جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

تحلیل کارکرد امامان شیعه در آثار داستانی عصر صفویه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی
چکیده
در عصر صفوی، قصه علاوه بر سرگرمی، نقش مهمی در پیشبرد اهداف سیاسی و تعیین وضعیت اجتماعی داشته است. یکی از مهم‌ترین نمودهای کارکرد سیاسی و اجتماعی قصه، نقش پررنگ امامان شیعه، در ادبیات داستانی در این دوره است. قصه‌پردازان با به‌کارگیری امامان شیعی در متون داستانی این دوره، با تبلیغ ایدئولوژی حاکم، سعی در گفتمان‌سازی مذهبی در میان توده داشته‌اند. در این پژوهش، در راستای واکاوی نقش امامان شیعی در متون داستانی عصر صفوی، کارکرد آنان را در چهار حوزۀ «تبلیغ مذهب تشیع»، «اثبات برحقی مذهب تشیع»، «الگوی پهلوانی» و «بازگردانی غیرمسلمان (غیرشیعه) به اسلام (شیعه)» مورد تحلیل و بررسی قرار خواهیم داد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد قهرمان سنتی متون داستانی و قصص ایرانی، در این دوره از ملک و ملک‌زاده یا بدل به امام شیعی با کارکرد گفتمان‌ساز مذهبی شده است و یا ابرقهرمانان قصه‌های عامیانۀ پیشین، بدل به قهرمانان ملموس و مردمی شده که رسالت وی، گسترش مذهب شیعه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

جعفری حسینی، م.م. ت. (1392). بوستان خیال. تهران: فرهنگستان هنر.
جنگ‌نامة امام علی یا داستان جنگ‌های حضرت محمد و حضرت عل (نسخه‌خطی) بی‌تا. بی‌نا.
حموی، م. ا. ( 1389). منهج الفاضلین فی معرفه ائمه کاملین. به تصحیح سعید نظری توکلی. قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.
حموی، م. ا. ( 1363). أنیس‌المومنین. تهران: بنیاد بعثت.
خلیلی، ن. ( 1392). گفتمان نجات‌بخشی در ایران عصر صفوی. تهران: علمی و فرهنگی.
خوسفی، ا. ( 1382). برگزیدۀ خاوران‌نامه. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
بدون تاریخ. داستان کوه قاف (نسخه‌خطی) شماره: 12090.
دشتی، م. ( 1378). قصه‌های عامیانه در عصر صفوی. ادبیات داستانی، شماره 52. زمستان. صص 10-17.
ذوالفقاری، ح.، و حیدری، م. (1395). ادبیات مکتبخانه‌ای ایران. تهران: چشمه.
روملو، ح. ( 1384). احسن‌التواریخ. به تصحیح عبالحسین نوایی. تهران: اساطیر.
طرسوسی، ا. ح. (1380). ابومسلم‌نامه. به تصحیح حسین اسماعیلی. تهران: قطره، معین و انجمن ایرانشناسی فرانسه.
غزوه‌المجاهدین (نسخه‌خطی) شماره:‌ 16737/838. بی‌تا.
فخرالزمانی قزوینی، ع. ( 1392). طرازالاخبار. مقدمه، تصحیح و تعلیقات از سید کمال حاج‌سید جوادی. تهران: فرهنگستان هنر.
فلسفی، ن. ( 1333). تاریخ قهوه و قهوه‌خانه در ایران. سخن، دورۀ 5، ش 4. فروردین. صص 258-268.
کالمار، ژ. ( 1379). آیین‌ها و اقتدار تشیع، تحکیم تشیع صفوی. ترجمۀ یدالله آقاعباسی. تهران: انجمن هنرهای نمایشی ایران.
محجوب، م. ج. (1386). ادبیات عامیانۀ ایران . به‌کوشش حسن ذوالفقاری. تهران: چشمه.
منزوی، ا. ( 1348). فهرست نسخه‌های خطی فارسی. تهران: موسسۀ فرهنگی منطقه‌ای.
میرزا سمیعا. ( 1378). تذکره الملوک. به کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: امیرکبیر.
واعظ هروی، ع. ح. ( بی‌تا). کلیات هفت جلدی کتاب مختارنامه. تهران: حسینی.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 29 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 03 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 25 بهمن 1404