Muḥammad -ʿĀrif Bukhārāʾī and the Need for a New Critical Edition of His Majmaʾ al-Fuẓalāʾ Tazkira: A Critical Study

Document Type : Research Article

Author

Hadi Bidaki

Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, University of Mazandaran.

10.22067/jls.2026.94663.1731

Abstract

Majmaʾ al-Fuẓalāʾ by Muḥammad-ʿĀrif Bukhārāʾī is one of the general biographical Tazkiras composed during the late tenth and early eleventh centuries AH (16^th-17^th centuries CE). The work is particularly valuable for its information on the poets of Iran, Transoxiana, and the Indian subcontinent who were contemporary with the author. To date, only the Lahore manuscript and a transcription prepared by Nafisi are known to survive. The published edition of the work was based solely on Nafisi’s transcription, and many of the transcription’s errors and omissions consequently entered the printed text.
The present study, supplements the limited existing information about Muḥammad-ʿĀrif Bukhārāʾī, and critically re-examines a number of previously accepted but inaccurate claims. For example, the author’s pen name has repeatedly been recorded as “Liqāʾī,”, whereas researchers and critical editors edited and changed it as “Baqāʾī.” Likewise, contrary to earlier claims that he entered India in 979/1571–72, available evidence suggests that this journey most probably took place in 999/1591; The article also evaluates the textual history and previous edition of Majma’ al-Fuẓalāʾ, demonstrating the necessity of preparing a new critical edition on account of numerous textual problems, including missing biographies, omissions of prose passages and verses, erroneous readings, and the absence of an adequate scholarly introduction and annotations. Finally, the study briefly outlines the editorial principles of the new edition and introduces its major supplementary sections, including the introduction, appendices, annotations, and indices.

Keywords

Majma'

-ul-Fuzala

The need for correction

Identification

New research

Subjects

• Codicology

---

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

References

آزاد بلگرامی، م. غ. ع. ن. (1390). خزانۀ عامره. به تصحیح ناصر نیکوبخت و شکیل اسلم‌بیگ. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

بخارایی، م. ع. (1393). مجمع‌الفضلا. به اهتمام محمد خشکاب. تهران: منشور سمیر.

بخارایی، م. ع. (ز. 1019 ق «الف»). مجمع‌الفضلا. لاهور: کتابخانۀ دانشگاه پنجاب. شمارۀ نسخه Pf I 2/ 2742. [نسخۀ خطی]. تألیفِ 996 ق به بعد. کتابت قرن 11 ق

بخارایی، م. ع. (ز. 1019 ق «ب»). مجمع‌الفضلا. تهران: کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران. شمارۀ نسخه 6546. [نسخۀ خطی]. تألیفِ 996 ق به بعد. کتابت 1330 ش.

بداؤنی، ع. م. (1380). منتخب‌التواریخ. به تصحیح مولوی احمدعلی صاحب و کوشش توفیق سبحانی. ج 3. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

حبیبی، ع.. (1339). «مجمع‌الفضلای محمدعارف بقایی». راهنمای کتاب. ش 4، صص 522-530.

حبیبی، ع.. (2535). هنر عهد تیموریان و متفرعات آن. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

خیام‌پور، ع. ر. (1368). فرهنگ سخنوران. 2 ج. تهران: طلایه.

دانش‌پژوه، م. ت. (1357). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران. ج 16. تهران: دانشگاه تهران.

دهلوی، م. ص. (1993). طبقات شاهجهانی. به تصحیح محمد اسلم‌خان. طبقۀ تاسعه. دهلی: دانشگاه دهلی.

دهلوی، م. ص. (2013). طبقات شاهجهانی. به تصحیح محمد احتشام‌الدین. ج 2. علیگره: دانشگاه اسلامی علیگره.

گلچین معانی، ا. (1350). تاریخ تذکره‌های فارسی. ج 2. تهران: دانشگاه تهران.

مطربی سمرقندی، س. م. (1377). نسخۀ زیبای جهانگیر. به کوشش اسماعیل‌بیگ جانوف و علی موجانی. قم: کتابخانۀ عمومی مرعشی.

نفیسی، س. (1344). تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی. 2 ج. تهران: کتابفروشی فروغی.

نقوی، س. ع. ر. (1343). تذکره‌نویسی فارسی در هند و پاکستان. تهران: علمی.

نهاوندی، ع. (1381). مآثر رحیمی. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

نهاوندی، ع. (1931). مآثر رحیمی. به اهتمام محمد هدایت حسین. ج 3. کلکته: بپتست میشن.

هروی، ا. م. م. (1931). طبقات اکبری. به اهتمام بی. دی. ام. ای. ج 2. کلکته: بپتست میشن.