جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

اخوان‌پژوهی در گذر زمان (بررسی کارنامۀ اخوان‌پژوهی در طی 6 دهه (1330 1395 ش)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهیدبهشتی تهران
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی تهران
چکیده
توجه به پیشینه و داشتن اطلاعات کافی در ارتباط با پژوهش از بایستگی‌های یک اثر تحقیقی جامع و مفید است. بنا به گسترۀ دامنۀ پژوهش در حوزۀ شعر و ادبیات، به‌منظور جلوگیری از تکراری بودن پژوهش‌های آتی در این مقال به معرفی، بررسی و شناسایی آثار (اعم از کتاب و مقاله) در حوزۀ اخوان‌پژوهی می‌پردازیم. رویکرد ما در این نوشتار توصیفی-تحلیلی-انتقادی است که با ارائۀ نمودارهای زمانی و موضوعی آثار پژوهشی صورت می‌گیرد. در این نوشته نشان خواهیم داد که کدام جریان‌های نقد حول محور اخوان در طی شش دهه شکل گرفت؟ چه جنبه‌هایی از شعر اخوان بیشترین پژوهش‌ها را به خود اختصاص داد و نقاط ضعف و قوت پژوهش‌ها کدامند؟ بنا بر نتایج پژوهش جریان‌های نقد حول محور اخوان در چند شاخۀ اصلی تداوم داشته است. در حوزۀ نظام صوری مهم‌ترین جریان‌های تداوم‌یافته در حوزۀ زبان، روایت‌پردازی و وجوه بلاغی و نظام موسیقیایی شعر و در عرصۀ نظام معنایی نیز بحث تعهد و شعر اجتماعی- سیاسی، مفاهیم فلسفی و هویت ملی از مهم‌ترین مضامین مناقشه‌برانگیز در شعر اخوان هستند. رشد گستردۀ آثار پژوهشی و مجلات و نشریات، دقت‌نظر، نکته‌سنجی، نگاه جزئی‌نگر و تخصصی‌تر شدن مقالات، توجه به رویکردهای جدید در نقد و مطالعات بینارشته‌ای به‌منظور نگاهی دیگرگونه از وجوه مثبت و تکراری و کلیشه‌ای بودن نتایج، رویکرد توصیفی و نظریه‌محور بودن از نقاط ضعف برخی پژوهش‌هاست.
کلیدواژه‌ها

برای نگارش این مقاله آثار پژوهشی – اعم از مقاله و کتاب- در حوزۀ اخوان مدنظر بوده است. برای آگاهی بیشتر از منابع رجوع شود به «طبقه‌بندی و تحلیل آرای انتقادی اخوان‌ثالث و منتقدان شعر وی»، (1399)، پایان‌نامۀ دکتری، کلثوم میری‌اصل، مریم مشرّف، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهیدبهشتی تهران، صص 201- 228. آنچه در زیر می‌آید آثاری است که به‌صورت مستقیم به آن‌ها ارجاع داده شده است.
آشوری، داریوش. (1350). «سیری در سلوک اخوان‌ثالث». رودکی. شماره 2: 25-31
اخوان‌ثالث، مهدی. (1382). صدای حیرت بیدار «گفتگوهای مهدی اخوان‌ثالث». به‌کوشش مرتضی کاخی. تهران: زمستان
. (1348). بهترین امید. تهران: میهن
براهنی، رضا. (1344). طلا در مس (در شعر و شاعری). تهران: چهر
بهبهانی، سیمین (1369). «اخوان جز از رنج دیگران هرگز ننالید». باغ بی‌برگی (یادنامه مهدی اخوان‌ثالث (م.امید). به‌اهتمام مرتضی کاخی. تهران: زمستان: 200-215.
دستغیب، عبدالعلی. (1373). نگاهی به مهدی اخوان‌ثالث. تهران: مروارید
رستگارفسایی، منصور. (1369). «اخوان و فردوسی». باغ بی‌برگی (یادنامه مهدی اخوان‌ثالث (م.امید). به‌اهتمام مرتضی کاخی. تهران. زمستان: 260-264.
زرین‌کوب، حمید. (1358). چشم‌انداز شعر نو فارسی (مقدمۀ بر شعر نو، مسائل و چهره‌های آن). تهران: طوس.
طبری، احسان. (1359). مسائلی از فرهنگ و زبان. تهران: مروارید
لنگرودی، شمس. (1369). «اخوان‌ثالث ملک‌الشعرای ملت (اخوان‌ثالث از آغاز تا دیروز)». آدینه. 50 و 51
نوری‌علاء، اسماعیل. (1348). صور و اسباب در شعر امروز ایران. تهران: بامداد
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 17 مهر 1400
  • تاریخ بازنگری 14 آذر 1400
  • تاریخ پذیرش 19 بهمن 1400