جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

تحلیل رمان هزار خورشید تابان در پرتو جرم‌شناسی جنسیت‌محور

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
2 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
3 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
مطالعات جرم‌شناسی انتقادی ریشۀ اصلی ارتکاب جرم را در توزیع نابرابر قدرت در جامعه جست‌وجو می‌کنند. رویکردهای جنسیت‌محور به‌عنوان یکی از شاخه‌های مهم جرم‌شناسی انتقادی، به بررسی نقش جنسیت در فرآیند ارتکاب جرم، مجازات و برخورد دستگاه عدالت کیفری می‌پردازد. این پژوهش درصدد است با بررسی رمان «هزار خورشید تابان»، نظریات و اندیشه‌های جرم‌شناسی جنسیت‌محور را موردبررسی و ارزیابی قرار دهد. بدین منظور، برای دستیابی به معنا و خوانش عمیق متن، از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که جرائم علیه زنان در رمان، پدیده‌‌ای است برساخته که به‌منظور اعمال سلطۀ جنسیتی شکل می‌گیرد. جرائم قدرتمندان به‌عنوان بزهکاران صاحب‌منصب و امین نادیده گرفته می‌شود و در مقابل با جرائم فرودستان و به‌ویژه جرائم زنان با تسامح صفر برخورد می‌شود. حکومت طالبان در رمان برخی از آداب‌ورسوم زنانه را مورد جرم‌انگاری قرار می‌دهد و با جنایی‌سازی فرهنگ، بستری را برای ارتکاب جرائم مقاومتی پدید می‌آورد. همچنین، فرهنگ دفاع از ناموس و کنترل زنان، موجب وقوع قتل‌های ناموسی و خشونت‌های خانگی می‌شود که در جامعه به‌عنوان امری عادی نهادینه شده است. بزهکاری زنان در چنین ساختاری، به دلیل وابستگی اقتصادی، فشار فرهنگی و هژمونی مردانه رخ می‌دهد؛ بنابراین، راهکار پیشگیری از جرائم زنان، اصلاح ساختارها و سالم‌سازی فرهنگی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

آقایی، س. (1396). جرم و رسانه از منظر جرم‌شناسی فرهنگی. مطالعات حقوق کیفری و جرم شناسی، 4(1)، صص 35-1.
آقایی، س. (1397). تحلیل جرم در جرم‌شناسی فرهنگی. چاپ اول. نشر میزان.
اینز، م. (1396). درک کنترل اجتماعی: انحراف، جرم و نظم اجتماعی. مترجم: نبی‌اله غلامی، چاپ اول. نشر میزان.
بر، و. (1395). برساخت‌گرایی اجتماعی. مترجم: اشکان صالحی، چاپ دوم. نشر نی.
تبریزی، م. (1393). تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی.  علوم اجتماعی، 21(64)، صص 138-105.
جواری، م. ح.، و دستا، آ. (1399). بررسی پدیده اجتماعی «هنجارگسیختگی» و بازتاب آن در هزار خورشید تابان اثر خالد حسینی. پژوهش‌های زبان و ترجمۀ فرانسه، 3(1)،صص 199-185.
حسینی، خ. (1386). هزار خورشید تابان. مترجم: مهدی غبرائی، چاپ یازدهم. نشر ثالث.
دانش ناری، ح. ر .، و حسینی، س. ح. (1399). تحلیل محتوای کیفی فیلم «جوکر» با رویکرد جرم‌شناسی فرهنگی. مجلۀ جهانی رسانه، 15(1)، صص 98-77.
دانش ناری، حمیدرضا .، و خبیری نوغانی، اکرم. (1401). «تحلیل حقوقی-جرم‌شناختی تأثیر پاندمی کووید 19 بر خشونت خانگی». علمی فقه و حقوق خانواده، 27(42)، 274-245.
دانش ناری، ح. ر.، و خواجوی فخرداود، ز. (1402). نابرابری اجتماعی و جرم: رمزگشایی یک انقلاب در فیلم برف‌شکن. پژوهشنامۀ حقوق کیفری، 15(1)، صص 31-7.
دانش ناری، ح. ر. خسروی، پ.، و جمعه‌گی، ف. (1402). ارزیابی مفهوم طبقۀ اجتماعی در جرم‌شناسی انتقادی: تحلیل محتوای کیفی فیلم پلتفرم. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم شناسی، 11(21)، صص 194-165.
دانش‌ناری، ح. ر.، و رایجیان اصلی، م. (1402). دیباچه در: جرم‌شناسی انتقادی معاصر. چاپ چهارم. دادگستر.
دکسردی، و. ا. (1402) جرم‌شناسی انتقادی معاصر. ترجمۀ و تحقیق: مهرداد رایجیان اصلی و حمیدرضا دانش ناری، چاپ چهارم. دادگستر.
ذکایی، س. م. (1391). جرم‌شناسى فرهنگى و مسئلۀ جوانان. مجله جامعه شناسی ایران، 13(1)، صص 59-84.
رایجیان اصلی، م.، رحیمی نژاد، ا.، و رزم آوربناب، ر. (1402). سیاست‌گذاری جنایی تقنینی در آینۀ جرم‌شناسی ‌فرهنگی: با رویکردی انتقادی به نمونه‌هایی از چالش‌های آن در ایران. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، 11(21)، 302-259.
رحمانی، س.، و جعفری، ا. (۱۴۰۰).پیشگیری از ارتکاب قتل ناموسی علیه زنان با نگاهی به نظریۀ فمینیستی جرم‌شناسی. مطالعات پیشگیری از جرم، ۱۶ (۵۹)، ۵۶-۲۹.
رحمانیان، ح.، و حبیب زاده، م. ج. (1392). ابزارگرایی کیفری: قلمرو، مفهوم، شاخص‌ها. پژوهش حقوق کیفری، 2(5)، صص 71-47.
رحیمی‌نژاد، ا. (1402). رویکردهای نوین در جرم‌شناسی انتقادی و سیاست جنایی. چاپ اول. انتشارات مجد.
رضاپور نصرآباد، ر. (1396). معیارهای اعتبار و پایایی در پژوهش‌های کیفی. تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 6(4)، صص 499-493.
زینالی، حمزه. (1383). اثرات فقدان حمایت کیفری مناسب از زنان بر بزه‌دیدگی آن‌ها. رفاه اجتماعی، 3(13)، صص  222-197.
شاملو، ب.، و داودی فرخد، م. ر. (۱۳۹۸).جرم و علت‌شناسی آن در پرتو جرم‌شناسی فرهنگی. در: افق‌های نوین جرم‌شناسی انتقادی، زیرنظر باقر شاملو. انتشارات مجد.
صباغ زیارانی، ط. (۱۳۹۹). مقایسۀ تحلیلی بزهکاری بانوان از منظر جرم‌شناسی فمنیستی و نظریه‌های مردمحور معاصر. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.
صفاری، ع. (۱۳۸۳).درآمدی بر جرم‌شناسی انتقادی و انواع آن. در: علوم جنایی. انتشارات سمت.
طیبی ابوالحسنی، ا. ح. (1398). درآمدی بر روش تحقیق: رویه‌های استاندارد تحلیل داده‌های کیفی. سیاست‌نامۀ علم و فناوری، 9(2)، صص 95-67.
عزیزی‌فر، ا. ع. نجفوند دریکوند، ف.، و زینی‌وند، ت. (۱۴۰۱). سیمای فرهنگی و ادبی ایران در آثار خالد حسینی. پژوهشنامۀ ادبیات داستانی، ۱۱ (۳)، صص ۱۶۸-۱۴۱.
فرجی‌ها، م.، و ملاپروری، م. (۱۳۹۶).موقعیت زنان بزه‌دیدۀ خشونت خانگی در فرآیندهای میانجی‌گری سنتی،  تحقیقات حقوقی، ۲۱ (۸۲)، صص ۱۵۲-۱۳۱.
کرامتی معز، ه. (۱۴۰۳). جرم‌شناسی: طرح مباحث نوین در دانش جرم‌شناسی. چاپ دوم. شرکت سهامی انتشار.
گرت، ا. (1396). جامعه‌شناسی جنسیت. مترجم: کتایون بقایی، چاپ اول. نشر نی.
گیدنز، آ.، و ساتن، ف. (1395). جامعه‌شناسی. مترجم: هوشنگ نایبی، جلد اول، چاپ اول. نشر نی.
مالکی بروجنی، م. ر.، و پارسانیا، ح. (1401). نقد و بررسی نظریۀ ساخت اجتماعی واقعیت با تأکید بر چارچوب نظری جهان‌های اجتماعی. اسلام و مطالعات اجتماعی، 10(2)، صص 70-42.
مگوایر، م. مورگان، ر.، و رینر، ر. (۱۳۹۳). دانشنامۀ جرم‌شناسی آکسفورد. جلد دوم، مترجم: حمیدرضا ملک محمدی، چاپ اول. نشر میزان.
مؤمنی‌راد، ا.، علی‌آبادی، خ.، فرادانش، ه.، و مزینی، ن. (1392). تحلیل محتوا کیفی در آیین پژوهش: ماهیت، مراحل و اعتبار نتایج. اندازه گیری تربیتی، 4(14)، صص 222-187.
میر مجیدی، س.، حبیب‌زاده، م. ج.، فرجی‌ها، م.، و امیدی، ج. (1395). تحلیل برساختگرایانه‌ی فرایند جرم‌انگاری در ایران بر اساس نظریۀ واقعیت اجتماعی جرم. فصلنامه پژوهش حقوق کیفری، 4(14)، صص 172-145.
مینا و آمیتا، ت. (۱۳۹۸).نظریه جرم‌شناختی فمینیستی: خاستگاه، مراحل و قرن بیست و یکم. مترجم: سودابه رضوانی، در: افق‌های نوین جرم‌شناسی انتقادی، زیرنظر باقر شاملو. انتشارات مجد.
ناظمی پور، م.، رایجیان اصلی، م.، محمودی جانکی، ف.، و الهی منش، م. ر. (1403). مفهوم‌شناسی جرم‌شناختی جرائم حکومتی. پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، 12(23)، صص 187-230.
نجفی ابرندآبادی، ع. ‌ح. (۱۳۹۷).درآمدی بر جرم‌شناسی انتقادی و گونه‌های آن. در: دانشنامۀ جرم‌شناسی محکومان، چاپ اول. نشر میزان.
نظری، ج.، و مختاری‌پور، م. (۱۳۸۸). نقش مقوله‌ها و واحدها در تحلیل محتوا. علوم اجتماعی، ۱۴، صص ۹۶-۹۲.
واحد، ف.، معظمی، ش.، بشیریه، ت.، و شیخ‌الاسلامی، ع. (1399). حقوق کیفری ایران در سنجۀ آموزه‌های جرم‌شناسی فمینیسم پست مدرن،  تحقیقات حقوقی، 23(92)، صص 356-327.
والک لیت، س. (1386). شناخت جرم‌شناسی. مترجم: حمیدرضا ملک محمدی، چاپ اول. نشر میزان.
وایت، ر.، و هینس، ف. (1389). درآمدی بر جرم و جرم‌شناسی. مترجم: میرروح‌الله صدیق، چاپ سوم. انتشارات دادگستر.
ولد، ج.، برنارد، ت.، و اسنیپس، ج. (1396). جرم‌شناسی نظری. مترجم: علی شجاعی، چاپ دهم. سمت.
ویلیامز، ف. پ.، و مک‌شین، م. د. (۱۳۸۸). نظریه‌های جرم‌شناسی. مترجم: حمیدرضا ملک محمدی، چاپ سوم. نشر میزان.
وینفری، ت. ال. (1388). نظریه‌های جرم‌شناسی. مترجم: سیدرضا افتخاری، چاپ اول، مرندیز.
Benenti, M. (2024). «Rafe McGregor, Critical Criminology and Literary Criticism». Rivista di estetica, 86, 2024, 218-219.
de Beauvoir, s. (2015). The second sex. translation by Constance Borde and Sheila Malovany Chevallier. New York: Vintage.
Frauley, J. (2015). «On imaginative criminology and its significance». Societies5(3), 618-630.‏
Fitzpatrick, P. (1989). Crime as resistance: the colonial situation. The Howard Journal of Criminal Justice28(4), 272-281.‏
Garland, D. (2011). Criminology’s place in the academic field. In What is Criminology? Bosworth, M., Hoyle, C., Eds.; Oxford University Press: New York, pp. 298–317
Hagan, J., Gillis, A. R., & Simpson, J. (1985). «The Class Structure of Gender and Delinquency: Toward a Power-Control Theory of Common Delinquent Behavior». American Journal of Sociology, 90(6), 1151–1178.
Hayward, K. J., & Young, J. (2004). «Cultural Criminology: Some Notes on the Script». Theoretical Criminology, 8(3), 259-273.
Patton, M.Q. (2002). Qualitative Research & Evaluation Methods. thousand Oask, Calif: sage Publication
Siegel, Larry J. (2017). Criminology (Seventh Edition). Cengage Learning: Boston.
Ugelvik, T. (2022). «Three burglars, a friendly police inspector, and a vegetarian fox: Scandinavian exceptionalism, children’s literature, and desistance-conducive cultures». Nordic Journal of Criminology, 23(2), 156-173.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 14 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 05 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 29 مرداد 1404