پیش از هر سخنی، بر خود فرض می‌دانم که از سردبیر پیشین مجلۀ جستارهای نوین ادبی، همکار ارجمندم دکتر محمد تقوی، دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد، سپاسگزاری کنم که مدت 4  سال با درایت و سعی و صبوری، کهن‌ترین مجلۀ دانشگاه فردوسی را دبیری کرد.

 مجلۀ جستارهای نوین ادبی از انگشت‌شمار مجله‌های کهن و پرسابقه در نظام دانشگاهی ایران است که با نام مجلۀ دانشکدۀ ادبیات مشهد ۵۲ سال پیش متولد شد و اینک شمارۀ ۲۰۷ آن پیش روی شماست. بزرگان و نامورانی در این مجله قلم زده‌اند و سنّت روشن و ماندگاری در تحقیقات ادبی رقم زده‌اند؛ ازاین رو مجله همچنان تابع آن سنّت دیرین دانشگاهی در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی است و می‌کوشد بر همان مُهر و نشان بماند و بر سنّت استادان سلف به راه خود ادامه دهد. تتبعات ادبی در متون ادب کهن پارسی همیشه از اولویت¬های این مجله بوده است.

بر اساس مادۀ 2 -5 آیین‌نامه جدید نشریات (مصوبۀ دوم اردیبهشت ۱۳۹۸) مجلۀ پژوهشی می‌تواند - بلکه باید- مقالات و مطالب علمی را در دَه رده ارزیابی، رده‌بندی و منتشر کند. این ده رده عبارتند از: مقالۀ پژوهشی، مقالۀ مروری، مقالۀ کوتاه، مطالعۀ موردی، مقالۀ روش‌شناختی، مطالعۀ کاربردی، نظر، یادداشت مفهومی، فنی و ترویجی. با اجرای این بند از آیین‌نامه، هم دست پژوهشگران در شیوۀ نگارش مطالب علمی بازتر می‌شود و هم گونه‌های متنوع‌تری از نوشتارهای دانشگاهی برای نشر در اختیار مجله قرار می‌گیرد.

پیشنهاد سردبیر آن است که با استناد به این بند آیین‌نامه، نوع مقاله به هنگام نشر در شناسنامۀ هر مقاله درج شود. درج نوع مقاله، بر اساس آیین‌نامه وزارتی فوایدی برای سازمان علم و دانش کشور نیز در پی دارد؛ ازجمله:

الف) تعیین نوع مقاله درواقع سنجش اعتبار علمی آن است که بر عهدۀ معتبرترین نهاد تخصصی هر رشتۀ تخصصی، یعنی مجلۀ پژوهشی متشکل از متخصصان رشته شامل داوران، دبیران تخصصی، سردبیر و اعضای هیأت تحریریه گذارده می‌شود. هرچند این مجموعه در عمل کار سنجش مقالات را انجام می¬دهند.

ب) تنوع قالب‌های نوشتاری دانشگاهی، فضای اندیشیدن برای طرح ایده‌های نوین را بازتر می‌کند. ایده‌های خرد، تأملات کوتاه، نظرات مختصر، معرفی روش، نقض و نقد و تقریظ هرکدام اقتضای شکل متفاوتی از نوشتار می¬کند و نمی‌توان این همه را در ساختار بستۀ مقالۀ پژوهشی طرح کرد. این روش مجال گسترده‌ای برای تنوع بخشیدن به ژانر مقالات علمی فراهم خواهد کرد.

ج) رده‌بندی مقالات (بر اساس بند ۲-۵ آیین‌نامۀ نشریات) کمک شایانی به سنجش کارنامۀ علمی نویسندگان می‌کند و عملاً به اجرا درمی‌آید و از اعمال صلاحیت شخصی در ارزیابی کارنامه علمی افراد می‌کاهد.

مجلۀ جستارهای ادبی آماده است برای اجرایی کردن بند ۲ ماده ۵ آیین‌نامه کمیسیون نشریات، امکان نشر نوشته‌های علمی بیرون از قالب مقاله علمی - پژوهشی را فراهم کند. از نویسندگان و پژوهشگران دعوت می‌شود، آثار خود را در قالب‌های دهگانۀ مندرج در آیین‌نامه برای مجله ارسال کنند. همه می‌دانیم که در سنت مطالعات ادبی فارسی از دیرباز مقالات مروری، نظرهای کوتاه، یافتن نکته‌ای در تتبعات ادبی، نقد یا تقریظ کوتاه بر مقاله یا کتاب وجود داشته و مجلات و مجموعه‌های ادبی، آکنده از یادداشت¬های کوتاهِ مفید و کارآمد در مطالعات ادبی بوده‌اند.

اما این روزها مجلات علمی و پژوهشی دانشگاهی با مشکلات بسیار مواجه‌اند. فراوانی مقالات ارسالی به مجله یکی از این مشکلات است؛ مجلۀ جستارهای ادبی هر هفته معمولاً 7 تا 10 مقاله دریافت می‌کند. نویسندگان که غالباً دانشجویان مشرف بر دفاع از رسالۀ تحصیلی خود هستند، سخت در تنگنای زمان هستند و از آن سو داوران نیز در مقالات متوسط – که بسیارند- جاذبه‌ای برای داوری نمی‌یابند. مقالۀ متوسط را نه می‌توان به راحتی پذیرفت و نه می‌توان رد کرد. از دو داور یکی مقاله را رد می‌کند و یکی با اصلاحات می‌پذیرد و چنین است که زمان زیادی در مرحلۀ داوری می‌مانند.

مشکل دیگر، انتظارِ نویسندگان است از مجله که عدم پذیرش مقالاتشان در بررسی اولیه، به‌طور دقیق و جزئی گزارش شود؛ درحالی‌که این کار برای مجله نه مقدور است و نه وظیفه. مجلۀ پژوهشی نیز بسان پژوهشگران دانشگاهی در پی کسب اعتبار و حفظ امتیاز پژوهشی خود است؛ بنابراین بدیهی است که تمام همتش معطوف یافتن مقالۀ برتر و پراستنادتر باشد؛ مقالاتی که بر اعتبار علمی و ضریب تأثیر پژوهشی مجله بیفزاید.

مجله پژوهشی دانشگاهی، نهادی است برای نشر اندیشه‌ها و ایده‌های تازه و معتبر؛ بنابراین مقالات شاخص دارای روش و محتوای معتبر را «انتخاب می‌کند». با این رویکرد، مقالات میانی – که شمارشان کم هم نیست- برای مجله مشکل‌آفرینند؛ زیرا از سویی آنها چندان اعتباری به مجله نمی‌دهند بلکه از مجله اعتبار می‌گیرند و از دیگر سو طولانی شدن فرایند دریافت تا تکمیل داوری و پذیرششان سبب کاهش امتیازات مجله در ارزیابی کمیسیون نشریات می‌شود.

باری از نویسندگان محترم که سرمایۀ اصلی مجله هستند، انتظار می‌رود که در تدوین مقاله به کیفیت مقالۀ خود بیشتر توجه کنند، تحقیقات مشابه کار خود را با دقت بکاوند تا هم تفاوت پژوهش خود با پیشینان را نشان دهند و هم از بلای سرقت علمی مصون بمانند؛ بدانند چرا این مقاله را می‌نویسند؛ منابع درجۀ اول را ببینند؛ داده‌ها و شواهد را مدیریت و مهار کنند، موجز و مفید بنویسند، در تنظیم پاراگراف¬ها و فصل و وصل¬ها دقت بسیار کنند؛ چه ساختمان پاراگراف نمودی از شیوۀ اندیشیدن است. مقاله را قبل از ارسال به مجله به اهل تخصص نشان دهند تا عیار کار سنجیده شود.

امید است با دقت نظر و رویکرد انتقادی بتوانیم مجلات معتبر، حاوی مقالات مفید و راهگشا در مطالعات ادبی برای آیندگان به یادگار بگذاریم.

دکتر محمود فتوحی رودمعجنی

 

  • ابوالفضل خطیبی
  • امیر بوذری
  • سجاد آیدنلو
  • سلمان ساکت
  • سمیرا بامشکی
  • سید مهدی زرقانی
  • علاء الدین طباطبائی
  • فرزاد قائمی
  • محمد تقوی
  • محمد جعفر یاحقی
  • محمدجواد مهدوی
  • محمود رضایی دشت ارژنه
  • مه دخت پورخالقی چترودی
  • کامران ارژنگی

جستارهای نوین ادبی