##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

فرزین غفوری

چکیده

جنگ 572م. یکی از مهم‌ترین درگیری‌های ایران و روم در عصر ساسانی به شمار می‌رود. تنها گزارش موجود از این جنگ در منابع اوایل دورۀ اسلامی در شاهنامه فردوسی دیده می‌شود و در آثار مورّخان برجسته‌ای همچون طبری، بلعمی، یعقوبی و... هیچ گزارشی از این جنگ وجود ندارد. همین نکته به‌خودی‌خود اهمیت گزارش شاهنامه را آشکار می‌سازد، اما مسائل دیگری نیز در این گزارش نهفته است؛ ازجمله اینکه با وجود درست بودن چارچوب کلی گزارش شاهنامه، ابهام‌های عجیبی در آن به چشم می‌خورد؛ به‌ویژه در زمینه جغرافیای این جنگ. حکیم توس در اوج امانتداری از پیرایش و زدودن ابهام‌ها با توسل به شیوة داستان‌سرایی خودداری کرده و به‌این‌ترتیب شواهد ارزشمندی از کمّ‌وکیف منبع خود به دست داده است که برای پیشرفت مبحث منابع شاهنامه از اهمیت فراوانی برخوردار است.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

شاهنامة فردوسی, جنگ‌های ایران و روم, خسرو انوشیروان, یوستین دوم, جغرافیای تاریخی, الکارنامج فی سیرة انوشروان

مراجع
ابن‌اثير، عزالدین علی بن محمد. (2000). الكامل في التاريخ. بیروت: دارصادر.
ابن‌خرداذبه، ابوالقاسم عبيدالله بن عبدالله‏. (1889). المسالك و الممالك. تصحیح میخائیلیان دخویه. لیدن: بریل.
ابن‌عبری، ابی‌الفرج غريغوريوس بن اهرون الطبیب الملطى. (1992). تاريخ مختصر الدول. تحقيق انطون صالحانى اليسوعى. بيروت: دار الرائد اللبنانی. الطبعه الثانیه.
ابن‌عديم، عمر بن احمد. ]1900[. بغیه الطلب فى تاريخ حلب، حققه و قدم له سهیل زَکّار. بيروت: دار الفكر.
ابن ‌فقیه. (1416/1996). كتاب البلدان. ابو عبد الله احمد بن محمد بن اسحاق الهمذانى المعروف بابن الفقيه (م 365). تحقيق يوسف الهادى. بيروت: عالم الكتب. ط الأولى.
ابن‌ندیم، آب‍ی‌ی‍ع‍ق‍وب‌ آل‍وارق محمد بن اسحاق. (1352). الفهرست. تص‍حی‍ح‌‌ رض‍ا ت‍ج‍دد. تهران: مروی. الطبعه الثانیه.
پيگولوسكايا، نينا ويكتورونا. (1372). اعراب حدود مرزهاي روم شرقي و ايران. ترجمه عنايت الله رضا. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي.
تفضلي، احمد. (1383). تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار. تهران: سخن. چاپ چهارم.
خالقی‌مطلق، جلال. (1386). یادداشت‌های شاهنامه. با همکاری ابوالفضل خطیبی و محمود امیدسالار. تهران: كانون فردوسي (مركز پژوهش حماسه‌هاي ايراني وابسته به مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي).
طبري، محمد بن جرير. (1960). تاریخ الطبری (تاریخ الامم و الملوک). تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث.
غفوری، فرزین. (1386). «ارزش شاهنامه در گزارش نبرد انطاکیه». نامۀ انجمن. س 7 ش 1 (ویژۀ شاهنامه). بهار 1386.
غفوری، فرزین. (1387). «ارزش شاهنامه در گزارش رویدادهای پس از نبرد انطاکیه». نامۀ انجمن. س 8 ش 1 (ویژۀ شاهنامه). بهار 1387.
غفوری، فرزین. (1397). سنجش منابع تاریخی شاهنامه در پادشاهی خسرو انوشیروان. تهران: میراث مکتوب.
فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامۀ فردوسي (دفتر هفتم). به كوشش جلال خالقي‌مطلق و ابوالفضل خطيبي. تهران: كانون فردوسي (مركز پژوهش حماسه‌هاي ايراني وابسته به مركز دايرة المعارف بزرگ اسلامي).
مسعودی، أبوالحسن علی بن حسین. (1365). التنبیه و الإشراف. ترجمة ابوالقاسم پاینده. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ دوم.
مسکویه رازی، ابوعلی احمد بن محمد. (1379). تجارب الأمم و تعاقب الهمم. تحقيق ابوالقاسم امامی. تهران: سروش. الطبعه الثانيه.
مقدسى، مطهر بن طاهر. (بی‌تا). البدء و التاريخ. قاهره: مكتبه الثقافه الدينيه.
ياقوت حموى، ياقوت بن عبدالله. (1995). معجم البلدان. بيروت: دار صادر.
یکتایی، مجید. (1352). «مالیۀ ایران در دورۀ اسلامی». بررسی‌های تاریخی. سال هشتم. شمارۀ یکم.

al-Qāḍī, Wadād. (2016). “Non-Muslims in the Muslim Conquest Army in Early Islam”, Christians and Others in the Umayyad State, edited by A. Borrut & F. M. Donner, The Oriental Institute of The University of Chicago.
Baynes, Norman H. (1913). “The Successors of Justinian”, The Cambridge Medieval History (vol. II), planned by J. B. Bury, edited by H. M. Gwatkin & J. P. Whitney, Macmillan, New York.
Canard, M. (1960). “ʿAmmūriya”, in: Encyclopaedia of Islam, Edited by H. A. R. Gibb & others, Leiden, Brill, Second Edition.
Frye, Richard N. (1983). “The Political History of Iran under The Sasanians”, The Cambridge History of Iran, edited by Ehsan Yarshater, vol. III, part 1.
Greatrex, G. & Lieu, S.N.C. (2002). The Roman Eastern Frontier and The Persian Wars (part II, 363-630 AD.), Routledge, London.
Jackson Bonner, Michael Richard. (2011). Three Neglected Sources of Sasanian History in The Reign of Khusraw Anushirvan, Studia Iranica: cahier 46, Association Pour L'avancement Des Études Iraniennes, Paris.
Lukonin, Vladimir G. (1983). “Political, Social and Administrative Institutions, Taxes and Trade”, The Cambridge History of Iran, edited by Ehsan Yarshater, vol. III, part 2.
Sebeos. (1999). The Armenian History Attributed to Sebeos, Translated by R.W.Thomson, historical commentary by James Howard-Johnston, Liverpool University Press, Liverpool.
Theophanes. (2006). The Chronicle of Theophanes Confessor, Cyril Mango & Roger Scott (ed.), Clarendon Press, Oxford, Reprinted.
Theophylact. (1986). The History of Theophylact Simocatta, Translated by Micheal & Mary Whitby, Oxford.
Toumanoff, Cyril. (1954). “Christian Caucasia Between Byzantium and Iran: New Light From Old Sources”, Traditio, Fordham University, vol. 10.
ارجاع به مقاله
غفوریف. (2019). گزارش جَنگ 572م. در شاهنامه و ویژگی‌های منبع فردوسی. جستارهای نوین ادبی, 51(1), 258-237. https://doi.org/10.22067/jls.v51i1.80502
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی