##plugins.themes.bootstrap3.article.main##

سیده معصومه حسینی

چکیده

این پژوهش دربارۀ داستان تمثیلی «دیوگاوپای و مرد دینی» در مرزبان‌نامه است و با هدف روشن نمودن پنهان نگاری صورت گرفته در آن، به بررسی فرضیه‌های موجود در این رابطه می‌پردازد. نتیجه نهایی این پژوهش، اثبات مشابهت «مرد دینی» با مانی و «دیوگاوپای» با کرتیر (موبد موبدان زرتشتی در دورۀ ساسانی و عامل انهدام و کشتار مانویان) است که بر اساس مستندات تاریخی و درون‌متنی صورت گرفته است. بر اساس این پژوهش، احتمال می‌رود مانویان به دلیل شرایط خفقان‌آوری که پس از مرگ مانی داشته‌اند با دستکاری و تغییر دادن افسانۀ زرتشتی مناظرۀ اخت و یوشت، صحنۀ مناطرۀ مانی و کرتیر را (که به قتل مانی انجامید) در آن مخفی کرده باشند.

جزئیات مقاله

کلمات کلیدی

مرزبان‌نامه, داستان دیو گاوپای و مرد دینی, مانویت

مراجع
ابن اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن. (1366). تاریخ طبرستان. تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: کلالۀ خاور.
ابن ندیم، محمد بن اسحاق. (1381). الفهرست. محمدرضا تجدد. تهران: اساطیر.
اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. (1375). زبور مانوی. تهران: فکر روز.
اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. (1381). اسطورۀ آفرینش در آیین مانی. تهران: اساطیر.
بیانی، شیرین. (1380). دین و دولت در عهد ساسانی و چند مقاله دیگر. تهران: انتشارات جامی.
بیرونی، ابوریحان. (1363). آثارالباقیه. اکبر دانا سرشت. تهران: امیرکبیر.
تفضلی، احمد. (1378). «سیاست اتحاد دین و دولت در دوره ساسانی». (ایران نامه). شماره 66.
تفضلی، احمد. (1383). تاریخ ادبیات پیش از اسلام. تهران: سخن به کوشش ژالۀ آموزگار
تقی زاده، سید حسن. (1383). مانی شناسی. به کوشش ایرج افشار. تهران: توس.
تقی زاده، سید حسن. (1335). مانی و دین او. تهران: انجمن ایران‌شناسی.
جعفری، محمد. (1365). رسالۀ یوشت فریان. تهران: دانشگاه تهران.
حقیقت، عبدالرفیع. (1356). «پریم (فریم) پایتخت کوهستانی آل قارن و آل باوند». (گوهر). شمارۀ 53.
حکیمیان، ابوالفتح. (1348). علویان طبرستان. تهران: انتشارات الهام.
دریایی، تورج و سودابه ملک‌زاده. «چرا کرتیر فراموش شد؟». (ایران نامه). 30 : 2. تابستان 2015. صص 280-287.
رضایی، مهدی. (1389). «مرزبان‌نامه یادگاری از ایران عهد ساسانی». (پژوهش‌های ادب عرفانی). شمارۀ 13.
شمیسا، سیروس. (1361). «مرزبان‌نامه و خاطرۀ شکست دیوان». چیستا. خرداد شمارۀ 10. 1276-1283.
صفا، ذبیح‌الله. (1336). تاریخ ادبیات در ایران. ج دوم. تهران: چاپخانه دانشگاه.
عظیم زاده طهرانی، طاهره. (1383). «اسپهبدیه یا آل باوند و پیوند آنان با شیعه امامیه». (فصلنامه تخصصی فقه و تاریخ تمدن). شماره 1 و 2.
فرزانه، محسن. (1367). صوفی یا سوفی. تهران: پارسا.
کرباسیان، ملیحه. (1384). بدعت گرایی و زندقه در ایران عهد ساسانی. تهران: اختران.
کریستین سن، آرتور. (1367). ایران در زمان ساسانیان. رشید یاسمی. تهران: امیرکبیر.
کریمی زنجانی اصل و ملیحه کرباسیان. (1384). کشاکش‌های مانوی-مزدکی در ایران عهد ساسانی. تهران: اختران.
محمدی ری شهری، محمد. (1391). دانشنامه قرآن و حدیث. ج 11. قم : مؤسسۀ علمی فرهنگی دارالحدیث.
محمودی بختیاری، علینقی. (1348). «مازندران یا یمن». (هنر و مردم). شماره 1.
معین، محمد. (1324). یوشت فریان و مرزبان‌نامه. تهران: چاپخانه مجلس.
ملطیوی، محمد بن غازی. (1383). روضة العقول. جلیل نظری. تهران: دانشگاه آزاد.
ناصح، ناطق. (1357). بحثی دربارۀ زندگی‌ مانی و پیام او. تهران: انتشارات امیرکبیر.
وامقی، ایرج. (1378). نوشته‌های مانی و مانویان. تهران: انتشارات سوره.
وراوینی، سعد الدین. (1367). مرزبان‌نامه. محمد روشن. ج اول. تهران: نشر نو.
وراوینی، سعدالدین. (1370). مرزبان‌نامه. به کوشش خلیل خطیب رهبر. چاپ چهارم. تهران: انتشارات صفی علیشاه.
الیاده میرچا. (1373). آیین گنوسی. مانوی؛ مجموعه مقالات. ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: فکر روز.
یارشاطر، احسان. (1381). تاریخ ایران جلد سوم قسمت دوم. حسن انوشه. تهران: امیرکبیر.
ارجاع به مقاله
حسینیس. م. (2019). تحلیل جنبه‌های مانوی داستان «دیو گاوپای و دانای دینی» در مرزبان‌نامه. جستارهای نوین ادبی, 50(4), 48-27. https://doi.org/10.22067/jls.v50i4.71295
نوع مقاله
جستارهای نوین ادبی