##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

احمد تمیمداری مرجان علی اکبرزاده زهتاب

چکیده

برآنیم بدانیم، رویکرد شاعران معاصر تاجیک، به مفاهیم مذهبي (با تكيه بر شعر شيعي) و عرفانی، در دورۀ استقلال و پس از آن (1991- 2015) چگونه بوده است؟ درپيِ رنگ باختن افكار سوسياليستي در تاجيكستان و به ‌ویژه پس از استقلال اين سرزمين در 1991 و افزایش تعاملات فرهنگی با ایران (به عنوان سرزمين نياكان)، بسیاری از مضامینِ مخالف با سوسیالیسم، ازجمله مفاهیم مذهبي و عرفانی كه پيش ازين تحت سانسور شدید حکومت قرار داشت، مطمح نظر شاعران قرار گرفت. در پژوهش پیش روی، مضمون یاد شده با ذکر و بررسی شواهد مثالی چند، از شعر شاعران تاجیک، به شیوه‌ای کتابخانه‌ ای، واکاوی شده است. شعر مذهبي و معنوي تاجيك، قطعاً از نظرگاه مذهب ارزشمندِ اهل تسنن نيز قابل بررسي است كه خود، جستاري ديگر مي‌طلبد و در اينجا براي پرهيز از اطالۀ كلام و نيز تدقيق و باريك ‌بيني، فقط به مفاهيم مذهبي (شيعي)- عرفاني پرداخته شده. این مضمون، پس از سال 2015 -که نقطه عطف اسلام ‌زدایی در تاجیکستان به شمار می‌رود- دوباره دچار محدوديت‌ هايي شده است. به هر حال، مفاهیم مذهبی (شيعي) و عرفانی در میان شاعران آن دیار، علاوه بر شوریدگی ‌های عارفانه، جنبۀ زاهدانه و متعبّدانه نيز دارد. در میان شاعرانی چند، به ذکر اصطلاحات عرفانی بسنده شده، در برخی موارد علاوه بر اصطلاحات، مفاهیم عرفانی نیز مدّ نظر قرار گرفته است.


برآنیم بدانیم، رویکرد شاعران معاصر تاجیک، به مفاهیم مذهبي (با تكيه بر شعر شيعي) و عرفانی، در دورۀ استقلال و پس از آن (1991- 2015) چگونه بوده است؟ درپيِ رنگ باختن افكار سوسياليستي در تاجيكستان و به ‌ویژه پس از استقلال اين سرزمين در 1991 و افزایش تعاملات فرهنگی با ایران (به عنوان سرزمين نياكان)، بسیاری از مضامینِ مخالف با سوسیالیسم، ازجمله مفاهیم مذهبي و عرفانی كه پيش ازين تحت سانسور شدید حکومت قرار داشت، مطمح نظر شاعران قرار گرفت. در پژوهش پیش روی، مضمون یاد شده با ذکر و بررسی شواهد مثالی چند، از شعر شاعران تاجیک، به شیوه‌ای کتابخانه‌ ای، واکاوی شده است. شعر مذهبي و معنوي تاجيك، قطعاً از نظرگاه مذهب ارزشمندِ اهل تسنن نيز قابل بررسي است كه خود، جستاري ديگر مي‌طلبد و در اينجا براي پرهيز از اطالۀ كلام و نيز تدقيق و باريك ‌بيني، فقط به مفاهيم مذهبي (شيعي)- عرفاني پرداخته شده. این مضمون، پس از سال 2015 -که نقطه عطف اسلام ‌زدایی در تاجیکستان به شمار می‌رود- دوباره دچار محدوديت‌ هايي شده است. به هر حال، مفاهیم مذهبی (شيعي) و عرفانی در میان شاعران آن دیار، علاوه بر شوریدگی ‌های عارفانه، جنبۀ زاهدانه و متعبّدانه نيز دارد. در میان شاعرانی چند، به ذکر اصطلاحات عرفانی بسنده شده، در برخی موارد علاوه بر اصطلاحات، مفاهیم عرفانی نیز مدّ نظر قرار گرفته است.


 


 


 


 

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

شریعت, طریقت, شاعران تاجیک, شعر شيعي, شعر دورۀ استقلال

مراجع
آشوری، داریوش.(1357). فرهنگ سیاسی. تهران: مروارید.
بچکا، یرژی. (1372). ادبیات فارسی در تاجیکستان. ترجمۀ: سعید عبانژاد و محمود عبادیان. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات فرهنگی بین‌المللی.
پاكتچي، احمد. (1392). جريان‌هاي تصوف در آسياي مركزي. تهران: الهدی.
پیگولوسکایا، نینا ویکتوورونا و دیگر دانشمندان شوروی. (1353). تاریخ ایران. از دوران باستان تا پایان سدۀ هجدهم میلادی. ترجمۀ کریم کشاورز. تهران: پیام.
خجندی، فرزانه. (1375). پیام نیاکان (گزیدۀ اشعار). تهران: سروش (صدا و سیمای جمهوری اسلامي‌ایران).
خدايار، ابراهيم. (1397). «دوره‌بندي شعر معاصر تاجيك: از روشنگري تا استقلال (1870- 2015م)». نقد و نظريۀ ادبي. دانشگاه گيلان. ش5. 21- 45.
خواجه‌اُف، شاه‌منصور. (1385). «سیمای رسول اکرم در شعر معاصر تاجیک». کیهان فرهنگی. ش 237. 69- 71.
ذبیح‌الله، بهروز. (1391). قصۀ مرغ سمندر (سرگذشت ادبیات تاجیک در دوران شوروی). مشهد: مهریز.
شریف‌زاده مود، میترا. (1394). «تأثیر شعر معاصر ایران بر شعر تاجیکستان؛ شعر دارا نجات به عنوان نمایندۀ گروه». ادبیات تطبیقی. ش13. 149 - 174.
شعـردوست، علی‌اصـغر. (1390). تاریخ ادبیات نوین تاجیکستان. تهران: علمی و فرهنگی.
شعـردوست، علی‌اصـغر .(1389). چشم‌انداز شعر امروز تاجیکستان. تهران: الهدی.
صفی‌آوا، گلرخسار. (1373). گلچین اشعار. تهران: الهدی.
طاهري، سيد مهدي و سيد سعيد هاشمي نسب. (1388). «جريان تصوف در آسياي مركزي». روابط خارجي. ش5. 197-242.
عجمی، رستم (آی محمداُف). (1387). ازدوشنبه تا تهران (گزیدۀاشعار). تهران: تکا (توسعۀکتاب ایران).
عجمی، محمد‌علی. (1376). اندوه سبز. با مقدمۀ علی‌رضا قزوه. تهران: حوزۀ هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
عجمی، محمد‌علی. (1383). بهشت و آدم و گندم. تهران: سوره مهر.
عجمی، محمد‌علی. (1387). عطر شب‌های خراسان (گزیدۀ اشعار). تهران: تکا (توسعۀ کتاب ایران).
عطار نیشابوری، فریدالدین. ( 1366). منطق الطیر. به اهتمام احمد رنجبر. تهران: اساطیر.
قادری، عبدالله. (1992). گلشن راز (گزیده اشعار). دوشنبه: عرفان.
قزوه، علی‌رضا. (1384). « انتظاران تو را صبح دمیدن دیر شد؛ نگاهی به شعر انتظار و عاشورا در ادبیات تاجیک». موعود. ش 61، 54- 57.
قزوه، علی‌رضا. (1376). خورشیدهای گم‌شده (گزیدۀ شعر امروز تاجیک). تهران: حوزۀ هنری سازمان تبلیغات اسلامی.
قناعت، مؤمن. (1373). برگزیدۀ اشعار. تهران: الهدی.
لایق، شیر‌علی. (1372). گلچینی از اشعار استاد لایق شیر‌علی. تهران: الهدی.
موسوی گرمارودی، علی. (1388). از ساقه تا صدر (شعر و زندگی شعرای تاجیکستان در قرن بیستم). تهران: قدیانی.
میر‌خواجه، عطا. ( 1394). « وبگاه شخصی». www. at-mirkhajeh. persianblog. ir
نجات، دارا. (1387). در کوچۀ لیلی (گزیدۀ اشعار). تهران: تکا (توسعۀ کتاب ایران).
نجات، دارا. (1385). رویش از سکوت (گلچین اشعار). دوشنبه: رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامي‌ایران در تاجیکستان.
منابع تاجيكي (به همراه برگردان هريك به خط فارسي)
Брагинский И.С., Шукуров М., Эделман ва Њусейнзода Ш.( 1957). Очерки таърихи адабиёти советии тољик. ќ.1. Сталинобод: Нашриёти давлатии Тољикистон.
براگینسکی ای.س، شکوراف م، ادلمن و حسین‌زاده ش. (1957). آچریک (= طرح) تاریخ ادبیات سوویتی (=شوروی)تاجیک. قسمت اول. استالین آباد: نشریات دولتی تاجیکستان.
Айнї С. (1987). Таърихи инќилоби Бухоро. Ба кўшиш ва тарљумаи Рањим Њошим. Душанбе: «Адиб».
عینی ص. (1987). تاریخ انقلاب بخارا. به کوشش و ترجمۀ رحیم هاشم. دوشنبه: ادیب، 1987.
Ҷуниди, М. (1990). Сарчашмаи Мукофот. душанбе: Адиб.
جنیدی، م. (1990)، سرچشمۀمكافات، دوشنبه: ادیب.
Шоҳ Аҳмад, А. (1997). Фарёди Силсилаи хомӯшӣ. Хуҷанд: Бина.
شاه‌احمد، ع. (1997)، فریاد سلسلۀ خاموشی، خجند: بی‌نا.
ارجاع به مقاله
تمیمداریا., & علی اکبرزاده زهتابم. (2020). تحلیل و صورت‏بندی مضامین مذهبي (شيعي) و عرفانی در شعر معاصر تاجیکستان در دورۀ استقلال (1991 -2015) . جستارهای نوین ادبی, 53(1), 104-83. https://doi.org/10.22067/jls.v53i1.85162
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی