##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

صدیقه علیپور

چکیده

دیالکتیک ذهن و عین، یعنی به رسمیت شناختن توأمان متافیزیک و واقعیت؛ بدین­صورت که هر معرفتی ناشی از مبادلۀ دو جریان ذهن و تجربه است. این دیدگاه فلسفی که قابل توجه فیلسوفان غربی و شرقی بوده، به عرصۀ نظریه­پردازی در حوزۀ نقد ادبی وارد شده و مکتب ساختگرا را درگیر خود نموده است. گاستون باشلار از نظریه­پردازان ساختگرا، بحث ذهن و عین را به روش‌های نقد ادبی متون توسع داده است. بر اساس نظریۀ او می‌توان از طریق عناصر تقابلی متنوع متن، به تحلیل ذهن مؤلف رمان و تطبیق آن در عینیت نوشتار دست یافت. حاصل این روش نقد، حتی ممکن است از ذهنیت مؤلف فراتر رفته و محصولی تولید کند که مفهوم گسترده‌تری را به معنای متن بیفزاید. رمان آینه ‌های دردار، یکی از رمان ‌های مدرن با تمی اجتماعی و درامی با نگرش فلسفی است که در تنظیم ساختار آگاهانه‌ اش، تقابلی زیربنایی تعبیه شده است. روش بررسی مبتنی بر دیالکتیک ذهن و عین باشلار در راستای معنی بخشیدن به این تقابل‌ها که مبتنی بر تعلیقی روانکاوانه و در پاره ‌ای از موارد هستی شناسانه هستند، کارساز به نظر می‌رسد. مقالۀ حاضر می‌کوشد تا به کمک این نظریه به تحلیل متفاوتی از اثر هوشنگ گلشیری دست یابد.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

ذهن و عین, ساختارگرایی, باشلار, رمان مدرن, آینه‌های دردار

مراجع
استریناتی، دومینیک. (1388). مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه، ترجمۀ ثریا پاک نظر. تهران: گام نو.
بارت، رولان. (1388). تحلیل متن بنیاد: والدمار، نوشتۀ آدگار آلن پو، گزیدۀ مقالات روایت. ترجمۀ فتاح محمدی. تهران: مینوی خرد. 213-202.
باشلار، گاستون. (1392). بوطیقای فضا. ترجمۀ مریم کمالی و محمد شیربچه. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
باشلار، گاستون. (1388). دیالکتیک برون و درون. ترجمۀ امیر مازیار. تهران: فرهنگستان هنر.
. باشلار، گاستون. (1377). شعله شمع. ترجمۀ جلال ستاری. تهران: توس.
تسلیمی، علی. (1388). گزاره‌هایی در ادبیات معاصر ایران (داستان). چاپ دوم. تهران: کتاب آمه.
چامسکی، نوآم. (1382). زبانشناسی دکارتی، فصلی از تاریخ تفکر عقلگرا. ترجمۀ احمد طاهریان. چاپ دوم. تهران: هرمس.
چایلدز، پیتر. (1386). مدرنیسم. ترجمۀ رضا رضایی. تهران: انتشارات ماهی.
حقوقی، محمد. (1389). مروری بر تاریخ ادب و ادبیات امروز ایران. چاپ هفتم. تهران: قطره.
دستغیب، عبدالعلی. (1386). از دریچۀ نقد (گفتارها و جستارهای انتقادی ادبی). جلد اوّل. تهران: خانۀ کتاب.
ریتزر، جورج. (1379). نظریه‌های جامعه‌شناسی دوران معاصر. ترجمۀ محسن ثلاثی. تهران: علمی.
علیپور، پوران (صدیقه). (1394). «واکاوی نشانه‌های فرهنگ بومی در افسانۀ سگ پیرزال و پس پادشاه». مجلۀ مطالعات ایرانی. سال چهاردهم. شمارۀ بیست و هشتم. صص 190- 173.
صرفی، محمدرضا و اکبر جور، نجمه. (1391). «معانی نمادین ماه در اسطوره‌ها و ایران باستان و بازتاب آن در اندیشۀ مولانا». مجلۀ مطالعات ایرانی. سال یازدهم. شمارۀ بیست و دوم. صص 153- 127.
فولیکه، پل. (1370) فلسفۀ عمومی. ترجمۀ دکتر یحیی مهدوی. چاپ چهارم. تهران: چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
کالر، جاناتان. (1388). در جستجوی نشانه‌ها. ترجمۀ لیلا صادقی و تینا امراللهی. ویرایش فرزان سجودی. تهران: علم.
گلشیری، هوشنگ (1380). آینه‌های دردار. تهران: نیلوفر.
لوکاچ، جورج. (1381). نظریه‌ رمان. ترجمۀ حسن مرتضوی. تهران. نشر قصه.
مکاریک، ایرناریما. (1388). دانش‌نامۀ نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمۀ مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ سوم. تهران: آگه.
میرعابدینی، حسن. (1387). صدسال داستان‌نویسی ایران. چاپ پنجم. تهران: چشمه.
نامور مطلق، بهمن. (1386). باشلار بنیانگذار نقد تخیلی. «نشریۀ هنر و معماری». پژوهشنامۀ فرهنگستان هنر. شماره 3.

Roston, Murray. (2000). Modernist Patterns. London: macmillan press.
ارجاع به مقاله
علیپورص. (2019). دیالکتیک ذهن و عین نقدی تحلیلی بر رمان آینه های دردار گلشیری. جستارهای نوین ادبی, 51(3), 48-27. https://doi.org/10.22067/jls.v0i0.72703
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی