جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

فهم جامعه‌شناختی ردپای اکسیداسیون اجتماعی در شعر سیمین بهبهانی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 استاد و عضو گروه پژوهشی جامعه‌شناسی شهر و روستا، موسسه تحقیقات اجتماعی، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکترای جامعه شناسی اقتصادی و توسعه، تبریز- بلوار 29 بهمن- دانشگاه تبریز- دانشکده حقوق و علوم اجتماعی- گروه علوم اجتماعی، دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه.
چکیده
مفهوم «اکسیداسیون اجتماعی» به‌عنوان مقوله اصلی این پژوهش، نمایانگر فرسایش سرمایه اجتماعی و بحران‌های ساختاری جامعه ایران در دوران زیست سیمین بهبهانی است. هدف پژوهش، تحلیل نمودهای اکسیداسیون اجتماعی در شعر سیمین بهبهانی با تمرکز بر غزل «چشم لعلی رنگ خرگوشان» است. پژوهش با رویکرد هرمنوتیکی، پس از مرور پنجاه غزل اجتماعی از آثار بهبهانی، این شعر را به‌عنوان نمونه مطالعاتی برگزیده و روابط مفهومی آن را بر پایه نظریات دورکیم (آنومی)، مارکس (بیگانگی)، فوکویاما و پاتنام (سرمایه اجتماعی)، گیدنز، سیمن، لارسن و گافمن و با اتکا به نظریه مولف‌محوری بررسی نموده است. برای سنجش اعتبار یافته‌ها نیز از اعتبار تفاسیر موجود و تطابق مفروضات پارادایمی بهره گرفته شده است. نتایج حاکی از آن است که مفاهیمی چون فرسایش سرمایه اجتماعی، سراب اجتماعی، افول آفتاب اجتماعی، احساس بی‌قدرتی و غمنامه نمایش اجتماعی، با استفاده از آرایه‌های ادبی در شعر بهبهانی تجلی یافته و با به حاشیه راندن توسعه اجتماعی، قرابت نزدیکی با بحران‌های اجتماعی دهه‌های ۱۳۲۰‑‏۱۳۴۰، همچون اشغال ایران توسط متفقین، کودتای ۲۸ مرداد، انزوای سیاسی روشنفکران و …‌ دارد. تحلیل جامعه‌شناختی شعر چشم لعلی رنگ خرگوشان، بیانگر روح کنشگری سیاسی اجتماعی و دغدغه‌مندی شاعر و هشدار او نسبت به افول سرمایه اجتماعی، کاهش مشارکت مدنی و لزوم ایجاد بیداری اجتماعی در سطح جامعه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

اسماعیلی نیا، ف.، و سلطانی، ح.، و اسدی، ع. ر. (1396)، بررسی تطبیقی عوامل شعر سیاه در اشعار سیمین بهبهانی و نازک الملائکه، دو فصلنامه مطالعات تطبیقی فارسی- عربی، سال2، شماره 3، صفحات 9- 36.
الوانی، س. م.، و سیدنقوی، م. ع. (1381). سرمایه اجتماعی: مفاهیم و نظریه‌ها. مطالعات مدیریت بهبود و تحول، دوره9، شماره 34، صفحات 9-26.
ایمان، م. ت.،  و مرادی، گ. م. (1390). روش‌شناسی نظریه اجتماعی گافمن. جامعه شناسی زنان، سال2، شماره2، صفحات 59‑‏77.
آقایاری زاهد، ر.، و  نوری، ز. (1398). بررسی ادب اعتراض در شعر سنایی و مولوی با تأکید بر اعتراض‌های اجتماعی. زبان و ادبیات فارسی شفای دل، سال2، شماره4، صفحات 1-24.
بهبهانی، س. (1390): گزینه اشعار، تهران، نشر مروارید.
تاجبخش، ک.، و ثقفی، م.، و کوهستانی نژاد، م. (1382)، سرمایه اجتماعی و سیاست‌های اجتماعی، فصلنامه رفاه اجتماعی، تهران دانشگاه علوم بهزیستی و توان بخشی، سال سوم، شماره 10، صفحات 155- 199.
تفرجی یگانه، م.،  و علیزاده، س. (1403). بررسی زبانشناختی تقابل معنایی در اشعار سیمین بهبهانی. سومین همایش بین المللی ادبیات، زبان شناسی و علوم انسانی، همدان، صفحات 1-24.
تنهایی، ح. ا.، و خرمی، ش. (1389)، بررسی رابطه جامعه‌شناختی باورهای دینی و سبک زندگی براساس نظریه و روش گافمن مطالعه موردی کرمانشاه، فصلنامه پژوهش اجتماعی، سال 3، شماره 6، صفحات 19- 41.
توحیدفام، م.، و حسینیان امیری، م. (1388)، تلفیق کنش و ساختار در اندیشه گیدنز، یوردیو و هابرماس و تأثیر آن بر جامعه‌شناسی جدید، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال چهارم، شماره سوم، صفحات 79- 107.
جلیلی، ف. (1394)، جلوه‌های تغزل در شعر سیمین بهبهانی. اردبیل: دهمین همایش بین المللی ترویج زبان و ادب فارسی، صفحات 1‑‏9.
حسن زاده موروثی، ب..، و  نوابخش، م.، و ادهمی، ع.ر. (1402). نقش سرمایه اجتماعی و کیفیت زندگی بر شادمانی و جلوگیری از فروپاشی خانواده. خانواده درمانی کاربردی، دوره4، شماره 4، صفحات 489-504.
حسن لی، ک.، و حیدری، م. (1385). بررسی عناصر زندگی معاصر در شعر سیمین بهبهانی، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره بیست و پنجم، شماره سوم، پیاپی 48، صفحات 85- 100.
داودی، ش.، و صفری، ج.، و فروزنده، م. (1403). بررسی نمادهای گیاهی و جانوری در اشعار سیمین بهبهانی. مطالعات ادبیات معاصر ایران، سال1، شماره3، صفحات 23-57.
دینی ترکمانی، ع. (1385). تبیین افول سرمایه اجتماعی. رفاه اجتماعی، سال6، شماره 23، صفحات 147-171.
رجب‌زاده، ا.، و کوثری، م. (1381). آنومی سیاسی در اندیشه دورکیم، علوم اجتماعی و انسانی، دوره19، ش 1، صفحات 31‑‏45.
رحیمی، س. م.، و شامیان ساروکلایی، ا.، و محابد، ز. ث. (1392). جلوه‌های رمانتیسم در شعر سیمین بهبهانی، پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال یازدهم، شماره بیست و یکم، صفحات 103- 124.
زاهدی، م. ج.، و شیانی، م.، و علی پور، پ. (1387). رابطه سرمایه اجتماعی با رفاه اجتماعی، فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال نهم، شماره 32، صفحات 109- 129.
شریفیان، م. (1384). نقش زبان در شعر سیمین بهبهانی، مجله زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال سوم، صفحات 75- 99.
شیلینگ، ک.، و ملور، ف. ا. (1396). جاه طلبی جامعه‌شناسی، مترجم: میلاد رستمی، طاها عشایری، تهران، نشر جامعه‌شناسان.
طایفی، ش. (1394). نقد نشانه-معناشناختی اشعار سیمین بهبهانی. فصلنامه در دری، سال 5، شماره 16، صفحات 91‑‏106.
طیبی، ک.، و حیدری، ع.، و خسروی شکیب، م. (1401). تحلیل مفهوم «بیگانگی» در داستان‌های غلامحسین ساعدی با تکیه بر ماتریالیسم تاریخی دیالکتیکی مارکس، ادبیات پارسی معاصر، سال12، شماره1، صفحات 205-231.
عابدی، ک. (1397). سیمین بهبهانی شاعر و تکاپوگر مدنی. تهران: موسسه فرهنگی هنری جهان کتاب.
عباس‌زاده، م. (1389). تاملی بر اعتبار و پایایی در تحقیقات کیفی، جامعهشناسی کاربردی، سال 23، شماره پیاپی 45، شماره اول، صفحات 19 – 34.
عباس‌زاده، م.،و  بشیرپور، ر. (1391). بررسی مفاهیم جامعه‌شناختی سکون فرهنگی پیرسالاری و قوم مداری در ادبیات دده قورقود، فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره اول، شماره 4، صفحات 101– 130.
غفوری کله، س. م.، و محسنی تبریزی، ع. ر. (1397). تبیین جامعه‌شناختی تأثیر دینداری بر اشکال و موضوعات بیگانگی (از خود، از جامعه و از سیاست) در نزد شهروندان بالغ تهرانی، بررسی مسائل اجتماعی ایران، دوره نهم، شماره دوم، صفحات 185- 208.
فلاحی، ص. (1393). اعتراض اجتماعی در شعر قیصر امین پور. مطالعات زبان و ادبیات غنایی، سال41، شماره 11، صفحات 17‑‏24.
فیروزجائیان، ع. ا.، و علی بابایی، ی. (1392). فرسایش سرمایه اجتماعی و قانون گریزی در شهر تهران، مجله جامعهشناسی ایران، دوره چهاردهم، شماره 1، صفحات 128- 159.
کاظمی پور، ع.ا.، و گودرزی، م. (1401). فراز و فرود اعتماد در ایران طی نیم قرن اخیر: نگاهی به روندها، علل و پیامدها، دو فصلنامه مسائل اجتماعی ایران، سال سیزدهم، شماره1، صفحات 181- 208.
کاکویی، صالح، ضیایی، حسام، یزدان پناه، مهرعلی (1401). بررسی و تحلیل هرمنوتیکی اشعار حافظ، پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال 20، شماره 38، صفحات 221- 252.
کریمی، ز.، و سپهری، س.، و شمالی اسکویی، آ.، و حاجیها، ا. (1402). تحلیل و واکاوی نظریۀ علاقۀ اجتماعی در اشعار سیمین بهبهانی بر اساس روانشناسی فردگرای آدلر. سبک شناسی نظم و نثر فارسی، سال 16، شماره10، صفحات 264‑‏284.
کوئن، ب. (1990). درآمدی به جامعهشناسی. مترجم: ثلاثی، محسن (1396). تهران: توتیا، چاپ سی و هفتم.
مبین شهیر، س.، و حیاتی، ص.، و محمدپور، ا. (1403). فهم ردپای کنشگر سبز در شعر سهراب سپهری با عنوان آب را گل نکنیم، جغرافیا و روابط انسانی، دوره7، شماره3، صفحات 53-63.
محمدی صیفار، م. (1392). مکتب فرانکفورت (نظریه انتقادی) ارزیابی انتقادی مبانی نظری (فلسفی)، نشریه معرفت فرهنگی اجتماعی، سال چهارم، شماره سوم، پیاپی 15، صفحات 93- 114.
محمدی، ن.، و حاضری، ع. م. (1395). تحلیل فرم و محتوای اندیشه روحانیون معاصر در خصوص نسبت دین و سیاست، با تأکید بر نظریه زیمل، نشریه پژوهشنامه علوم سیاسی، سال یازدهم، شماره چهارم، صفحات 125 – 152.
نادری، ح.، و بنی فاطمه، ح.، و حریری اکبری، م. (1388). الگوسازی ساختاری رابطه بین بیگانگی و بی تفاوتی اجتماعی، مجله علوم اجتماعی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، سال ششم، شماره دوم، صفحات 25 – 59.
واعظی، ا. (1379)، چیستی هرمنوتیک، نشریه ذهن، دوره1، شماره3، صفحات 115 – 149.
یعقوبی جنبه سرایی، پ.، و حسینی مؤخر، س. م.، و احمدی، ش. (1398). تلقی‌های بوطیقایی فروغ فرخزاد و سیمین بهبهانی، متنی و فرامتنی، مجله شعرپژوهی (بوستان ادب) دانشگاه شیراز، سال یازدهم، شماره 1، صفحات 175- 196.
یعقوبی چوپری، ع. (1396). زبان استعاری و بینش جامعه‌شناختی اروینگ گافمن، مطالعات جامعه‌شناختی، دوره 24، شماره 1، صفحات 149-170.
Frommel.j., Johnson, D., Mandryk, R. L. (2023), How perceived toxicity of gaming communities is associated with social capital, satisfaction of relatedness, and loneliness, Computers in Human Behavior Reports. 10,4-8.
Haugaard, M., and Ryan, K. (2007) ‘Power and Powerlessness’, in Contemporary Ireland: A Sociological Map, edited by S. O’Sullivan, Dublin: UCD Pres,1-496.
Nazari, S., Malek, f., Marzo, A., Bidokhti, A. (2022). The survey on the relationship between frustration and social relationships among patients with Thalassemia major in Tehran, Iran, International Journal of Africa Nursing Sciences, Volume 17,1-5.
Sandler, R. (2008). Simin Behbahani’s Poetic Conversations. Iranian Studies, 41(1), 47–60. doi:10.1080/00210860701786603.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 20 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 18 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 25 بهمن 1404