جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

بررسی و تحلیل اختلال شخصیت «پارانوئیا» در رفتار «کیکاووس» در شاهنامه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه آزاداسلامی اراک
2 دانشگاه آزاد اسلامی اراک
چکیده
مطالعۀ آثار ادبی از زاویۀ علم روان­شناسی، روشی نوین است که می­توان با استفاده از آن، به لایه­های پنهانی اثر ادبی پی­­برد. شاهنامه مهم­ترین و معتبرترین سند اسطوره­ای، حماسی، تاریخی ماست. اثری که محصول ناخودآگاه جمعی ایرانی در طول قرن­هاست و با داستان­های فراتاریخی و فرامکانی خود تمایل به تأویل و تکثیر معنا دارد. در این جستار نویسندگان کوشیده­اند با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی، شخصیت کیکاووس (یکی از بزرگ‌ترین پادشاهان کیانی در شاهنامه) را از دیدگاه علم روان­شناسی، باز­بینی و ارزیابی کنند. کیکاووس، از نظر وراثتی بسان شاخۀ بدی بود که از درختی نیکو روبیده باشد. رفتارش نشان می­داد به‌شدت تحت تأثیر تکانه­های درونی است. بدگمانی او بدون مبنای کافی که دیگران قصد دارند به وی صدمه بزنند و همچنین دل­مشغول تردیدهای ناموجه در مورد وفاداری یا قابل‌اعتماد بودن دوستان، معانی پنهان و تحقیرآمیز یا تهدیدکننده­ای که از وقایع خوشایندی چون صلح سیاوش برداشت نمود و...، همگی از دیدگاه علم روان­شناسی با احتمال ابتلا به اختلال پارانوئید در او، توجیه می­شوند. این مقاله ویژگی­های اختلال پارانوئید را با استناد به معتبرترین کتاب روان­پزشکی «راهنمای تشخیصی آماری اختلالات روانی»، با نام اختصاری (DSM) تألیف انجمن روان­پزشکی امریکا (APA) در جدیدترین ویرایش آن DSM-5 ذکر نموده است.
کلیدواژه‌ها

احمدی، بابک. (1391). ساختار و تأویل متن. چاپ چهاردهم. تهران: نشر مرکز.
اسلامی‌ندوشن، محمدعلی. (1373). سرو سایه فکن، دربارۀ فردوسی و شاهنامه. چاپ سوم. تهران: شرکت انتشارات یزدان.
اسکولز، رابرت. (1377). عناصر داستان. ترجمه‌ فرزانه طاهری. چاپ اول. تهران: نشر مرکز.
انجمن روان‌پزشکی آمریکا. (1393). DSM-5 راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی. ترجمۀ یحیی سیدمحمدی. چاپ سوم. تهران: نشر روان.
اوبرست، ارسولا ای و آلن‌ای استوارت. (1389). روان‌درمانی آدلری. ترجمۀ نیلوفر قادری. چاپ اول. تهران: انتشارات ارجمند.
بلعمی، محمد بن‌ محمد. (1394). تاریخ بلعمی. ج 8. به کوشش محمد دهقانی. چاپ اول. تهران: نشر نی.
بهار، مهرداد. (1376). پژوهشی در اساطیر ایران. چاپ دوم. تهران: نشر آگاه.
تفضلی، احمد. (1385). مینوی خرد. تهران: انتشارات توس.
حمیدیان، سعید. (1383). درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی. چاپ دوم. تهران: انتشارات ناهید.
جلالی نائینی، محمدرضا. (1372). ریگ ودا. تهران: نشر نقره.
دادستان، پریرخ. (1370). روان‌شناسی مرضی تحولی. چاپ اول. تهران: انتشارات ژرف.
دبیرسیاقی، محمد. (1370). مقالۀ «چهرۀ زن در شاهنامه». مجموعه مقالات فردوسی و شاهنامه. به کوشش علی دهباشی. چاپ اول. تهران: انتشارات مدبر.
دوستخواه جلیل. (1385). گزارش اوستا، کهن‌ترین سروده‌ها و متن‌های ایرانی. چاپ دهم. تهران: انتشارات مروارید.
دهقانی، نجمه. (1392). پایان‌نامۀ «تحلیل روا‌‌ن‌شناختی داستان‌های هزار و یک‌شب». دانشگاه اراک. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. تابستان 92.
ساراسون، ایروین جی و بارابارا آر ساراسون. (1371). روان‌شناسی مرضی. چاپ اول. تهران: انتشارات رشد.
سادوک، بنجامین و ویرجینیا سادوک و پدرو روئیز. (1395). خلاصه روان‌پزشکی کاپلان و سادوک بر اساس DSM-5. ترجمۀ مهدی گنجی. تهران: نشر ساوالان.
ستاری، رضا. (1388). «بررسی شخصیت کاووس بر اساس برخی کردارهای او از دوران باستان تا شاهنامه» فصل‌نامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. سال پنجم. شمارۀ 15. تابستان 88. صص 107-122.
ستاری، رضا. (1388). «بررسی روند تطور شخصیت کاووس از روزگار باستان تا شاهنامه» نشریۀ تاریخ ادبیات. (پژوهش‌نامۀ علوم انسانی). شمارۀ 3/ 60. بهار 88. صص 103-112.
سرامی، قدمعلی. (1388). از رنگ گل تا رنج خار، شکل‌شناسی داستان‌های شاهنامه. چاپ پنجم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
سیلیگمن، مارتین. ای. پی و دیوید روزنهان. (1395). روان‌شناسی نابهنجاری، آسیب‌شناسی روانی بر اساس DSM-IV. جلد یک. ترجمۀ یحیی سید محمدی. تهران: انتشارات ارسباران.
شاملو، سعید. (1372). بهداشت روانی. چاپ دهم، تهران: انتشارات رشد.
شاملو، سعید . (1373). آسیب‌شناسی روانی. چاپ پنجم. تهران: انتشارات رشد.
صفا، ذبیح‌الله. (1373). تاریخ ادبیات در ایران. جلد اول. تهران: چاپ یازدهم. انتشارات ققنوس.
صفا، ذبیح‌الله. (1390). حماسه‌سرایی در ایران. چاپ پنجم. تهران: انتشارات فردوس.
صنعتی، محمد. (1384). تحلیل‌های روان‌شناختی در هنر و ادبیات. چاپ سوم. تهران: نشر مرکز.
صنعوی، قاسم و همکاران. (1382). ادبیات و تحقیق ادبی. (مجموعه مقالات). ترجمه قاسم صنعوی و دیگران. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
طبری، محمد ابن جریر. (1375). تاریخ طبری یا تاریخ الرسل و الملوک. ج 2. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده. چاپ پنجم. تهران: انتشارات اساطیر.
فردوسی، ابوالقاسم. (1366). شاهنامۀ فردوسی. ج 1. به کوشش جلال خالقی مطلق و زیر نظر احسان یار شاطر. کالیفرنیا: انتشارات مزدا.
فردوسی، ابوالقاسم .(1369). شاهنامۀ فردوسی. ج 2. به کوشش جلال خالقی مطلق و زیر نظر احسان یار شاطر. کالیفرنیا: انتشارات مزدا.
فرنبغ دادگی. (1380). بندهش. ترجمۀ مهرداد بهار. چاپ دوم. تهران: انتشارات توس.
کاپلان، هارولد و بنیامین سادوک. (1373). خلاصه روان‌پزشکی، علوم رفتاری – روان‌پزشکی بالینی. ج 1. ترجمۀ نصرت‌اله پور افکاری. چاپ دوم. تهران: انتشارات آزاده.
کلاهچیان، فاطمه و لیلا پناهی. (1393). مقالۀ «روانشناسی شخصیت کاووس در شاهنامه» فصل‌نامۀ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. سال 10. شمارۀ 37. صص 237 -268.
کزازی، میرجلال الدین. (1385). نامۀ باستان. ج 2. چاپ ششم. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.
گنجی، مهدی. (1396). آسیب‌شناسی روانی بر اساس DSM-5 جلد 1و 2. تهران: ساوالان.
لیندن فیلد، گیل. (1389). کنترل خشم، گام‌های ساده برای مقابله با ناکامی و تهدید. ترجمۀ حمید شمسی‌پور. نشر جوانه رشد.
مطلبی پور، سیده لادن. (1389). شناسایی اشخاص در دیدارهای اول. چاپ هفتم. تهران: انتشارات اشکان.
واثقی فرد، سامان. (1392). پایان‌نامۀ «بررسی در رفتار شاهان بر اساس تئوری مدیریتی انگیزش». دانشگاه لرستان. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دی‌ماه 92.
ولک، رنه و آوستن وارن. (1373). نظریۀ ادبیات. ترجمۀ ضیاء موحد و پرویز مهاجر. چاپ اول. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
هالجین، ریچارد و سوزان کراس ویتبورن. (1392). آسیب‌شناسی روانی، دیدگاه‌های بالینی دربارۀ اختلالات روانی بر اساس DSM-IV. جلد 1. ترجمۀ یحیی سید محمدی. تهران: نشر روان.
هوشنگی، مجید. (1388). پایان‌نامۀ «نقد و تحلیل روان‌شناختی شخصیت‌های شاهنامه». (زال، تهمینه، رستم و سهراب). دانشگاه تربیت مدرس. دانشکدۀ علوم انسانی. تیرماه 88.
یاوری، حورا. (1374). روانکاوی و ادبیات، دو متن، دو انسان، دو جهان. چاپ اول. تهران: انتشارات تاریخ ایران.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.