به فارسی قدیم و زبان محاوره). تهران: صفیعلی¬شاه.
قریب، عبدالعظیم و دیگران. (1373). دستور زبان فارسی (پنج استاد). تهران: ناهید.
محمدعلی، محمد. (1372) . گفت وگو (با شاملو، دولت آبادی و اخوان ثالث). تهران: قطره.
مشکوۀ ¬الدینی، مهدی. (1386). دستور زبان فارسی بر پایۀ نظریۀ گشتاری. ویرایش دوم. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.
مهویزانی، الهام. (1373). آینه¬ها؛ نقد وبررسی ادبیات امروز ایران. تهران: روشنگران.    
میرصادقی، جمال. (1360). قصه، داستان کوتاه و رمان. تهران: آگاه.
ناتل¬خانلری، پرویز. (1387). تاریخ زبان فارسی. ویرایش دوم. تهران: فرهنگ نشر نو.
همایون¬فرخ، عبدالرحیم. (1379). دستور جامع. تهران: علی¬اکبر علمی.
وحیدیان¬کامیار، تقی. (1390). دستور زبان فارسی 1. تهران: سمت.
ارجاع به مقاله
اله دادی دستجردیز., عابدیانع., & دولت آبادیم. (2016). نمودها و کاربرد متفاوت «آرکائیسم» و «گویش سبزواری» در رمان کلیدر محمود دولت آبادی. جستارهای نوین ادبی, 48(4), 1-23. https://doi.org/10.22067/jls.v48i3.45189
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی