این مقاله به تصحیح و تحلیل یکی از بیتهای مبهم خطبۀ داستان رستم و سهراب میپردازد؛ بیتی که در نسخۀ فلورانس (614ق) به صورت «نخستین تن از مرگ ببسایذی/ دلیر و جوان خاک نبسایذی» ضبط شده است. اختلافها و ضبطهای گوناگون این بیت در نسخههای شاهنامه موجب شده است که برخی مصححان آن را از متن شاهنامه کنار بگذارند و برخی دیگر تصحیحی نادرست از آن ارائه کنند. در این پژوهش، ضبطهای مختلف بیت به دو گروه اصلی تقسیم شده است. تحلیل نسخهها نشان میدهد که ضبطهای گروه نخست به احتمال فراوان حاصل دخل و تصرّف کاتبان است، اما تنوّع ضبطهای گروه دوم نشان میدهد که صورت اصیل بیت را باید در نسخههای همین گروه جستوجو کرد؛ ازاینرو این پرسش مطرح میشود که تصحیح دقیق بیت با توجه به تفاوت ضبطها چیست و این بیت چه تأثیری در بازسازی ترتیب بیتهای خطبۀ داستان رستم و سهراب دارد؟ نتایج پژوهش نشان میدهد که با تصحیح این بیت، خطبۀ داستان رستم و سهراب از شش بیت منسجم تشکیل شده است. همچنین بررسی نسخهها و تحلیل محتوای بیتها نشان میدهد که پس از فردوسی بیتهای فراوانی به این بخش افزوده شده است که بیشتر آنها کارکردی تفسیری دارند و در واکنش به اندیشههای مطرحشده در این خطبه سروده شدهاند.
