جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

نقد و بررسی نظریۀ ادبیات غنایی در ایران (با تکیه بر ادبیات پیش از اسلام)

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
دانشگاه اصفهان
چکیده
شعر غنایی از مهم ترین انواع ادبی در تاریخ نقد ادبی است. در تاریخ ادبیات هر سرزمینی، اشعاری وجود دارد که به همراهی موسیقی و یا برای همراهی با آن سروده می‌شده و از سوی دیگر، اشعاری ساده، عاطفی و موسیقایی وجود دارد که از دل جامعۀ عوام به وجود آمده و منشأ اشعار غنایی رسمی شده است. محققان ایرانی تحت تأثیر تعریف رمانتیک شعر غنایی، اغلب این نوع شعر را اشعاری دانسته اند که بیانگر احساسات و عواطف شخصی است و «من» شخصی گوینده ‌را بازگو می‌کند. در این مقاله که به شیوۀ سندکاوی نوشته شده است، نگارنده ضمن نقد و بررسی این دیدگاه، جلوه-های اصیل و بوطیقایی ادبیات غنایی را در ادبیات ایران پیش از اسلام بازگو می کند. گوسان ها، نوازندگان دوره‌گردی بودند که اشعاری را به همراهی موسیقی برای پادشاه و مردم روایت می کردند. از سوی دیگر، گونه های ادبی نظیر خسروانی ها و فهلویات اشعاری ذاتاً غنایی هستند که منشأ آن تودۀ مردم است.
کلیدواژه‌ها

آموزگار، ژاله؛ تفضّلی، احمد. (1373). زبان پهلوی؛ ادبیات و دستور آن. تهران: معین.
ابجدیان، امرالله. (1385). تاریخ ادبیات انگلیس. جلد سوم. شیراز: دانشگاه شیراز. چاپ دوم.
ابوالقاسمی، محسن. (1383). شعر در ایران پیش از اسلام. تهران: طهوری. چاپ دوم.
احمدی، بابک. (1370). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
أخوان ثالث، مهدی. (1339). «خسروانی و لاسکوی». یغما. سال سیزدهم. شمارۀ 10. صص.504-499
ارسطو. (1386). بوطیقا. ترجمۀ هلن اولیایی‌نیا. تحلیلی از فرانسیس فرگوسن. اصفهان: فردا.
افلاطون. (1360). جمهور. ترجمۀ فؤاد روحانی. تهران: بنیاد ترجمه و نشر کتاب. چاپ چهارم.
اقبال، عباس و دیگران. (1366). شعر و موسیقی در ایران. تهران: هیرمند.
آموزگار، ژاله. (1386). زبان، فرهنگ، اسطوره (مجموعه مقالات). تهران: معین.
بویس، مری. (1368). «گوسان پارتی و سنّت خنیاگری در ایران». دو گفتار دربارۀ خنیاگری و موسیقی ایران. ترجمۀ بهزاد باشی. تهران: آگاه.
پورنامداریان، تقی. (1380). در سایۀ آفتاب. تهران: سخن.
پیروز، غلامرضا. (1381). «ادبیات غنایی و جلوه‌های آن در ایران پیش از اسلام». پژوهشنامۀ علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران. سال دوم. شمارۀ 6 و 7. صص 35-66.
تراویک، باکنر. (1373). تاریخ ادبیات جهان. دو جلد. ترجمۀ عربعلی رضایی. تهران: فرزان.
تفضّلی، احمد. (1376). تاریخ ادبیات پیش از اسلام. تهران: سخن.
تفضلی، احمد. (1385). «فهلویات». نامه فرهنگستان. دورۀ هشتم. سال اول. ش اول. صص130-119
جاماسب آسانا. (1391). متون پهلوی. گزارش سعید عریان. تهران: علمی.
خالقی مطلق، جلال. (1386). حماسه، پدیده شناسی تطبیقی شعر پهلوانی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
دریپر، جان. (1343). «سرود زردشتی و ترتیل صدر مسیحیت». ترجمۀ هوشنگ اعلم. موسیقی. دورۀ سوم. شمارۀ 94. صص18-1
دوبرو، هدر. (1389). ژانر (نوع ادبی). ترجمۀ فرزانه طاهری. تهران: مرکز.
ذوالفقاری، حسن؛ احمدی، لیلا. (1388). «گونه‌شناسی بومی‌سرودهای ایران». ادب پژوهی. شمارۀ 7 و 8. صص. 170-143
رضی، هاشم. (1381). دانشنامۀ ایران باستان. جلد سوم. تهران: سخن.
رودکی سمرقندی. (1386). دیوان. تصحیح نصرالله امامی. تهران: مؤسسۀ مطالعات فرهنگ و تمدن ایران.
ریپکا، یان و دیگران. (1381). تاریخ ادبیات ایران. ترجمۀ عیسی شهابی. تهران: علمی و فرهنگی.
زرشناس، زهره. (1384). میراث ادبی روایی در ایران باستان. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
زرقانی، سیّد مهدی. (1388). تاریخ ادبی ایران و قلمرو زبان فارسی. تهران: سخن.
زرّین کوب، عبدالحسین. (1386). نقد ادبی. جلد اول و دوم. تهران: امیرکبیر. چاپ هشتم.
زرین کوب، عبدالحسین. (1337). «سرود اهل بخارا» یغما. سال یازدهم. شمارۀ 7. صص293-289
سپنتا، ساسان. (1369). چشم‌انداز موسیقی ایران. تهران: مشعل.
سمیعی، احمد. (1391). آشنایی با ادبیات عصر اشکانی و ساسانی. تهران: سخن. چاپ دوم.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1352). «انواع ادبی و شعر فارسی». خرد و کوشش. دورۀ چهارم. دفتر دوم و سوم. صص119-96
شفیعی کدکنی، محمد رضا. (1391). موسیقی شعر. تهران: آگاه. چاپ سیزدهم.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1386). زمینۀ اجتماعی شعر فارسی. تهران: اختران و زمانه.
شمیسا، سیروس. (1373). انواع ادبی. چاپ دوم. تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس.(1374). سیر رباعی در شعر فارسی. تهران: فردوس. چاپ دوم.
صادقی، علی‌اشرف. (1379). «شروینیان یا عشق‌نامۀ شروین دشتبی و شروه‌سرایی». یادنامۀ دکتر احمد تفضّلی. تهران: سخن.
صبور، داریوش. (1370). آفاق غزل فارسی. تهران: گفتار.
صورتگر، لطفعلی. (1345). منظومه‌های غنایی ایران. چاپ دوم. تهران: ابن سینا.
ضیف، شوقی. (1384). هنر و سبک‌های شعر عربی. ترجمۀ مرضیۀ آزاد. مشهد: دانشگاه فردوسی.
عنصرالمعالی کیکاووس. (1386). قابوس نامه. تصحیح غلامحسین یوسفی. تهران: علمی و فرهنگی. چاپ پانزدهم.
فرّخی سیستانی. (1371). دیوان. به کوشش سید محمد دبیرسیاقی. چاپ چهارم. تهران: زوّار.
فرشیدورد، خسرو. (1363). دربارۀ ادبیات و نقد ادبی. تهران: امیرکبیر.
فورست، لیلیان. (1375). رمانتیسم. ترجمۀ مسعود جعفری. تهران: مرکز.
کالر، جاناتان. (1382). نظریۀ ادبی. ترجمۀ فرزانۀ طاهری. تهران: مرکز.
گرگانی، فخرالدین اسعد. (1389). ویس و رامین. تصحیح مجتبی مینوی. تهران: هیرمند.
لازار، ژیلبر. (1395). بررسی وزن شعر ایرانی. ترجمۀ لیلا ضیامجیدی. تهران: هرمس.
ملاح، حسینعلی. (1367). پیوند موسیقی و شعر. تهران: نشر فضا.
ناصرخسرو قبادیانی. (1357). دیوان. به اهتمام مجتبی مینوی و مهدی محقق. تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل با همکاری دانشگاه تهران.
ولک، رنه؛ وارن، آستن. (1373). نظریۀ ادبیات. ترجمۀ ضیاء موحّد و پرویز مهاجر. تهران: علمی و فرهنگی
هایت. گیلبرت. (1376). ادبیات و سنّت‌های کلاسیک. ترجمۀ مهین کلباسی و مهین دانشور. تهران: آگاه.
همایی، جلال‌الدین. (1339). «غزل و تحوّل اصطلاحی آن در قدیم و جدید». یغما. سال سیزدهم. شماره دوم. اردیبهشت. صص83-77
همایی، جلال‌الدین. (1375). تاریخ ادبیات ایران. به کوشش ماهدخت بانو همایی. تهران: هما.
Abrams, M. H. (1385), A Glossary of Literary Terms, Eighth Edition, Tehran: Jungle Publications.
Abrams, M. H. (1987). The Norton Anthology of English Literature, Fifth Edition, Norton & company, New York & London.
Boyce, Mary. (1968). “Middle Persian Literature”. Handbuch der Orientalistik. Abt. 1. Bd. 4. Abs. 2: Literature. Lief. 1. Leiden. pp. 31-66.
Boyce, Mary. (2012). “GŌSĀN”. available online at
http://www.Iranicaonline.org/articles/gosan.
Boyce, Mary (1955). “Zariadres and Zarēr”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, Vol. 17, No. 3. pp. 463-477.
Brewster, S. (2009). Lyric. London & New York: Routledge.
Cereti, Carlo G. (2009). “Middle Persian Literature, i. Pahlavi Literature”, Encyclopaedia Iranica, Online Edition, available at: http://www.iranicaonline.org/articles/middle-persian-literature-1-pahlavi.
Diane J. Rayor; Batstone, William W.. (2013). Latin Lyric and Elegiac Poetry: An Anthology of New Translations. Routledge.
Gershevitch, Ilya. (1968). “Old Iranian Literature”. Handbuch der Orientalistik. Abt. 1. Bd. 4. Abs. 2: Literature. Lief. 1. Leiden. pp. 1-30.
Humbach. H. (2012). "GATHAS i. TEXTS". available online at http://www. Iranicaonline.org/articles/gathas-i-texts.
Kellens. J. (2012). “AVESTA i. Survey of the history and contents of the book,” Encyclopaedia Iranica, III/1, pp. 35-44, available online at http://www.iranicaonline.org/articles/avesta-holy-book.
Lazard, G. (2006). “Prosody, i. Middle Persian”, Encyclopaedia Iranica, Online Edition, available at: http://www.iranicaonline.org/articles/poetry-iv-poetics-of-middle-persian.
Mackenzie, D. N. (1971). A Concise Pahlavi Dictionary, London: Oxford.
Miller. P. A. (2005). Lyric Texts and Lyric Consciousness: The Birth of a Genre from Archaic Greece to Augustan Rome. Routledge. K;:
Tafażżolī. A. (1988). " BĀRBAD". available online at http:/ /www. iranicaonline. org/articles/barbad-minstrel. University Press.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.