جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

تطبیق نظریة جامعه شناسی با ساختار ادبی- اجتماعی رمان های سیمین دانشور

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
1 ، دانشگاه فرهنگیان قائم شهر
2 دانشگاه فرهنگیان بابل
چکیده
نقد جامعه‌شناختی رمان که یکی از انواع پرکاربرد نقد ادبیات داستانی است، بر اساس پیوند میان ساختارهای اجتماعی و ساختار ادبی، قرائتی جامعه‌شناسانه از متن ادبی ارائه می‌دهد. این مقاله به روش تطبیقی به بررسی ویژگی‌های اجتماعی، کنش‌های معنادار فاعلان جمعی، درون‌مایه‌های اجتماعی تکرارشونده، شناخت جایگاه طبقاتی نویسنده و بازتاب آن بر پیرنگ و شخصیت‌های رمان، ارتباط و تناظر میان ساختار ادبی و ساختار اجتماعی ‌در رمان‌های دانشور پرداخته است. زنان آثار دانشور، از هر دو طبقة اجتماع، «اشراف و محروم» و از آدم‌های دور و بر خودش انتخاب شده‌اند. او در رمان‌های متأخر خود، شخصیت‌های زن را از میان دانشجویان و قشر دانشگاهی برگزیده ‌است. سووشون سکوی پرتاب نویسنده برای حرکت در مدار واقع‌گرایی بوده و دانشور خط عزیمت اندیشة زری را از فردگرایی تا جامعه‌گرایی و از انقیاد تا عصیان ضد روزگار خود و از زنی احساساتی و منفعل تا مرز زنی منطقی و فعال و از عامیانه‌اندیشی تا پهنة اندیشه‌های فلسفی و اجتماعی پیگیری کرده‌ است. در نتیجه از دیدگاه جامعه‌شناسی، ‌عواملی مانند تحولات اجتماعی، انقلاب بیرونی و درونی و ارتباط و تناظر ساختار ادبی و ساختار اجتماعی بر آفرینش و تحول شخصیت‌های رمان‌های دانشور تأثیری به‌سزا داشته
است.
کلیدواژه‌ها

آریان پور، امیرحسین. ‌(1380). جامعه‌شناسی هنر. تهران: گستره.
آژند. ‌یعقوب. ‌(1383). «خاتون ‌خطۀ ‌قصه». ‌بر ساحل‌ جزیرة ‌سرگردانی. ‌به ‌کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. ص 105.
آل احمد، جلال. ‌(1350). مدیر مدرسه. تهران: نگاه.
اسحاقیان، جواد. (1384). ‌درنگی بر سرگردانی‌های شهرزاد پسامدرن. تهران: گل‌آذین.
باختین، میخائیل. ‌(1387). ‌تخیل ‌مکالمه‌ای: جستارهایی دربارة رمان. ترجمة رؤیا پورآذر. تهران: نی.
پرستش، شهرام و قربانی، ساناز. ‌(1391). «سرگذشت سیمین دانشور در میدان ادبی ایران». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات. سال چهارم. شماره نخست. بهار و تابستان. صص149-183.
خامه‌ای، انور.(1383). ‌«نگاهی ‌کوتاه به آثار و زندگی سیمین دانشور». بر ساحل جزیرة سرگردانی. ‌به کوشش علی دهباشی. ‌تهران: سخن. ص 68.
دانشور، سیمین. ‌(1353). سووشون. تهران: خوارزمی.
دانشور، سیمین. (1380). جزیرة سرگردانی. تهران: خوارزمی.
دانشور، سیمین. (1380). به کی سلام کنم؟. ‌تهران: خوارزمی. چاپ پنجم.
دانشور، سیمین. ‌(1376). از پرنده‌های مهاجر بپرس. ‌تهران: کانون نو.
دستغیب، عبدالعلی.(1383). کالبدشکافی رمان معاصر فارسی. تهران: سورة مهر.
دستغیب، عبدالعلی.‌(1368). ‌پیدایش رمان فارسی. ‌تهران: نوید شیراز. چاپ نخست.
دهباشی. ‌علی.‌(1383)«گفتگو با سیمین دانشور». بر ساحل جزیرة سرگردانی. تهران: سخن. صص 913-934.
ریاحی. ‌لیلی.(1365). ‌«نامه‌ای به مادر بازیافته‌ام سیمین دانشور». (نقل از نیمة دیگر؛ ویژة سیمین دانشور. شمارة پنجم. زمستان. ص 46). بر ساحل ‌جزیرة سرگردانی (جشن‌نامۀ دکتر سیمین دانشور). به کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. ص 45.
زیما، پیرو.(1377). ‌درآمدی بر جامعه‌شناسی رمان از دیدگاه یان‌ وات، لوکاچ، ماشری، گلدمن، و باختین. ترجمة محمدجعفر پوینده. تهران: نقش جهان.
سپانلو، محمدعلی. ‌(1387). نویسندگان پیشرو ایران. تهران: نگاه.
سلدن، رامان؛ ویدوسون، پیتر. (1384). راهنمای نظریۀ ادبی معاصر. ترجمة عباس مخبر. تهران: طرح نو.
سناپور، حسین. ‌(1379). نیمة غایب. تهران: چشمه.
سیدحسینی. ‌رضا. ‌(1389). مکتب‌های ادبی. ‌چاپ شانزدهم. ‌تهران: کتاب زمان.
عاملی ‌رضایی، مریم. ‌(1394). «تطبیق نظریة جامعه‌شناسی با ساختار ادبی- اجتماعی رمان فارسی». ادبیات پارسی معاصر. سال پنجم. شمارة اول. بهار. صص 63-84.
عزیزی، محمدحسین. (1383). «پدر سیمین». بر ساحل ‌جزیرة سرگردانی (جشن‌نامۀ دکتر سیمین دانشور). به کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. صص 40-42.
عسگری حسنکلو، عسگر. ‌(1387). ‌ نقد اجتماعی رمان معاصر فارسی با تأکید بر ده رمان برگزیده. ‌ تهران: فرزان.
فصیح، اسماعیل. ‌(1376). ثریا در اغما. تهران: البرز.
قبادی، حسینعلی؛ آقاگل زاده، فردوس؛ دسپ، سیدعلی. ‌(1388). «تحلیل گفتمان غالب در رمان سووشون سیمین دانشور». نقد ادبی. شمارۀ 1. ص 46.
قنادان، منصور و دیگران. ‌( 1375 ). ‌جامعه‌شناسی مفاهیم کلیدی. تهران: آوای نور.
گلدمن، لوسین. (1376). جامعه، فرهنگ و ادبیات. گزیده و ترجمة محمدجعفر پوینده. تهران: چشمه.
گلدمن، لوسین.(1381). ‌در جامعه، فرهنگ و ادبیات. گزیده و ترجمة محمدجعفر پوینده. تهران: چشمه.
لنار، ژاک. (1377). ‌درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمة محمدجعفر پیونده. تهران: نقش جهان.
لوونتال، لئو. ‌(1386). ‌رویکرد انتقادی در جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمة محمدرضا شادرو. ‌تهران: نی.
میرصادقی، جمال.(1386). ‌داستان و ادبیات. چاپ نخست. ‌تهران: آیة مهر.
میرعابدینی، حسن.(1386). صد سال داستان‌نویسی در ایران. تهران: چشمه.
میرعابدینی، حسن.(1386). ‌فرهنگ داستان‌نویسان ایران از آغاز تا امروز. تهران: چشمه.
والاس، استگنر.‌(1365). ‌«سلامی‌گرم به سیمین دانشور». (نقل از نیمة دیگر؛ ویژة سیمین دانشور. شمارة پنجم، زمستان. ص 62). ‌ترجمة فرزانه میلانی. بر ساحل ‌جزیرة سرگردانی (جشن‌نامۀ دکتر سیمین دانشور). به کوشش علی دهباشی. تهران: سخن. ص 62.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.