بیشتر پژوهشگرانی که به بررسی آثار سعدی پرداختهاند، یکی از برجستهترین ویژگیهای آثار او را «سهل ممتنع»سرایی او دانستهاند و در باب چیستی و چگونگی ساخت آن سخن گفتهاند. فرضیهی جستار حاضر این است که یکی از ابزارهای بایستهی سعدی برای «سهل ممتنع»سرایی عنصر بلاغی کنایه است. در این پژوهش، غزلها یا بیتهایی مورد وارسی قرار میگیرند که پژوهشگران پیشین در قالب مقاله و کتاب، آنها را بهعنوان شاهدی برای «سهل ممتنع»گویی سعدی ذکر کردهاند. نتایج این جستار نشان میدهد که سعدی در بین شگردهای بیانی، به بهرهگیری از صناعت کنایه، علاقهی خاصی دارد. این شگرد از پشتوانهی فرهنگ عامه برخوردار است و سعدی در جریان همزیستی اجتماعیاش با درنگ در این فرهنگ، هوشمندانه با وامگیری از این ابزارهای مردمی، دشوارترین مفاهیم را در زبانی محاورهای به تصویر میکشد. هنر بزرگ سعدی در همینجاست؛ آفرینش کلام فاخر هنری با استفاده از یکی از برجستهترین مصالح فرهنگ عامه، و نمایش عظیمترین مفاهیم بشری برای عامهترین مخاطبها با بیانی ساده.
