تحلیل گفتمان دو روایت مختلف از رویداد تاریخی جنگ قلعۀ دمدم

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات کُردی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده

شکل‌گیری ادراک و دریافت فرد از موضوعی یک فرایند نظام‌مند است که بازنمایی آن در زبان و نشانه‌ها با عنوان گفتمان مطرح می‌شود. روایت‌ها نیز به منظور بیان ادراک و دریافت افراد از پدیده‌ها و مسائل پدید می‌آیند؛ ازاین‌رو نسبت روایت و گفتمان به هم، این‌گونه قابل ترسیم است که روایت گفتمان خاصی را بازنمایی می‌‌کند. بر این مبنا گفتمان را باید عاملی درونی و زیرساختی تلقّی کرد که در جهت‌بخشی معنایی و حالت‌دهی به پیکرۀ کلّی روایت نقش تعیین‌کننده دارد. از این جنبه قابل دریافت است که خاستگاه اختلاف دو روایت از یک رویداد نیز به گفتمان‌های متفاوتی مربوط می‌شود که به عنوان بافت و بستر از آنها پدید آمده‌اند. رویداد تاریخی جنگ قلعۀ دمدم نیز در تاریخ عالم‌آرای عباسی و رمان دمدم، اثر عرب شَمو، داستان‌نویس کُرد، به شکل دو روایت کاملاً متفاوت بازگو شده است؛ طوری که شخصیت اصلی به عنوان سوژۀ کنشگر، در این دو اثر دو هویت مختلف دارد و کنش‌ها و واکنش‌های وی در دو جهت کاملاً مختلف معناگذاری و ارزشگذاری شده است. در این پژوهش موقعیت سوژه، موضعگیری راوی و رویدادهای مهّم در دو روایت نامبرده از منظر تحلیل گفتمان بررسی شد و نتایج، دالّ بر این است که خاستگاه ارزش‌گذاری و معناگذاری‌های متفاوت در این دو روایت، به تقابل گفتمان‌های حاکم بر آنها‌ مربوط می‌شود. روایت تاریخ عالم‌آرا مبتنی بر گفتمان حاکمیت‌محور است که رویکرد تمرکزگرایی در قدرت‌ را دنبال می‌کند و روایت رمان دمدم نیز برآمده از گفتمان اقلیت‌محور است که خواهان تمرکززدایی از قدرت حاکمیت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Discourse Analysis of Two Different Narrations on the Historical Battle of Dimdim Castle

نویسنده [English]

  • Farhad Mohammadi
. Assistant Professor in Kurdish Language and Literature, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran
چکیده [English]

The historical Battle of Dimdim Castle, occurred between Shah Abbas Safavi and Amir Khan, a Kurdish commander, has been narrated differently in Tarikh Alamaraye Abbasi and the novel Dimdim. The main question here is that what issues have led to the difference between the two narratives. This study tried to analyze the discourse of two narratives. It focused on the role of discourse in showing emergence of a specific stance in the narratives; that is, how discourse help determine the semantic and value relationships between different elements of the narratives. The analysis showed that the different narratives in the two works are the result of two opposing discourses, each depicting a specific type of politics and power attitude. Although none of the two narratives directly or explicitly points out the power element, the major discursive issues of both narratives are power and governance, manifested in two opposing discourses: The governance-oriented discourse dominating the narrative of Tarikh Alamaraye Abbasi is based on the centralization of power; and the minority-oriented discourse that exists in the narration of the novel Dimdim. Amir Khan as an activist subject is described in Tarikh Alamaraye Abbasi as a rebel who stands against the government, but the same person bears the role of a national hero in the novel Dimdim.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Narrative
  • Discourse Analysis
  • Subject
  • Alamaraye Abbasi
  • Dimdim
آقاجری، س، ه.، و همکاران. (1390). «شورش قلعۀ دمدم: چگونگی و علل آن در عصر شاه‌عباس اول». تاریخ اسلام و ایران. شمارۀ 9، صص. 1-18.
ترکمان، ا. (1390). تاریخ عالم‌آرای عباسی، ج2. به کوشش فرید مرادی. تهران: نگاه.
تولان، م. (1386). روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی-انتقادی. ترجمۀ سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
راسلی، آ. (1394). جادوی زاویۀ دید. ترجمۀ محسن سلیمانی. تهران: سورۀ مهر.
ریکور، پ. (1397). زمان و حکایت: کتاب اول: پیرنگ و حکایت تاریخی. ترجمۀ مهشید نونهالی. تهران: نشر نی.
زندیه، ح.، و قنبری، آ. (1395). «بررسی علل و پیامدهای سرکوب کُردهای برادوست و فتح قلعۀ دمدم در دوران حکومت شاه‌عباس اول صفوی». پژوهشنامۀ تاریخ‌های محلی ایران. 4 (2): صص. 19-28.
شعیری، ح. (1394). «مقاومت، ممارست و مماشات گفتمانی: قلمروهای گفتمان و کارکردهای نشانه-معناشناختی آن». مجلۀ جامعه‌شناسی ایران. 16 (1): صص. 110-128.
قربانی‌فر، ی. (1389). «مقایسۀ چگونگی بازنمونی رویداد تاریخی دمدم در دو روایت بیت دمدم و عالم‌آرای عباسی». تاریخ نو. 1 (1): صص. 81-98.
کری، گ. (1391). روایت‌ها و راوی‌ها. ترجمۀ محمد شهبا. تهران: انتشارات مینوی خرد.
مارتین، و. (1389). نظریه‌های روایت. ترجمۀ محمد شهبا. چاپ چهارم. تهران: هرمس.
میلز، س. (1401). گفتمان. ترجمۀ مؤسسۀ خطّ ممتد اندیشه (زیر نظر نرگس حسنلی). چاپ پنجم. تهران: نشر نشانه.
ون دایک، ت. (1394). ایدئولوژی و گفتمان. ترجمۀ محسن نوبخت. تهران: انتشارات سیاهرود.
هوارث، د. (1398). گفتمان. ترجمۀ روح‌الله قاسمی. تهران: اندیشۀ احسان.
یارمحمدی، ل. (1391). درآمدی به گفتمان‌شناسی. تهران: هرمس.
یورگنسن، م و فیلیپس، ل. (1393). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمۀ هادی جلیلی. چاپ چهارم، تهران: نشر نی.
حەسەن، سەرباز. (١٤٠١). «گێڕانەوەی کارەساتی قەڵای دمدم لە نێوان کتێبی مێژووی عالەم ئارای عەباسی ئەسکەندەربەگی تورکمان و رۆمانی دمدم ی عەرەب شەمۆ». پژوهشنامه ادبیات کُردی. 8 (13). صص. 175-185.
شەمۆ، عەرەب. (١٩٧٥). دمدم. وەرگێڕ: شوکور مستەفا. بەغدا: کۆڕی زانیاریی کورد.
عومەر، سەروەر عەبدولڕەحمان. (٢٠٠٨). کارەساتی قەڵای دمدم لە بەر ڕۆشنایی سەرچاوە مێژوویی و دەقە فۆلکلۆرییەکاندا. سلێمانی: ئینستیتیۆتی کەلەپووری کوردی.
Genette, G. (1980). Narrative Discourse. Ithaca, N.Y. and London: Cornell University press.
CAPTCHA Image