جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

تحلیل مردسالاری و برون همسری در شاهنامه بر اساس اسطورۀ آفرینش

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه علامه طباطبایی
2 دانشگاه
چکیده
در شاهنامه، پادشاهان و یلان برجستۀ ایرانی با زنانی غیرایرانی و عموماً تورانی ازدواج می کنند که از این ازدواج ها با عنوان برون همسری یا ازدواج برون قبیله ای یاد می شود. در نمادشناسی باستانیِ شاهنامه، ایران سرزمین مقدّس و اهورایی و توران سرزمین آلودگی ها و نیروهای اهریمنی است. از سوی دیگر، در باورشناسی باستانی، زنان کانون های آمیختگی و وابستگی به زمین هستند و در مقابل، مردان موجوداتی اهورایی، آسمانی و فارغ از آلودگی های زمینی به شمار می آیند. همچنین اسطوره زیرساختی مردسالارانه دارد و حماسۀ ملّی ایران نیز که برآمده از اسطوره است، از این دیدگاه متأثّر شده است. این مقاله کوششی است برای بررسی پیوندهای برون همسری در شاهنامه بر اساس اسطورۀ آفرینش و تحلیل عواملی که نشان دهندۀ زیرساخت مردسالارانۀ این داستان هاست
کلیدواژه‌ها

آموزگار، ژاله. (1386). زبان، فرهنگ و اسطوره. تهران: معین.
ارفعی، عبدالمجید. (1369). «اتنه، افسانۀ نخستین پرواز». فرهنگ. کتاب هفتم. صص 191- 195.
اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1381). ایران و جهان از نگاه شاهنامه. تهران: امیرکبیر.
اسماعیل پور، ابوالقاسم. (1385). اسطورۀ آفرینش در آیین مانی. چاپ سوم. تهران: کاروان.
بالاندیه، ژرژ. (1378). «روایات اساطیری و معتقدات مرامی قبایل آفریقایی دربارۀ زن». ترجمۀ جلال ستاری. اسطوره و رمز؛ مجموعۀ مقالات. چاپ دوم. تهران: سروش. صص 59- 78.
براهنی، رضا. (1363). تاریخ مذکر. تهران: اول.
بروسیوس، ماریا. (1383). زنان هخامنشی. ترجمۀ هایده مشایخ. چاپ دوم. تهران: هرمس.
بروک، بریگیته. (1386). «جامعه پذیری: زنان و مردان چگونه ساخته می شوند؟». ترجمۀ مرسده صالح پور. به کوشش شهلا اعزازی. فمینیسم و دیدگاه ها. چاپ دوم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان. صص 135- 157.
بنونیست، امیل. (1377). دین ایرانی بر پایۀ متن های معتبر یونانی. ترجمۀ بهمن سرکاراتی. چاپ سوم. تهران: قطره.
بوزانی، الساندرو. (1362). «اندیشۀ ایرانی پیش از اسلام». ترجمۀ کامران فانی. به کوشش م. م. شریف. تاریخ فلسفه در اسلام (ج1). تهران: مرکز نشر دانشگاهی. صص 79- 103.
بولن، شینودا. (1386). نمادهای اسطوره ای و روان شناسی زنان. ترجمۀ آذر یونسی. چاپ چهارم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
بویس، مری. (1385). زردشتیان: باورها و آداب دینی آن ها. ترجمۀ عسکر بهرامی. چاپ هفتم. تهران: ققنوس.
بهار، مهرداد. (1385). جستاری در فرهنگ ایران. تهران: اسطوره.
ترقی، گلی. (1387). بزرگ بانوی هستی (اسطوره ـ نمادـ صورت ازلی). چاپ دوم. تهران: نیلوفر.
تلخابی، مهری. (1384). شاهنامه و فمینیسم. تهران: ترفند.
حمیدیان، سعید. (1383). درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی. چاپ دوم. تهران: ناهید.
خراسانی، مریم. (1378). «بازخوانی داستان داش آکل». کارنامه. سال اول. شمارۀ هفتم. صص 64-78.
دوبووار، سیمون. (1380). جنس دوم (ج1). چاپ دوم. ترجمۀ قاسم صنعوی. تهران: توس.
دوستخواه، جلیل. (1380). حماسۀ ایران یادمانی از فراسوی هزاره ها. تهران: آگاه.
راشد محصل، محمدتقی. (1381). نجات بخشی در ادیان. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رستگار فسایی، منصور. (1381). فردوسی و هویت شناسی ایرانی. تهران: طرح نو.
رستگار فسایی، منصور. (1383). پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رضایی، عبدالعظیم. (1385). سرشت و سیرت ایرانیان باستان. چاپ سوم. تهران: دُر.
روح الامینی، محمود. (1370). «ساختار اجتماعی ازدواج های شاهنامه». چیستا. شمارۀ 78. صص 877- 891 .
روزنبرگ، دانا. (1379). اساطیر جهان: داستان ها و حماسه ها (ج1). ترجمۀ عبدالحسین شریفیان. تهران: اساطیر.
ستاری، جلال. (1375). سیمای زن در فرهنگ ایران. چاپ دوم. تهران: مرکز.
سرکاراتی، بهمن. (1385). سایه های شکارشده. چاپ دوم. تهران: طهوری.
شاکد، شائول. (1374). از ایران زردشتی تا اسلام. چاپ دوم. ترجمۀ مرتضی ثاقب فر. تهران: ققنوس.
شایست ناشایست. (1369). ترجمۀ کتایون مزداپور. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صفاری، نسترن. (1383). موجودات اهریمنی در شاهنامۀ فردوسی. کرج: جام گل.
عبادیان، محمود. (1387). فردوسی، سنت و نوآوری در حماسه سرایی. چاپ دوم. تهران: مروارید.
فردوسی، ابوالقاسم. (1374). شاهنامۀ فردوسی (بر اساس چاپ مسکو). به کوشش سعید حمیدیان. جلد اول، دوم و سوم. تهران: داد.
فرنبغ دادگی. (1385). بندهش. گزارش مهرداد بهار. چاپ سوم. تهران: توس.
فریدمن، جین. (1381). فمینیسم. ترجمۀ فیروزه مهاجر. تهران: آشیان.
کریستن سن، آرتور. (1353). آفرینش زیانکار در روایات ایرانی. ترجمۀ احمد طباطبایی. تبریز: مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران.
کریستن سن، آرتور. (1385). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی. چاپ پنجم. تهران: صدای معاصر.
کریستن سن، آرتور. (1377). نمونه های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه ای ایرانیان. ترجمۀ ژاله آموزگار. تهران: چشمه.
کزازی، میرجلال الدین. (1368). از گونه ای دیگر. تهران: مرکز.
کزازی، میرجلال الدین. (1384). آب و آیینه. تبریز: آیدین.
کزازی، میرجلال الدین. (1385 الف). نامۀ باستان (ج1). چاپ پنجم. تهران: سمت.
کزازی، میرجلال الدین. (1385 ب). نامۀ باستان (ج2). چاپ سوم. تهران: سمت.
کمبل، جوزف. (1377). قدرت اسطوره. ترجمۀ عباس مخبر. تهران: مرکز.
گزیده های زادسپرم. (1366). ترجمۀ محمدتقی راشد محصل. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ماسه، هانری. (1375). فردوسی و حماسۀ ملی. ترجمۀ مهدی روشن ضمیر. چاپ دوم. تبریز: دانشگاه تبریز.
مختاری، محمد. (1379). اسطورۀ زال. چاپ دوم. تهران: توس.
مزداپور، کتایون. (1386). داغ گل سرخ. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
مزداپور، کتایون. (1377). «روایت های داستانی از اسطوره های کهن». فرهنگ. شمارۀ 25 و 26. صص 103- 126.
مزداپور، کتایون. (1369). «شالودۀ اساطیری شاهنامه». فرهنگ. کتاب هفتم. صص53- 78.
مسکوب، شاهرخ. (1384). ارمغان مور (جستاری در شاهنامه). تهران: نی.
مظاهری، علی اکبر. (1377). خانوادۀ ایرانی در دوران پیش از اسلام. چاپ دوم. تهران: قطره.
معصومی دهقی، احمدرضا. (1383). زناشویی در شاهنامه. چاپ دوم. اصفهان: نقش خورشید.
مولیر آکین، سوزان. (1383). زن از دیدگاه فلسفۀ سیاسی غرب. ترجمۀ ن. نوری زاده. تهران: قصیده-سرا و روشنگران و مطالعات زنان.
مینوی خرد. (1385). ترجمۀ احمد تفضلی. به کوشش ژاله آموزگار. چاپ چهارم. تهران: توس.
نولدکه، تئودور. (1357). حماسۀ ملی ایران. ترجمۀ بزرگ علوی. چاپ سوم. تهران: ارژنگ.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.