جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

آینه در آیینۀ‌ معنا؛ بررسی سیر تحول معنایی واژۀ «آینه» از شعر کلاسیک به شعر معاصر (با تأکید بر شعر فروغ و شاملو)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 استاد تمام دانشکده زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی
چکیده
«آینه» ازجمله واژگان پر‌بسامدی‌ است که در دوره‌های مختلف شعر فارسی دستخوش تحولات معنایی گوناگون شده است. در این‌ مقاله قصد داریم به روش تحلیلی- توصیفی سیر تحول این‌ واژه را از شعر کلاسیک تا شعر معاصر بررسی کنیم و به این‌ پرسش پاسخ دهیم که آیا واژۀ آینه بیانگر معنا یا معانی تازه‌ای در بافت شعر معاصر (به‌طور خاص در شعر فروغ و شاملو) است؟ و اگر چنین است، دلایل این تحولات مفهومی در شعر معاصر چیست؟ به‌این‌منظور ابتدا به نظام‌های فکری غالب یا همان پارادایم‌های معرفتی شاعران خواهیم پرداخت؛ چراکه نظام‌های فکری و معرفتی شاعران آبشخور فکری مسلط و خاصی را برای آن‌ها فراهم می‌سازد که زمینه‌ساز این تحولات معنایی می‌شود. سپس با استناد به نظریۀ استعاره‌های مفهومی،‌ استعاره‌هایی را که در آن‌ها واژۀ آینه دچار تحول معنایی شده است، موردبررسی قرار‌می‌دهیم تا در‌یابیم که کدام معنا در شعر هر شاعر بسامد بیشتری دارد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که «آینه» در شعر هر دو شاعر مابازای انسان است، اما انسانِ آگاه فروغ با انسانِ رشد‌یافتۀ شاملو با توجه به جهان فکری این دو‌ شاعر کاملاً متفاوت است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0
International License (CC BY 4.0). https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/

بازگیر،‌ م. (۱۴۰۰).رمز و اسطورۀ آینه در شعر سنایی. فصلنامۀ زبان و ادبیات فارسی. دورۀ ۱۲. ش ۲۷. صص ۳۰-۱۵.
براهنی، ر. (۱۳۸۰). طلا در مس. ج ۱. تهران: نگاه
بیدل دهلوی، ع. (۱۳۶۸). دیوان مولانا بیدل دهلوی. تصحیح خال محمد خسته. تهران: فروغی.
پورنامداریان، ت. (۱۳۷۴). سفر در مه (تأملی در شعر احمد شاملو). تهران: چشم‌وچراغ.
زیپولی، ر. (۱۳۴۶). آینه در شعر فرخی، سعدی و حافظ. تهران: فردوس.
سارتر، ژ. پ. (۱۳۸۸). ادبیات چیست؟. ترجمۀ ابوالحسن نجفی. چ ۸. تهران: نیلوفر.
سلیمان زاده، ل.، و شادمنان، م.، و آریان، ح. (۱۳۹۸).تحلیل استعاری آب و آیینه در اشعار بیدل. فصلنامۀ زیبایی‌شناسی ادبی. دورۀ‌ ۴۲. ش ۱۰. صص ۲۲-۱.
سنایی، ا. م. آ. (۱۳۶۲). دیوان سنایی. به اهتمام سید محمدتقی مدرس رضوی. تهران: کتابخانة سنایی.
شاملو، ا. (۱۴۰۰). مجموعه آثار احمد شاملو (دفتر یکم: شعرها ۱۳۷۸-۱۳۲۳). چ ۱۲. تهران: نگاه.
شفیعی کدکنی، م. ر. (۱۳۶۸). موسیقی شعر. چ ۲. تهران: آگه.
شفیعی کدکنی، م. ر. (‍۱۳۸۹). شاعر آینه‌ها. تهران: آگاه.
شفیعی کدکنی، م. ر. (۱۳۹۰). با چراغ و آینه (در جستجوی ریشه‌های تحول شعر معاصر ایران). تهران: سخن.
شفیعی کدکنی، م. ر. (۱۳۹۱). رستاخیز کلمات. تهران: سخن.
طاهباز، س. (۱۳۸۹). مجموعۀ کامل اشعار نیما یوشیج. تهران: نگاه.
عطار نیشابوری، ف. (۱۴۰۳). دیوان عطار. به اهتمام بدیع‌الزمان فروزانفر. چ ۱۱. تهران: آگاه
فراشاهی نژاد، ی. (۱۳۹۸).نگاهی به پارادایم قدسی در فلسفه ادبیات و هنر معاصر ایران. دو فصلنامۀ پژوهشهای بینرشته ای ادبی. ش ۲. صص ۲۰۶-۱۷۷.
فرخزاد، ف. (۱۳۹۶). دیوان کامل فروغ فرخزاد. تهران: ولیعصر.
کریمی حکاک، ا. (۱۳۸۴). طلیعۀ تجدد در شعر فارسی. ترجمۀ مسعود جعفری. تهران: مروارید.
لیکاف،‌ ج.، و جانسون،‌ م. (۱۴۰۱). استعاره‌هایی که با آن‌ها زندگی‌می‌کنیم. ترجمۀ جهانشاه میرزابیگی. چ ۴. تهران: آگاه.
مختاری، م. (۱۳۸۷). چشم مرکب (نواندیشی از نگاه شعر معاصر). تهران: توس.
مولوی، ج. (۱۳۷۶). کلیات شمس تبریزی. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. تهران: امیرکبیر.
ناتل خانلری، پ. (۱۳۶۷). هفتاد سخن. ج ۱. تهران: طوس.
نیکبخت، م. (۱۳۸۰). فروغ از گمشدگی تا رهایی. اصفهان: مشعل.
محمدخانی. ز. (۱۳۹۴).بازخوانی انسان‌گرایی در ادبیات فارسی. مجموعه مقالههای دهمین همایش بینالمللی ترویج زبان و ادب فارسی. صص ۴۰-۲۵.
مردی‌ها، م. (۱۴۰۰).تحول معنایی عقل و عشق در شعر فارسی. دو فصلنامۀ پژوهشهای بینرشتهای ادبی. دورۀ ۳. ش ۶. صص ۳۴۵-۳۲۷.
نجف زاده، م.، و فیله کش، م.، و جوانمرد، س. (۱۳۹۲).سیر تحول مفهومی شب در شعر فارسی. فصلنامۀ پژوهش زبان و ادبیات فارسی. ش ۳۰. صص ۱۲۱-۹۵
Heidegger, M. (1975). Poetry, language, thought (A. Hofstadter, Trans.): Harper & Row New York
Huxley, A. (1963). Literature and Science Harper & Row.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 01 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 29 دی 1403
  • تاریخ پذیرش 18 مهر 1404