بعضی بقایای حرف ربط ka در آغاز جملات پیرو در فارسی دری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

مهرداد درفشی ¹

سیّد احمدرضا قائم‌مقامی ²

¹ پژوهشگر مستقل

² گروه فرهنگ و زبان های باستانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، ایران

10.22067/jls.2026.97440.1790

چکیده

موضوع این مقاله بررسی استمرار و تحوّل حرف ربطِ kaفارسی میانه در فارسی دری است. این حرف در فارسی میانه بیشتر کارکرد زمانی و شرطی داشته و در آغاز جمله‌های پیرو به ‌کار می‌رفته است. با تکیه بر شواهد متنی از قرون چهارم و پنجم هجری، نشان داده می‌شود که کاربردهای «که» در معنای «اگر» و «وقتی که» در واقع بازماندهٔ مستقیم ka فارسی میانه‌اند، هرچند در سنّت دستورنویسی فارسی کمتر به این پیوستگی توجّه شده است. مقاله، ضمن مرور دیدگاه‌ها و شواهدی که دیگر محقّقان به دست داده‌اند، نشان می‌دهد که این نوع از «که» به‌ویژه در زبان قدیم هرات، در آثاری چون طبقات الصّوفیه و یک تفسیر قرآن به لهجۀ هروی، بسیار پرکاربرد بوده است. احتمالاً به این سبب که متون اصلی بازمانده از این منطقه شرح مجالسِ شیخ الاسلام انصاری است که در اصل به شیوهٔ گفتار مردم نزدیک بوده است. در پایان، با تأکید بر نقش عوامل لهجه‌ای، کتابتی و سبکی، ضرورت تدوین رساله‌ای مفرده برای طبقه‌بندی جامع بازمانده‌های ka در فارسی دری طرح می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

دستور تاریخی فارسی

حرف ربط «که»

فارسی میانه

زبان قدیم هرات

موضوعات

• تتبعات ادبی

---