جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

چرا تأویل؟ بازسازیِ نظریه هرمنوتیکی شمس تبریزی از راه بررسی دیدگاه او درباره ضرورت تفسیرِ باطنی

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانش آموختهٔ رشتهٔ زبان و ادبیات پارسی از دانشگاه تهران.
چکیده
یکی از مسائل و دل‌نگرانی‌های مهم هرمنوتیک مدرن این است که متن‌های کلاسیک چه نسبتی با ما دارند. مفسر چگونه امکان برقراری پیوند با آن را می‌یابد و چگونه باید راهی به متن بگشاید. برخی از سرانِ اصحاب تأویل در روزگار ما بر این باورند که مفسر با نهادنِ پرسش‌هایی در برابر متن با آن وارد گفتگو می‌شود و بدین ترتیب متن را استنطاق می‌کند. بر بنیاد این نگرش در این مقاله کوشش شده است تا پرسشی در برابر متن مقالاتِ شمس نهاده شود. این پرسش از این قرار است: چرا باید سخن را تأویل کرد؟ اگرچه سخنان شمس درباره تفسیر باطنی، سراسر، پراکنده است لیکن دست‌کم دو دلیل از سوی وی می‌توان برای این پرسش فراهم کرد. دلیل نخست عبارت است از وجود چشم‌اندازهای گوناگون در میان انسان‌ها و دلیل دوم عبارت است از رعایت مقام مخاطب. شمس این دو عامل را علتی می‌داند از برای اینکه برخی از سخنان را باید تأویل کرد. او در راستای زبان ویژه‌ای که دارد اصطلاحات جالب توجهی برای بیان مقصود خود به کار می‌برد که در این مقاله برخی از آن‌ها مورد بحث قرارگرفته است. هدف اصلی این مقاله عبارت است از بازسازیِ نظریه هرمنوتیکی شمس تبریزی؛البته اگر بتوان بر دیدگاه‌های او نام «نظریه» نهاد.
کلیدواژه‌ها

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

تبریزی، ش. م. (1391)، مقالات شمس، تصحیح و تعلیق از محمد علی موحد، چ چهارم، تهران: خوارزمی
خدادادی، م.، و ملک ثابت، م.، و جلالی پندری، ی. (1390). پژوهشی در چگونگی تاویلات قرآنی شمس تبریزی، فصلنامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 22، پاییز. صص 51-19
خدادادی، م.، و ملک ثابت، م.، و جلالی پندری، ی. (1389). شمس تبریزی و تاویل‌های عرفانی او از احادیث نبوی، ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا، شماره 2، بهار و تابستان. صص 104-73
رازی، ن. (1384). مرصاد العباد من المبدأ إلی المعاد، به اهتمام محمد امین ریاحی، چ یازدهم، تهران: علمی و فرهنگی.
سلمی، ا. م. تفسیر امام جعفر صادق، از مجموعه آثار سلمی، ج 1، نسخه الکترونیکی نرم افزار نور.
سلمی، ا. م. (1390)، برآورده حقایق التفسیر، به اهتمام منوچهر صدوقی سها، تهران: امیرکبیر.
فارابی، م.م. (1389)، السیاسة المدنیة، ترجمان و شرح حسن ملکشاهی، چاپ دوم، تهران: سروش.
محبتی، م. (1393). تأویل در مقالات شمس، فصلنامه متنپژوهی ادبی، سال 18، شماره 61، پاییز.
Gadamer, H.G. (1990). Truth and Method, Second Revised Edition, translated revised by Joel Weinsheimer and Donald G. Marshal, New York: Crossroad
Schleiermacher, F. (1998). Hermeneutics and Criticism And Other Writings, Translated and edited by Andrew Bowie, Anglia Polytechnic University, Cambridge.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 21 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 08 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 14 اردیبهشت 1405