جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

گزارش خطاهای نسخه‌شناسی در فهرست‌نگاری نسخ شاهنشاهنامۀ صبا

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دکتری زبان و ادبیات فارسی، مدرس دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
چکیده
در فهرست‌نگاری دست‌نویس‌های شاهنشاهنامۀ صبا، سهو و لغزش‌هایی در هر دو بخش نسخه‌شناسی و متن‌شناسی به چشم می‌آید. جستار پیشِ‌رو به گزارش خطاهای نسخه‌شناسی اختصاص دارد؛ ازاین‌رو، مؤلفه‌هایی از قبیل ثبت و شماره، نام کاتب، تاریخ کتابت، شمار تصاویر و تعداد اوراق و سطور را که در فهرست‌های اختصاصی و مشترک توصیف شده بررسی و مطالعه کرده‌ایم. پیش چشم داشتن این نکته که پژوهشگران و مصححان از مراجعه به فهرست‌ها ناگزیرند، اصلاح خطاها را ضرورت می‌بخشد. از رهگذر این مطالعه، تهیۀ فهرست منقح نسخه‌های خطی شاهنشاهنامه ممکن می‌شود و تصحیح متن و پژوهش‌های نسخه‌شناختی آن اعتبار می‌یابد. در این پژوهش از روش توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تطبیقی بهره جسته‌ایم. برای این کار، نخست مؤلفه‌های نسخه‌شناختی هر دست‌نویس را از فهرست‌های اختصاصی و مشترک گردآوری و ثبت کرده‌ایم. سپس با اتکا به تصویر نسخه‌های خطی، هر مؤلفه را ارزیابی کرده‌ایم تا موارد ناصواب پیدا آید. برای سامان یافتن پژوهش، این فقرات را بر پایۀ مؤلفه‌های نسخه‌شناختی طبقه‌بندی کرده‌ایم و هر یک را با نام و نشان نسخه ذیل مؤلفه‌ای آورده‌ایم. ضمن اصلاح نیز کوشیده‌ایم به منشأ اشتباهات دست یابیم.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

ابن‌یوسف شیرازی، ض. (1321). فهرست کتابخانۀ مجلس شورای ملی. جلد سوم: کتب خطی فارسی، چاپ اول، تهران: چاپخانۀ مجلس شورای ملی.
ابن‌یوسف شیرازی، ض. (1353). فهرست کتابخانۀ مجلس شورای ملی. جلد سوم: کتب خطی فارسی، ویراست عبدالحسین حائری، چاپ دوم، تهران: چاپخانۀ مجلس شورای ملی.
اشرف، م. (1969). فهرست مشروح فارسی مخطوطات در سالار جنگ میوزیوم و کتب‌خانه، جلد پنجم، حیدرآباد: سری مسعود احمد رضوی.
افشار، ا.، و دانش‌پژوه، م. ت. (1361). فهرست کتاب‌های خطی کتابخانۀ ملی ملک وابسته به آستان قدس. جلد سوم (بخش اول)، با همکاری محمدباقر حجتی و احمد منزوی، تهران: کتابخانۀ ملی ملک.
انوار، ع. (1343). فهرست نسخ خطی کتابخانۀ ملی. جلد اول: کتب فارسی از شمارۀ 1 تا 500، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و هنر.
انوار، ع. (1351). فهرست نسخ خطی کتابخانۀ ملی. جلد سوم: کتب فارسی از شمارۀ 1001 تا 1500، تهران: کتابخانۀ ملی ایران.
انوار، ع. (1352). فهرست نسخ خطی کتابخانۀ ملی. جلد چهارم: کتب فارسی از شمارۀ 1501 تا 2000، تهران: کتابخانۀ ملی ایران.
بیانی، م. (۱۳۴۴).فهرست قسمتی از کتاب‌های خطی فارسی کتابخانۀ ملی تهران. نسخه‌های خطی: نشریۀ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، دفتر چهارم، زیر نظر محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص ۱۳۹-۲۸۱.
بیانی، م. (۱۳۴۸).دنبالۀ فهرست کتاب‌های خطی کتابخانۀ ملی تهران. نسخه‌های خطی: نشریۀ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، دفتر ششم، زیر نظر محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص 119-326.
جواهرکلام، ع. (1314). فهرست کتابخانۀ عمومی معارف: کتب خطی و عکسی. جزء دوم، تهران: مطبعۀ مهر.
حسینی اشکوری، س. ص. (1388). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی. جلد 41، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
خودداری نایینی، س. (1390). شاهنشاهنامۀ فتحعلی‌خان صبا نسخۀ 5998 کتابخانۀ ملک، شاهکاری از هنر دورۀ قاجار. آینۀ میراث، شمارۀ 48، ص 47-70.
دانش‌پژوه، م. ت. (1342). فهرست نسخه‌های خطی کتابخانۀ سازمان لغت‌نامۀ دهخدا. نسخه‌های خطی: نشریۀ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، دفتر سوم، زیر نظر محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص 387‑‏426.
دانش‌پژوه، م. ت. (1353). فهرست نسخه‌های کتابخانۀ مجلس سنا (دنباله). نسخه‌های خطی: نشریۀ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، دفتر هفتم، زیر نظر محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص 569-669.
دانش‌پژوه، م. ت.، و علمی‌انوار، ب. (1356). فهرست کتاب‌های خطی کتابخانۀ مجلس سنا. جلد اول، تهران: چاپخانۀ مجلس شورای ملی.
درایتی، م. (1390). فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا). جلد 21، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
درایتی، م. (1398). فهرستوارۀ دست‌نوشت‌های ایران (دنا). جلد 6، مشهد: انتشارات الجواد توس.
دیبا، ل. (1400). تهیه و توزیع نسخه‌هایی از شهنشاهنامه در عصر فتحعلی‌شاه قاجار. در نگارستان گمشده (مجموعه مقالات نقاشی و هنر عصر قاجار)، ترجمۀ علیرضا بهارلو، تهران: انتشارات خط و طرح، ص 129-161.
سپهر، م. ت. (1377). ناسخ‌التواریخ، به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
سیدیونسی، م. (1350). فهرست کتابخانۀ ملی تبریز. جلد دوم: کتب خطی اهدایی محمد نخجوانی شامل 528 جلد، تبریز: انتشارات کتابخانۀ ملی تبریز.
صافی، ق. (1383). گنجینۀ خطی و هنری تالپوران. اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
صفری آق‌قلعه، ع. (1402). تصحیح متون: اصول و منابع. تهران: سمت.
طباطبایی بهبهانی، س. م. (1398). فهرست نسخه‌های خطی علی‌اکبر دهخدا. تهران: مرکز بین‌المللی آموزش زبان فارسی دانشگاه تهران، مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا؛ ‌قم: نشر مورخ.
علی‌خان بهادر، م. ع. (1346 ه‍.). فهرست کتب عربی، فارسی و اردو مخزونۀ کتب‌خانۀ آصفیۀ سرکار عالی من ابتدای ۱۳۳۱ه‍. لغایت ۱۳۴۳ه‍.. جلد سوم، حیدرآباد دکن: دارالطبع جامعۀ عثمانیۀ سرکار عالی.
قاضی‌ها، ف. (1390). اسنادی از تاراج کتابخانۀ سلطنتی. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
لونی، م.، و اقبالی، پ. (1396). بررسی نسخۀ مصور شاهنشاهنامه موجود در کتابخانۀ مجلس و شناسایی تصویرگر آن. فصلنامۀ نگره، دورۀ 12، شمارۀ 43، ص 5-17.
محقق، م. (1340). منتخبی از کتاب‌های فارسی خطی کتابخانۀ ملی فرهنگ. نسخه‌های خطی: نشریۀ کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران، دفتر نخستین، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ص 51-61.
منزوی، ا. (1351). فهرست نسخه‌های خطی فارسی. جلد چهارم، تهران: چاپخانۀ تهران.
منزوی، ا. (1353). فهرست نسخه‌های خطی فارسی. جلد ششم، تهران: چاپخانۀ تهران.
منزوی، ع. ن. (1332). فهرست کتابخانۀ اهدایی آقای سید محمد مشکوة به کتابخانۀ دانشگاه تهران. جلد دوم: کتاب ادبی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
هدایت، ر. (1382). مجمع‌الفصحا. جلد دوم بخش سوم، به کوشش مظاهر مصفا، تهران: امیرکبیر.
دست‌نویس‌ها
صبا، ف. شاهنشاهنامه، اتریش، کتابخانۀ ملی وین، شمارۀ A.F.1.
صبا، ف. شاهنشاهنامه، تبریز، کتابخانۀ ملی، شمارۀ 3579.
صبا، ف. شاهنشاهنامه، تهران، کتابخانه و موزۀ ملی ملک، شمارۀ 5998.
صبا، ف. شاهنشاهنامه، تهران، کتابخانۀ دانشگاه تهران، شمارۀ 103، تاریخ کتابت: 1227 ق.
صبا، ف. شاهنشاهنامه، تهران، کتابخانۀ مجلس، شمارۀ 1104؛ شمارۀ 14648؛ شمارۀ 5258؛ شمارۀ 587 سنا.
صبا، ف. شاهنشاهنامه، تهران، کتابخانۀ ملی ایران، شمارۀ 1111، تاریخ کتابت: 1232 ق؛ شمارۀ 129؛ شمارۀ 23؛ شمارۀ 1563؛ شمارۀ 1574؛ شمارۀ 1613.
صبا، ف. شاهنشاهنامه، تهران، مؤسسۀ لغت‌نامۀ دهخدا، شمارۀ 210.
Bergel, U. A. (1972). Persidskaya Literatura: Bio-bibliograficheskii obzor [Russian translation and expansion of C. A. Storey, Persian Literature]. Vol. II, Moscow: Central Department of Oriental Literature.
Duda, D. (1983). Islamische Handschriften I Persische Handschriften. Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften Denkschriften der philosophisch-historischen Klasse.
Flugel, G. (1865). Die arabischen, persischen und türkischen Handschriften der Kaiserlich-Königlichen Hofbibliothek zu Wien. Wien‏‫: k. k. Hof-und Staatsdruckerei.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 06 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 14 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 15 اردیبهشت 1405