نقد ساختارگرایانۀ ایدئولوژی و مناسبات قدرت در نمایشنامۀ «گرگ‌ها» اثر غلامحسین ساعدی براساس آرای لویی آلتوسر

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده

رضا احسان‌پور

دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکدۀ هنرهای عالی و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

10.22067/jls.2026.99187.1839

چکیده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی مناسبات قدرت و چگونگی تکوین سوژۀ مزدور در نمایشنامۀ «گرگ‌ها» اثر غلامحسین ساعدی، بر پایۀ نظریه لویی آلتوسر تدوین شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش، تبیین مکانیسم‌هایی است که نظام سلطه از طریق آن‌ها کارگزاران بومی را به ابزار سرکوب علیه منافع ملت تبدیل می‌کند. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای ساختارگرا با استفاده از مفاهیم کلیدی آلتوسر نظیر بازتولید، دستگاه‌های سرکوبگر (RSA) و ایدئولوژیک (ISA)، مادیت ایدئولوژی و استیضاح است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در این نمایشنامه، استعمارگر با بهره‌گیری از جایزه به‌مثابه یک سازوبرگ ایدئولوژیک، رقابتی حذفی میان عمال خود ایجاد کرده و از طریق مادیت‌بخشیدن به ایدئولوژی، هویت بومی را استحاله می‌دهد. نتایج حاکی از آن است که قدرت استعماری در جهان نمایشی ساعدی، ابتدا افراد را از طریق استیضاح به سوژه‌هایی مطیع بدل کرده و پس از اتمام کارکردشان در بازتولید سلطه، آن‌ها را توسط دستگاه سرکوبگر حذف می‌کند. در نهایت، این اثر تصویری نظام‌مند از انتحار ساختاری سوژه‌هایی است که در رابطۀ خیالی با واقعیت، به بازوی اجرایی نظام اشغالگر تبدیل شده‌اند.

کلیدواژه‌ها

غلامحسین ساعدی

لویی آلتوسر

گرگ‌ها

ایدئولوژی

موضوعات

• ادبیات عامه

---