New Literary Studies

New Literary Studies

Sources and References of Ayn al-Quḍāt Hamadānī in Tamhīdāt and Letters

Document Type : Research Article

Authors
Niloufar Bahramzadeh 1
Salman Saket 2
1 M.A Student of Persian language and literature, Faculty of Letters and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Letters and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
10.22067/jls.2025.93178.1702
Abstract
Ayn al-Quḍāt Hamadānī stands as one of the most remarkable mystics and intellectuals of the sixth century AH, whose profound and innovative insights have played a pivotal role in enriching Islamic mysticism and Sufism. Delving into the sources of his works and writings provides invaluable insights into the intellectual foundations and origins of his ideas. This study seeks to systematically examine the sources and references of Qadi Hamadānī’s thoughts, aiming to uncover the roots of his profound reflections as comprehensively as possible. The findings reveal that Ayn al-Quḍāt's intellectual heritage extends beyond the works of the Ghazali brothers and Abu Talib Makki. His sources can be categorized into two distinct groups: 1. those explicitly referenced in his works, including the writings of Abu Hamid Ghazālī, Qūt al-Qulūb by Makki, Risālat al-Aḍḥawiyya, and the sayings and works of Ḥallāj and Sahl Tustarī; 2. those not directly mentioned but influential, such as al-Taʿarruf by Kalābādhī, Tahdhīb al-Asrār by Khargūshī, Ḥaqāʾiq al-Tafsīr by Sulamī, Sharḥ al-Taʿarruf by Mustamlī Bukhārī, and Risāla Qushayriya by Abu al-Qasim Qushayri.
Keywords
Ayn al-Quḍāt Hamadānī's Sources and References
Tamhīdāt
Ayn al Quḍāt's Letters
Ḥaqāʾiq al-Tafsīr by Sulami
Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm by Tustarī
Qūt al-Qulūb by Abū Ṭālib Makkī

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

قرآن کریم
ابن‌سینا. (1350). رسالۀ اضحویه. با تصحیح و مقدمه و تعلیقاتِ حسین خدیوجم. بنیاد فرهنگ ایران.
اسدعلیزاده، ا. (1387). معاد جسمانی (1). مبلغان. شمارۀ 112. صص 63-75.
اسعدی، م. (1399). درآمدی بر روش تأویل کلامی متشابهات قرآن با الهام از مفهوم‌شناسی راسخان در علم. اندیشۀ نوین دینی. سال شانزدهم. شمارۀ 60. صص 19-30.
پورجوادی، ن. (1401). عین‌القضات و استادان او. اساطیر.
تستری، س. (1425 ق.). تفسیر القرآن العظیم. حققه و ضبطه: طه عبدالرءوف سعد و سعد حسن محمّدعلی. دارالحرم للتراث.
ثبوت، ا. (1403). با عین‌القضات و آیین فرافرقه‌ای. سینا.
جلالی بندری، ی. (1384). ابوسعید ابوالخیر. دانشنامۀ زبان و ادب فارسی. زیر نظر اسماعیل سعادت. فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ج.1. ص 135-141.
حلاّج، ح. (1389). مجموعه آثار حلاّج. تحقیق، ترجمه و شرح: قاسم میرآخوری. شفیعی.
حلاّج، ح. (1423 ق.). دیوان الحلاّج. وَضعَ حَواشیه وَ علّق عَلیه: محمّد باسل عیون‌السّود. دارالکتب العلمیه.
خاتمی پور، ح. (1391). از خراسان تا همدان (بررسی تأثیر احمد غزالی بر عین‌القضات همدانی). پژوهش‌های ادبی و بلاغی. شمارۀ 1. زمستان. ص 93-108.
خرگوشی، ع. (1427 ق.). تهذیب الاسرار فی أصول التصوّف. تحقیق: بسام محمّد بارود. دارالکتب العلمیه.
سلمی، ا. (1369). مجموعه آثار ابوعبدالرحمن سلمی. گردآوری: نصرالله پورجوادی و محمّد سوری. مرکز نشر دانشگاهی.
سلمی، ا. (1421 ق.). حقائق التفسیر. تحقیق: سیّد عمران. دارالکتب العلمیه.
سهلگی، م. (1384). دفتر روشنایی: از میراث عرفانی بایزید بسطامی. مترجم: محمّدرضا شفیعی کدکنی. سخن.
طاهری، س و خاتمی، ا. (1401). نقد و معرفی منابع ابیات عربی نامه‌های عین‌القضات همدانی. پژوهش‌های ادب فارسی (گوهر گویا). سال 16. شمارۀ 2 (پیاپی 49). پاییز و زمستان. صص 133-154.
https://doi.org/10.22108/jpll.2023.136691.1751
طبرسی، ف. (1408). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تصحیح و تحقیق و تعلیق: السیّد هاشم الرسولی المحلاتی و السیّد فضل الله الیزدی الطباطبایی. دارالمعرفة.
طبری، ا. (1415). جامع البیان. قدّم لَهُ: الشیخ خلیل المیس. دارالفکر.
عین‌القضات همدانی، ع. (1385). دفاعیات و گزیده حقایق عین‌القضات همدانی. ترجمه و تحشیۀ قاسم انصاری. منوچهری.
عین‌القضات همدانی، ع. (1401). زبدةالحقایق. به تصحیح: عفیف عسیران. ترجمه: غلامرضا جمشید نژاد اوّل. اساطیر.
عین‌القضات همدانی، ع. (1402 الف). تمهیدات. به تصحیح عفیف عسیران. اساطیر.
عین‌القضات همدانی، ع. (1402 ب). نامه‌های عین‌القضات همدانی. به تصحیح علی‌نقی منزوی و عفیف عسیران. اساطیر.
غزالی، م. (1380). کیمیای سعادت. به کوشش حسین خدیوجم. علمی و فرهنگی.
غزالی، م. (1392). احیاء علوم‌الدّین. ترجمۀ مؤید‌الدّین محمّد خوارزمی. به کوشش حسین خدیوجم. علمی و فرهنگی.
قشیری، ا. (1361). ترجمۀ رسالۀ قشیریه. با تصحیحات و استدراکات بدیع الزمان فروزانفر. علمی و فرهنگی.
کلابادی، ا. (1371). متن و ترجمۀ کتاب تعرف. به کوشش محمّدجواد شریعت. اساطیر.
محمّدبن منوّر. (1366). اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابوسعید. تصحیح و تعلیقات محمّدرضا شفیعی کدکنی. آگه.
مستملی بخاری، ا. (1365). شرح التعرّف لمذهب اهل تصوّف. با مقدمه و تصحیح و تحشیۀ محمّد روشن. اساطیر.
منزوی، ع. (1402). مقدمه، عین‌القضات همدانی، 1402 ب، ج 3.
نزهت، ب. (1397). نخستین و کهن‌ترین تفسیر عرفانی آیات قرآن کریم و احادیث نبوی در ادب فارسی.  متن‌شناسی ادبی. سال 54. شمارۀ دوم. صص 97-118.
https://doi.org/10.22108/rpll.2017.77292
هجویری، ا. (1400). کشف ‌المحجوب. به‌تصحیح محمود عابدی. سروش.
Send comment about this article
Enter Name.
Enter a valid email address.
Enter a vaid affiliation.
Enter comments (At leaset 10 words)
CAPTCHA Image
Enter Security Code Correctly.

  • Receive Date 26 April 2025
  • Revise Date 22 June 2025
  • Accept Date 03 September 2025