Women’s Status in Historical Texts: A Cognitive Analysis of Four Persian Works from the Ghaznavid, Seljuk, Khwarazmian, and Mongol Periods

Document Type : Research Article

Authors

Baran Rezaie ¹

Habibollah Abasi ²

Effat Neghabi ³

¹ PhD Graduate of Persian Language and Literature

² Professor of Persian Language and Literature, Kharazmi University, Karaj, Iran.

³ Associate Professor of Persian Language and Literature, Kharazmi University, Karaj, Iran.

10.22067/jls.2026.89428.1623

Abstract

Women’s agency across all historical periods of Iran is a subject worthy of careful consideration and analysis, as the degree of their presence or absence reflects both their social position in each era and the ways patriarchal society engaged with them. Accordingly, this interdisciplinary study, situated at the intersection of literature and cognitive linguistics, employs an analytical–descriptive method and the framework of conceptual metaphor theory to examine four prominent historical texts from the Ghaznavid, Seljuk, Khwarazmian, and Mongol periods. The study investigates the metaphors and source domains utilized in these texts to represent the concept of “woman” and the cultural understanding associated with it. The findings indicate that ideological beliefs and the power of rulers significantly shaped these metaphors, positioning women within a context of instrumental concepts. Moreover, through the projection of implicit political, economic, and physical experiences across linguistic and lexical networks, women’s objectification in these texts becomes evident. Ultimately, the research demonstrates that the metaphorical concepts used for women correspond closely to their social representation in reality, reflecting a strong connection between the worldview embedded in discourse and the metaphors employed.
 

Keywords

women

objectification

historical prose

conceptual metaphor

cognitive linguistics

Subjects

• Feminism Studies

---

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

References

آق‌سرایی، ک. م. م، (1362). تاریخ سلاجقه یا مسامرةالاخبار و مسایرةالاخیار. تصحیح عثمان توران. چاپ اول. تهران: اساطیر.

ابن اثیر، ا. ع. (1368). تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران. ترجمة عباس خلیلی، ابوالقاسم حالت و علی هاشمی حایری. چاپ دوم. تهران: علمی.

ابن فضلان، ا. (1345). سفرنامه. ترجمة ابوالفضل طباطبایی. چاپ اول. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

بیانی، ش. (1388). زن در ایران عصر مغول. چاپ سوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

بیهقی، ا. (1383). تاریخ بیهقی. تصحیح خلیل خطیب رهبر. سه جلد. چاپ نهم. تهران: مهتاب.

تاریخ سرّی مغولان. (1351). ترجمة شیرین بیانی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

ثامنی، س. (1393). بررسی استعارة زن در متون نوشتاری زبان فارسی 1300 تا 1357. پایان‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه پیام نور استان تهران.

جوینی، ع. (1382). تاریخ جهانگشا. تصحیح محمّد قزوینی. سه جلد. چاپ سوم. تهران: دنیای کتاب.

دفتری‌نژاد، ا. (1392). بررسی استعارۀ زن در متون نوشتاری فارسی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ علوم انسانی. دانشگاه پیام نور استان تهران.

دورانت، و. (1378). تاریخ تمدن. ترجمة احمد بطحایی و همکاران. ج1. چاپ سیزدهم. تهران: علمی فرهنگی.

راوندی، م. ع. (1364). راحةالصدور و آیةالسرور در تاریخ آل سلجوق. تصحیح محمّد اقبال و مجتبی مینوی. چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.

زریاب خویی، ع. (1368). بزم‌آورد؛ شصت مقاله دربارة تاریخ، فرهنگ و فلسفه. چاپ اول. تهران: علمی.

ساسانی، ف. (1390). استعاره؛ مبنای تفکّر و ابزار زیبایی‌آفرینی. چاپ دوم. تهران: سورة‌ مهر.

عبدالکریمی، س. (1393). فرهنگ توصیفی زبان‌شناسی شناختی. چاپ اول. تهران: علمی.

قاسمی، ز. (1394). بررسی استعاره‌های مفهومی زن در شعرهای فروغ فرخزاد. پژوهش‌های زبان و ادب غنایی. دورۀ 5. ش16. صص25-36.

قاسمی، ز. (1395). بررسی استعاره‌های مفهومی (بر پایۀ نظریۀ لیکاف و جانسون) دربارۀ شخصیّت زن در آثار پروین اعتصامی. سیمین بهبهانی و فروغ فرخزاد. پایان‌نامۀ دکتری. دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد.

قدیمی قیداری، ع.، و  فرجی، م. (1387). بررسی کارکرد‌های سیاسی و فرهنگی زنان هیئت حاکمه در حکومت‌های ترک از دورة غزنویان تا پایان سدۀ هشتم قمری. پژوهش‌های تاریخی. دانشگاه سیستان و بلوچستان. ش2. صص113-138.

لیکاف، ج.،  و جانسون، م. (1395). استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم. ترجمة هاجر ابراهیمی. چاپ دوم. تهران: نشر علم.

محمّدی ری‌شهری، م. (1390). دانشنامۀ قرآن و حدیث. قم: دارالحدیث.

محمودی بختیاری، ب.، و همکاران. (1390). بازتاب اندیشۀ مردسالارانه در زبان فارسی؛ پژوهشی در جامعه‌شناسی زبان. زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان). دورۀ 2. ش4. صص91-107.

معین، م. (1386). فرهنگ یک‌جلدی. چاپ سوم. تهران: زرّین.

نخجوانی، م. ه. (1964). دستورالکتاب فی تعیین المراتب. تصحیح عبدالکریم علی‌اوغلی علی‌زاده. چاپ اول. مسکو: انستیتوی خاورشناسی شوروی.

نسوی زیدری خرندزی، ش. م. (1394). سیرت جلال‌الدّین منکبرنی. تصحیح مجتبی مینوی. چاپ پنجم. تهران: علمی.

نیلی‌پور، ر. (1394). زبان‌شناسی شناختی؛ دومین انقلاب معرفت‌شناختی در زبان‌شناسی. چاپ اول. تهران: هرمس.

هاشمی، ز. (1394). عشق صوفیانه در آینۀ استعاره (نظام‌های استعاری عشق در متون عرفانی منثور بر اساس نظریه استعاره شناختی). چاپ اول. تهران: علمی.

Grady, J.E. (2007). “Metaphor”, in the Oxford Handboook of cognitive Linguistics, ed. Dirk Geeraerts and Hubert Cuyckens, Oxford: Oxford University Press.

Kovecses, Z. (2002), Metaphor: A practical introduction, Oxford, Oxford University Press.