جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

بررسی کلان‏ گفتمان مشروطیت در خاطرات حاج سیاح (دوران خوف و وحشت) بر اساس نظریۀ تحلیل انتقادی گفتمان فرکلاف

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی
2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی
چکیده
هر اثر، متناسب با موضوع خود حاوی کلان‎ گفتمان ‎ها و خرده‎گفتمان ‎هایی است که عناصر زبانی و معنایی در خدمت تبیین و تفسیر آنها به‎ کار گرفته می‎شود. خاطرات حاج سیاح محلاتی، از جمله آثار برجسته در دورة قاجار است که در بخش قابل ‎ملاحظه‎ای از آن به یکی از رویدادهای سیاسی-اجتماعی زمان، یعنی مشروطیت پرداخته شده و قرار داشتن مؤلف در جبهة مشروطه‎ طلبان، این صبغه را پررنگ‎تر ساخته است. بررسی کلان‎ گفتمان مشروطیت در این اثر بر اساس الگوی نسبتاً جامع فرکلاف در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین، نمایندة نگرش مثبت نویسنده به مسئلة مشروطیت و به‎کارگیری عناصر زبانی و واژگانی، دستوری و بیانی و... در موافقت با این رویداد است. در جبهة مخالف مشروطه‎خواهان، مخالفان آن قرار دارند که دقیقاً روی دیگر سکه را می‎نمایانند و برخورد انتقادی نویسنده در سه ساحت توصیف، تفسیر و تبیین با آن­ها این امر را برجسته‏ تر می‎کند.
کلیدواژه‌ها

آبراهامیان، پرواند. (1391). ایران بین دو انقلاب. ترجمة احمد گل‎محمدی و محمدابراهیم فتاحی. تهران: نی.
ابراهیمی، آمنه. (1389). «فرار از وضع موجود (نگاهی به سفرنامة فرنگ حاج سیاح)». بخارا. ش 76. 612-609.
آذرنگ، عبدالحسین.(بی‏تا). «حاج سیاح؛ نویسندة سفرنامه و خاطرات و از دگراندیشان و مشروطه‏خواهان عصر قاجار». بی‎جا. 48-62.
آقاگل‎زاده، فردوس.(1386). «تحلیل گفتمان انتقادی و ادبیات». ادب‎پژوهی. ش 1. 17-27.
اقبال آشتیانی، عباس. (1387). تاریخ ایران. تهران: نگاه.
انوری، حسن و حسن. احمدی گیوی. (1377). دستور زبان فارسی 2. چاپ پانزدهم. تهران: مؤسسه انتشارات فاطمی.
پهلوان‎نژاد، محمدرضا و نصرت ناصری مشهدی. (1387). «تحلیل متن نامه‏ای از تاریخ بیهقی». مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد. س 16. ش 62. 37-58.
حاج سیاح، میرزا محمدعلی محلاتی. (1359). خاطرات حاج سیاح. به کوشش حمید سیاح. تهران: امیرکبیر.
حسین‎پناهی، فردین. (1390). «بررسی تقابل حقیقت و واقعیت در تاریخ بیهقی». جستارهای ادبی. ش 173. 99-122.
رحیمیان، جلال و محمد عموزاده. (1392). «افعال وجهی در زبان فارسی و بیان وجهیت». پژوهش‏های زبانی. ش1. 40-21.
روح‎بخشان، عبدالمحمد. (1384). «حاج سیاح، سفرنامه‏نویسی معلم اخلاق و واضع لغت». نامة فرهنگستان. ش 11. 35-5.
زرین‏کوب، عبدالحسین. (1346). شعر بی‎دروغ شعر بی‏نقاب. تهران: دانشگاه تهران.
شیخ سنگ تجن، شهین و راضیه مشهدی نژاد. (1394). «بررسی نحوی و معنایی فعل‎های کنشی زبان فارسی بر اساس دستور نقش و ارجاع». همایش پژوهش‏های زبان و ادبیات فارسی. 1204-1191.
طباطبایی، سیدجواد. (1395). تأملی دربارة ایران. جلد2. تهران: مینوی خرد.
علیزادة بیرجندی، زهرا و قنبرعلی رجبلو. (1389). «نقد و بررسی سفرنامه‎های ناصرالدین شاه به فرنگ با رویکرد تحلیل گفتمان». جستارهای ادبی. س 43. ش 168. 134-109.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. گروه مترجمان. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قبادی، حسینعلی. (1374). «نظری بر نمادشناسی». مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی مشهد. س 27. ش 3و4. 358-337.
کسروی، احمد. (1363). تاریخ مشروطة ایران. جلد اول. چاپ شانزدهم. تهران: سپهر.
محمودی، علیرضا. (1394). «بررسی کاربرد استعاره در تاریخ وصاف». فنون ادبی. س 7. ش 1. 120-103.
مسرت، حسین. (1378). «معرفی کتاب: حاج سیاح و سفرنامة او». کتاب ماه. ش 29. 23-21.
یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس. (1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نشر نی. «استفادة صحیح و به جا از افعال معلوم و مجهول، چگونه ارتباط شما را متحول خواهد کرد؟». 2/1397. www.unlimitedpower.ir
Lakoff, G & Johnoson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago and London: University of Chicago Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 29 دی 1397
  • تاریخ بازنگری 20 مهر 1398
  • تاریخ پذیرش 13 آذر 1398