جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

بررسی و تحلیل منظومۀ گربه و موش هورامی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 فردوسی مشهد
2 پردیس فارابی دانشگاه تهران
چکیده
این پژوهش با بررسی و تحلیل گربه و موش الماس‌خان کندولهای شاعر هورامی زبان در پی شناساندن یکی از سرودههای ارزشمند ادبیات هورامی و در شمار آثار زیبای ادبیات ایرانی است که همۀ زبان‌های ایران زمین را در بر می‌گیرد. سرودۀ داستانی گربه و موش در روزگار افشاریان و به زبان طنز اجتماعی و سیاسی سروده شده است. از این سروده سه دست‌نویس موجود است که هیچ کدام تا کنون به چاپ نرسیده است. این متن از نوع ادبی موش و گربه‌هاست که پیشینه‌ای کهن در ادبیات ایرانی و فارسی دارد. گربه و موش از دو سو با ادبیات فارسی گره خورده و نشانِ ادبیات ایرانی خود را هویدا کرده است: داستان پندآموز و نمادین از زبان جانوران و درونمایۀ بی وفایی این سپنجی سرای. در این مقاله به شیوه‌ای توصیفی به معرفی سرایندۀ اثر، نسخه‌های خطی منظومه و نقد و تحلیل سازمایه‌های اثر (درونمایه، ساختار و روایت، شخصیت و شخصیت‌پردازی، صحنه‌پردازی و توصیف، گفتگو و زبان، نقد و طنز) پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها

آکوپف (هاکوپیان)، گ. ب.؛ حصارُف، م. ت. (1376). کردان گوران و مسألۀ کرد در ترکیه (از آغاز جنبش کمالیان تا کنفرانس لوزان). ترجمۀ سیروس ایزدی. تهران: هیرمند.
ادوای، مظهر. (زمستان 1391). «نسخۀ گربه و موش هورامی (اورامی). پیام بهارستان. دورۀ دوم، سال پنجم. شمارۀ 18. 81 -1 99.
ارانسکی، ای. م. (1358). مقدمه فقه‌اللغۀ ایرانی. ترجمۀ کریم کشاورز. تهران: پیام.
استرآبادی، میرزا مهدی‌خان. (1377). جهانگشای نادری. تحقیق و تصحیح سید عبدالله انوار. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
اکبری مفاخر، آرش. (1392). «دینو (تحلیل و بررسی سروده‌ای به زبان گورانی)». جستارهای ادبی. سال چهل و ششم. شمارۀ 182. 106 - 137.
اولیایی نیا، هلن. (زمستان 1388). تاریخ ادبیات، «بررسی ساختار داستانی پند و اندرز اهل دانش و هوش به زبان گربه و موش اثر شیخ بهایی». شمارۀ 63. 39 - 62.
باقری فارسانی، حمید. (بهمن 1389). «بازخوانی منظومۀ موش و گربه‌ عبید زاکانی در ادبیات کودک». کتاب ماه کودک و نوجوان. شمارۀ 160. 44 - 50.
بوره‌که‌ای، صدیق. (1370). میژووی ویژۀ کردی. ج2. بانه: ناجی.
پایور، جعفر. (بهار 1378).«گربه و موشانا؛ سهم ادبیات کودک و نوجوان از متون کهن». پژوهشنامۀ ادبیات کودک و نوجوان، شمارۀ16. 91 - 100.
چمن‌آرا، بهروز. (1390). «درآمدی بر ادب حماسی و پهلوانی کردی با تکیه بر شاهنامۀ کردی». جستار‌های ادبی. سال چهل و چهارم. شمارۀ 172. ص 120 - 149.
ذوالفقاری، حسن. (1391). «سوابق و نمونه‌های داستان موش و گربه در ادب فارسی». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز. سال سوم. شمارۀ اول. ص 48 - 70.
سلطانی، محمدعلی. (1364). حدیقه سلطانی. ج2. بی‌جا: نشر کلهر.
سلطانی، محمدعلی. (1372). جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان. ج4. تهران: موفق.
غفاری جاهد، مریم. (تابستان و پاییز 1389). «دل در تصرف عقل، پژوهشی در موش و گربۀ شیخ بهایی». مجلۀ فردوسی. شمارۀ 85 و 86. 35 - 43.
فلور، ویلم. (1365). برافتادن صفویان بر آمدن محمود افغان. ترجمه ابوالقاسم سری. تهران: توس.
کروسینسکی، یوداش تا دوش. (1363). سفرنامۀ کروسینسکی. ترجمۀ عبدالرزاق دنبلی مفتون. تصحیح مریم میراحمدی. تهران: توس.
کندوله‌ای، الماس‌خان. (1277). نسخه جنگ نامه الماس. نستعلیق. کاتب فرج‌الله بن عزیزالله ترکاشوند. جلد تیماج مشکی عطف تریاکی. 179 صفحه. مجلس شورای اسلامی.
کندوله‌ای، الماس‌خان. (بی‌تا). نسخۀ منظومۀ گربه و موش هورامی. نستعلیق. مجموعۀ کتابخانۀ برلین. اموال فرهنگی پروس. بخش شرقی. 17 برگ. 173 بیت.STAAATSBIBLIOTHEK ZU BERLIN PREUSSISCHR KULTURBESITZ ORIENTABTEILUN.
لاکهارت، لارنس. (1364). انقراض سلسله صفویه و ایام افاغنه در ایران. ترجمۀ مصطفی قلی عماد. تهران: طهوری.
محدث، علی. (2011). موش و گربه، سوئد: دانشگاه اپسالا. 2011.
موسوی، سید عبدالجواد. (1388)، طنز شمارۀ 5. سعید عظیمی. ««قصۀ موش و گربه برخوانا؛ موش و گربه‌ها به روایت دست‌نویس‌های کهن». تهران: سوره مهر. 1388.
مینورسکی، ولادیمیر. ( 1387) ایران در زمان نادر شاه. ترجمۀ رشید یاسمی. تحقیق و تصحیح علی-اصغر عبدالله. تهران: دنیای کتاب.
مینوی، مجتبی. (بهمن 1336). «ذیل بر مقاله راجه به منظومه گربه و موش». یغما. شمار 115. 485 - 488.
مینوی، مجتبی. (پاییز 1364). «موش و گربۀ مجلسی». ایران نامه. شمارۀ 13. 9 - 15.
مینوی، مجتبی. (آذر 1336). «قصۀ گربه و موش منظوم». یغما. شمارۀ 113. 401 - 416.
E. B. Soane. (1926). To Mesopotamic and Kutdistan in disquise. London.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.