جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

روایت بحران و بازسازی احساس جمعی در «صحبت سنگ و سبو» بر بنیاد نظریۀ ریموند ویلیامز

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
چکیده
این پژوهش با تکیه بر نظریۀ «ساختار احساس» ریموند ویلیامز، به تحلیل بازنمایی بحران اجتماعی و شکل‌گیری احساس جمعی در کتاب صحبت سنگ و سبو می‌پردازد. مسئلۀ اصلی پژوهش بررسی این است که متن چگونه در بستر تحولات اجتماعی عصر قاجار، تجربه‌های زیسته و عواطف جمعی مرتبط با پدیدۀ اعتیاد را بازنمایی کرده و در شکل‌دهی به آگاهی فرهنگی نقش ایفا می‌کند. در این راستا، اثر به‌مثابۀ متنی فرهنگی و فعال در تولید معنا تحلیل شده و با رویکرد تحلیلی‑تفسیری، مؤلفه‌های ساختار احساس در سطوح روایت، زبان و بازنمایی اجتماعی بررسی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد متن از طریق طنز، روایت انتقادی و جابه‌جایی معنایی مفاهیم، ساختارهای مسلط اجتماعی را به چالش کشیده و با بازتعریف جایگاه معتاد از «مجرم» به «بیمار اجتماعی»، نوعی آگاهی انتقادی و همدلی اجتماعی را برمی‌سازد. همچنین اثر با بازنمایی فروپاشی نظم اجتماعی، نقد نهادهای سنتی و طرح امکان مقاومت فرهنگی، به شکل‌گیری ساختار احساسی نوینی در بستر تحولات مشروطه کمک می‌کند. بدین‌ترتیب، مقاله نشان می‌دهد این اثر صرفاً بازتاب وضعیت اجتماعی نیست، بلکه در مقام کنشی فرهنگی، در بازسازی احساس جمعی و تولید معنای اجتماعی مشارکت دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

ادیب الحکما، م. س. (1364). صحبت سنگ و سبو، به کوشش مهین اثنی عشری، تهران: نشر تاریخ ایران
ادیب‌الحکماء، م. س. (۱۳۸۰). تفننات ثلاثه، در دفتر تاریخ: مجموعۀ اسناد و منابع تاریخی، جلد دوم، تصحیح ایرج افشار، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار، صص ۳۴۳–۳۷۷.
اسکویی، ن. (1401). ادبیات دورۀ مشروطه و نظرگاه انتقادی به‌معضل اعتیاد به مواد افیونی؛ بررسی موردی: کتاب صحبت سنگ و سبو، مطالعات هنر و رسانه، دورۀ 4، شمارۀ 7، صص 41-68.
آقاجری، ه.، و همکاران. (۱۳۹۱).علل رواج اعتیاد در جامعۀ عصر قاجار و آثار اجتماعی آن، مطالعۀ تاریخ اسلام، سال چهارم، شمارۀ ۱۲، صص ۱۱–۳۳.
بلوشر، و. (۱۳۶۰). سفرنامۀ بلوشر، ترجمۀ کی‌کاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
بهایی، م. ح. (۱۳۸۶). جامع عباسی: رسالۀ عملیه، قم: جامع مدرسین قم.
تاورنیه، ژ. ب. (۱۳۸۳). سفرنامۀ تاورنیه، ترجمۀ حمید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر.
جنابدی، م. ب. ح. (۱۳۷۸). روضه الصفویه، تصحیح غلام‌رضا طباطبایی مجد، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
خورموجی، ج. (۱۳۸۰). نزهت الاخبار، تصحیح علی آل داوود، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
دالمانی، ه. ر. (1335). از خراسان تا بختیاری، ترجمۀ علی‌محمد فره‌وشی، تهران: امیرکبیر.
شاردن، ژ. (۱۳۷۲). سفرنامۀ شاردن، ترجمۀ محمد عباسی، تهران: توس.
شفیعی‌کدکنی، م. ر. (1386). تاریخ قلندریه، تهران: سخن.
صفا، ذ. (۱۳۷۸). تاریخ ادبیات در ایران، جلد پنجم، تهران: فردوس.
عمادالدین شیرازی. (۱۳۸۸). تحفۀ حکیم مؤمن، ج اول، به اهتمام محمدرضا حسینی، تهران: فرهنگستان علوم پزشکی.
کمپفر، ا. (1360). سفرنامۀ کمپفر. ترجمۀ کیکاووس جهانداری. تهران: خوارزمی
کیوانی، ح. (۱۳۹۲).شیره‌خانه‌ها و نقش آن‌ها در گسترش مصرف تریاک در دورۀ قاجار، نشریۀ پژوهش‌های تاریخی، شمارۀ ۲۴، صص ۵۹–۷۶.
متی، غ. (۱۳۸۹).مخدرات در تاریخ اجتماعی ایران، فصلنامۀ پژوهش‌های فرهنگی ایران، شمارۀ ۱۵، صص ۱۶۳‑۱۸۶.
مجلسی، م. ب. (1362). رسالۀ حدود و قصاص و دیات. تصحیح علی فاضل. قم: نشر آثار اسالمی
نورعلیشاه ثانی، م. ن. (۱۳۸۲). ذوالفقار، تصحیح عباس شوقی، تهران: شرکت انتشار.
واله اصفهانی، م. ت. (۱۳۷۲). بستان السیاحه، به کوشش منصوره اتحادیه، تهران: تاریخ ایران.
Williams, R. (1977). Marxism and Literature, Oxford: Oxford University Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 30 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 26 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 26 فروردین 1405