جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

جستجوی نویسندۀ پنهان! آیا رسالۀ تأدیبُ‌الرجال و معایبُ‌الرجال یک نویسنده دارد؟

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی مهندسی کامپیوتر دانشگاه پیام نور، دزفول، ایران.
چکیده
این پژوهش به بررسی و مقایسۀ دو رساله تأدیبالرجال و معایبالرجال می‌پردازد که در پاسخ به رسالۀ تأدیب النسوان در دورۀ قاجار نگاشته شده‌اند. هدف اصلی، تعیین هویّت نویسندۀ مجهولِ تأدیبالرجال و بررسی فرضیۀ نگارش آن به قلم بی‌بی‌خانم استرآبادی، نویسندۀ معایبالرجال است. روش پژوهش، تحلیل سبک‌شناختی با استفاده از هوش مصنوعی و الگوریتم‌های پردازش زبان طبیعی، در سه لایۀ واژگانی، نحوی و گفتمانی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم وجود شباهت‌هایی در لحن و گفتمان، تفاوت‌های قابل‌توجهی در تیپ شخصیتی، تحلیل احساسات و سبک نوشتاری نویسندگان وجود دارد. تأدیبالرجال لحنی آرام و همدلانه دارد و بر اصلاح فردی تأکید می‌کند؛ درحالی‌که معایبالرجال لحنی انتقادی و اعتراضی داشته و به دنبال اصلاحات اجتماعی است. بررسی واژگان تک‌بسامد و ساختارهای نحوی نیز تفاوت‌های قابل‌توجهی را نشان می‌دهد. اگرچه پیکرۀ پژوهش ذیل ژانری واحد و گفتمانی یکسان قرار دارد اما مجموع یافته‌های پژوهش، نمایانگر دو جهان متنی متفاوت و دو رویکرد مجزا در اصلاح جامعه هستند. درنهایت، با توجه به تفاوت‌های موجود در سبک نوشتاری، فرضیه یکسان بودن نویسندگان هر دو رساله رد می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

Authors retain the copyright and full publishing rights. This is an open access article distributed under Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0).

استرآبادی، ب. ‌ب. ‌خ. (1371). معایب‌‌الرجال. به تصحیح و توضیح افسانه نجم‌آبادی. انتشارات میدلند.
استرآبادی، ب. ‌ب. ‌خ. (1993). معایب‌الرجال. ویرایش افسانه نجم‌آبادی. نشر باران.
امیراصلان. (1396). آداب مردی. به اهتمام علی باغدار دلگشا. در: آداب مردی و تربیت نسوان.  نشر شیرازه.
ارض‌پیما، ا. ح. (1398). روش ترکیبی بر پایۀ وزن‌دهی و الگوریتم رتبه‌بندی متون برای تشخیص نویسنده متن. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد کامپیوتر گرایش: نرم‌افزار. دانشگاه آزاد اسلامی.
پورمظفری، د.، و  عشیری، ع.، و احمدی‌نسب، ف. (1401). معرفی ژانر تأدیب‌نامه‌های زنان و مردان. جستارهای نوین ادبی. ش  218. صص 113- 147.
پورمظفری، د. (1392). مطالعۀ سبکشناختی گفتارنوشتهای نثر عرفانی (از قرن چهارم تا پایان قرن هفتم). رسالۀ دکتری رشتۀ زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه فردوسی مشهد.
تأدیبالرجال (پاسخ به تأدیبالنسوان زنستیز). (1396). به کوشش شقایق فتحعلی‌زاده و رقیه آقابالا‌زاده.  ندای تاریخ.
تاج‌السلطنه. (1371). خاطرات تاجالسلطنه. به کوشش منصورۀ اتحادیه (نظام مافی).  نشر تاریخ ایران.
ساسانی، ف. (1403). مَعناشناسیِ خُرد.  لوگوس.
 سلطان‌زاده، ف. (1402). تشخیص خودکار هویت نویسندۀ متن در زبان فارسی با استفاده از ویژگی‌های زبانی. رسالۀ دکتری رشته زبان‌شناسی همگانی. دانشگاه علامه طباطبایی.
 رادمَن، ج. (1399). مؤلف‌یابی: روش آماری و رایانه‌ای. ترجمۀ داوود پورمظفری. در پرنیان صبح مهرنامه استاد دکتر نصرالله امامی. به خواستاری و اشراف محمود فتوحی، داوود پورمظفری و قدرت‌الله ضرونی.  نشر خاموش.
فتحعلی‌زاده، ش.، و  آقابالازاده، ر. (1396). تأدیب‌الرجال (پاسخ به تأدیب‌النسوان زن‌ستیز).  ندای تاریخ.
فتوحی، م.  (1392). سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها.  سخن.
فراستخواه، م. (1400). استادانِ استادن چه کردند؟ تاریخ دارالمعلمین و دانشسرای عالی.  نشر نی.
فرهمندپور، ز. (1390). طراحی و پیادهسازی یک سیستم هوشمند تشخیص هویّت بر اساس سبک نوشتاری فارس. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد در رشتۀ مهندسی کامپیوتر گرایش هوش مصنوعی. دانشگاه بوعلی‌سینا.
قرهی قهی، ح. (1400). شناسایی مؤلف در شعر فارسی با استفاده از شبکههای عصبی. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ مهندسی فناوری اطلاعات – تجارت الکترونیک. دانشگاه شیخ بهایی.
کرافورد، و. ج.، و چمایی، ا. (1399). زبانشناسی پیکرهای: روشها و کاربردها. ترجمۀ مهرداد واشقانی فراهانی و حسین وحیددستجردی. لوگوس.
گلشائی، ر. (1395). شناسایی هویت نویسنده براساس زبان فردی: پژوهشی پیکرهای در زبان فارس. طرح پژوهشی. پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران.
میرزایی، آ. (1400). فرهنگ توصیفی زبانشناسی پیکرهای.  نشر علمی.
نظری، ی. (1397). سازوکارهای سبک‌شناسی آماری در سبک‌سنجی نقد کتاب فی النص الأدبی؛ دراسة أسلوبیة إحصائیة. پژوهشنامۀ انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال هجدهم. ش چهارم. صص 291-307.
هلیدی، م.، و حسن، ر. (1395). زبان، بافت و متن: جنبههایی از زبان در چشماندازی اجتماعی- نشانهشناختی. مترجمان دکتر مجتبی منشی‌زاده و دکتر طاهره ایشانی.  نشر علمی.
یاحقی، م. ج.، و ایزانلو، ع. (1385). سبک‌سنجی نقد و بررسی شیوۀ آماری کیوسام در انتساب یک اثر. مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی. س 14. شمارۀ 52 و 53. صص 151- 190.
Hockey, S. (2000). Electronic Texts in the Humanities. Oxford University Press.
Hollingsworth, C. D. (2012). Syntactic Stylometry: Using Sentence Structure for Authorship Attribution. A Thesis Submitted to the Graduate Faculty of The University of Georgia in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Master of Science. Athens, Georgia.
Juola, P. (2006). Authorship Attribution. The essence of knowledge. Boston – Delft.
Mosayyebi Jouybari, D. (2017). ‘Stylometric Authorship Attribution of William Shakespeare's Timon of Athens, Henry VI, and Pericles Prince of Tyre’. A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the degree of Master of Arts in English Literature. University of Guilan Faculty of Literature and Humanities Department of English.
McMenamin, G. R. (2002). Forensic linguistics: advances in forensic stylistics. CRC PRESS.
Salgaro, M. (2023). Stylistics, Stylometry and Sentiment Analysis in German Studies. V&R unipress.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 58، شماره 3
زمستان 1404
صفحه 67-33

  • تاریخ دریافت 04 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 22 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 29 دی 1404