Narrating Crisis and the Reconstruction of Collective Feeling in Ṣoḥbat-e Sang va Sabū: A Study Based on Raymond Williams’s Theory

Document Type : Research Article

Author

Narges Oskouie

Department of Persian Language and Literature, Bon.C., Islamic Azad University, Bonab, Iran.

10.22067/jls.2026.96112.1768

Abstract

Raymond Williams’ theory of the “structure of feeling,” which emphasizes emotions, lived experience, and prevailing cultural forces, provides a framework for understanding the dynamics of social transformations within literary texts. At historical moments on the brink of change, feelings, lived experiences, and the hidden rhythms of culture manifest themselves in narrative and literary forms before formal structures have the chance to respond. Iranian Constitutional literature emerged within such turbulent transitions, when dominant intellectual, political, and social structures were destabilized by emerging forces. This study applies Williams’ framework to Salim Khan Adib al-Hokama’s Ṣoḥbat-e Sang va Sabū, reading it as a cultural text that, through humor, imagery, and narrative, represents and critiques addiction as a structural phenomenon in the Qajar era. By analyzing seven key elements—including critiques of traditional medicine as residual structures, depictions of monarchy and addicted armies as dominant or flawed structures, the collapse of social order, and the emergence of a new structure of feeling as a form of cultural resistance—the study demonstrates how the work produces a critical and awareness-raising narrative within prevailing discourses. By shifting the addict’s position from “criminal” to “social patient,” the author not only responds to the structural crisis of his time but also constructs an empathetic, ethically grounded vision of cultural reconstruction. This analysis highlights the interrelation of language, form, humor, and critical consciousness, showing that Ṣoḥbat-e Sang va Sabū functions not merely as a critical text but as a space for the emergence of an alternative structure of feeling in opposition to the dominant cultural order of the Constitutional period.

Keywords

structure of feeling

Raymond Williams

Iranian Constitutional literature

Ṣoḥbat-e Sang va Sabū

cultural discourse

critical consciousness

addiction critique

Subjects

• Literary Studies

---

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

References

ادیب الحکما، م. س. (1364). صحبت سنگ و سبو، به کوشش مهین اثنی عشری، تهران: نشر تاریخ ایران

ادیب‌الحکماء، م. س. (۱۳۸۰). تفننات ثلاثه، در دفتر تاریخ: مجموعۀ اسناد و منابع تاریخی، جلد دوم، تصحیح ایرج افشار، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار، صص ۳۴۳–۳۷۷.

اسکویی، ن. (1401). ادبیات دورۀ مشروطه و نظرگاه انتقادی به‌معضل اعتیاد به مواد افیونی؛ بررسی موردی: کتاب صحبت سنگ و سبو، مطالعات هنر و رسانه، دورۀ 4، شمارۀ 7، صص 41-68.

آقاجری، ه.، و همکاران. (۱۳۹۱).علل رواج اعتیاد در جامعۀ عصر قاجار و آثار اجتماعی آن، مطالعۀ تاریخ اسلام، سال چهارم، شمارۀ ۱۲، صص ۱۱–۳۳.

بلوشر، و. (۱۳۶۰). سفرنامۀ بلوشر، ترجمۀ کی‌کاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.

بهایی، م. ح. (۱۳۸۶). جامع عباسی: رسالۀ عملیه، قم: جامع مدرسین قم.

تاورنیه، ژ. ب. (۱۳۸۳). سفرنامۀ تاورنیه، ترجمۀ حمید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.

جنابدی، م. ب. ح. (۱۳۷۸). روضه الصفویه، تصحیح غلام‌رضا طباطبایی مجد، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

خورموجی، ج. (۱۳۸۰). نزهت الاخبار، تصحیح علی آل داوود، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

دالمانی، ه. ر. (1335). از خراسان تا بختیاری، ترجمۀ علی‌محمد فره‌وشی، تهران: امیرکبیر.

شاردن، ژ. (۱۳۷۲). سفرنامۀ شاردن، ترجمۀ محمد عباسی، تهران: توس.

شفیعی‌کدکنی، م. ر. (1386). تاریخ قلندریه، تهران: سخن.

صفا، ذ. (۱۳۷۸). تاریخ ادبیات در ایران، جلد پنجم، تهران: فردوس.

عمادالدین شیرازی. (۱۳۸۸). تحفۀ حکیم مؤمن، ج اول، به اهتمام محمدرضا حسینی، تهران: فرهنگستان علوم پزشکی.

کمپفر، ا. (1360). سفرنامۀ کمپفر. ترجمۀ کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی

کیوانی، ح. (۱۳۹۲).شیره‌خانه‌ها و نقش آن‌ها در گسترش مصرف تریاک در دورۀ قاجار، نشریۀ پژوهش‌های تاریخی، شمارۀ ۲۴، صص ۵۹–۷۶.

متی، غ. (۱۳۸۹).مخدرات در تاریخ اجتماعی ایران، فصلنامۀ پژوهش‌های فرهنگی ایران، شمارۀ ۱۵، صص ۱۶۳‑۱۸۶.

مجلسی، م. ب. (1362). رسالۀ حدود و قصاص و دیات. تصحیح علی فاضل. قم: نشر آثار اسالمی

نورعلیشاه ثانی، م. ن. (۱۳۸۲). ذوالفقار، تصحیح عباس شوقی، تهران: شرکت انتشار.

واله اصفهانی، م. ت. (۱۳۷۲). بستان السیاحه، به کوشش منصوره اتحادیه، تهران: تاریخ ایران.

Williams, R. (1977). Marxism and Literature, Oxford: Oxford University Press.