جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

تحلیل جنبه‌های مانوی داستان «دیو گاوپای و دانای دینی» در مرزبان‌نامه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسنده
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
چکیده
این پژوهش دربارۀ داستان تمثیلی «دیوگاوپای و مرد دینی» در مرزبان‌نامه است و با هدف روشن نمودن پنهان نگاری صورت گرفته در آن، به بررسی فرضیه‌های موجود در این رابطه می‌پردازد. نتیجه نهایی این پژوهش، اثبات مشابهت «مرد دینی» با مانی و «دیوگاوپای» با کرتیر (موبد موبدان زرتشتی در دورۀ ساسانی و عامل انهدام و کشتار مانویان) است که بر اساس مستندات تاریخی و درون‌متنی صورت گرفته است. بر اساس این پژوهش، احتمال می‌رود مانویان به دلیل شرایط خفقان‌آوری که پس از مرگ مانی داشته‌اند با دستکاری و تغییر دادن افسانۀ زرتشتی مناظرۀ اخت و یوشت، صحنۀ مناطرۀ مانی و کرتیر را (که به قتل مانی انجامید) در آن مخفی کرده باشند.
کلیدواژه‌ها

ابن اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن. (1366). تاریخ طبرستان. تصحیح عباس اقبال آشتیانی. تهران: کلالۀ خاور.
ابن ندیم، محمد بن اسحاق. (1381). الفهرست. محمدرضا تجدد. تهران: اساطیر.
اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. (1375). زبور مانوی. تهران: فکر روز.
اسماعیل‌پور، ابوالقاسم. (1381). اسطورۀ آفرینش در آیین مانی. تهران: اساطیر.
بیانی، شیرین. (1380). دین و دولت در عهد ساسانی و چند مقاله دیگر. تهران: انتشارات جامی.
بیرونی، ابوریحان. (1363). آثارالباقیه. اکبر دانا سرشت. تهران: امیرکبیر.
تفضلی، احمد. (1378). «سیاست اتحاد دین و دولت در دوره ساسانی». (ایران نامه). شماره 66.
تفضلی، احمد. (1383). تاریخ ادبیات پیش از اسلام. تهران: سخن به کوشش ژالۀ آموزگار
تقی زاده، سید حسن. (1383). مانی شناسی. به کوشش ایرج افشار. تهران: توس.
تقی زاده، سید حسن. (1335). مانی و دین او. تهران: انجمن ایران‌شناسی.
جعفری، محمد. (1365). رسالۀ یوشت فریان. تهران: دانشگاه تهران.
حقیقت، عبدالرفیع. (1356). «پریم (فریم) پایتخت کوهستانی آل قارن و آل باوند». (گوهر). شمارۀ 53.
حکیمیان، ابوالفتح. (1348). علویان طبرستان. تهران: انتشارات الهام.
دریایی، تورج و سودابه ملک‌زاده. «چرا کرتیر فراموش شد؟». (ایران نامه). 30 : 2. تابستان 2015. صص 280-287.
رضایی، مهدی. (1389). «مرزبان‌نامه یادگاری از ایران عهد ساسانی». (پژوهش‌های ادب عرفانی). شمارۀ 13.
شمیسا، سیروس. (1361). «مرزبان‌نامه و خاطرۀ شکست دیوان». چیستا. خرداد شمارۀ 10. 1276-1283.
صفا، ذبیح‌الله. (1336). تاریخ ادبیات در ایران. ج دوم. تهران: چاپخانه دانشگاه.
عظیم زاده طهرانی، طاهره. (1383). «اسپهبدیه یا آل باوند و پیوند آنان با شیعه امامیه». (فصلنامه تخصصی فقه و تاریخ تمدن). شماره 1 و 2.
فرزانه، محسن. (1367). صوفی یا سوفی. تهران: پارسا.
کرباسیان، ملیحه. (1384). بدعت گرایی و زندقه در ایران عهد ساسانی. تهران: اختران.
کریستین سن، آرتور. (1367). ایران در زمان ساسانیان. رشید یاسمی. تهران: امیرکبیر.
کریمی زنجانی اصل و ملیحه کرباسیان. (1384). کشاکش‌های مانوی-مزدکی در ایران عهد ساسانی. تهران: اختران.
محمدی ری شهری، محمد. (1391). دانشنامه قرآن و حدیث. ج 11. قم : مؤسسۀ علمی فرهنگی دارالحدیث.
محمودی بختیاری، علینقی. (1348). «مازندران یا یمن». (هنر و مردم). شماره 1.
معین، محمد. (1324). یوشت فریان و مرزبان‌نامه. تهران: چاپخانه مجلس.
ملطیوی، محمد بن غازی. (1383). روضة العقول. جلیل نظری. تهران: دانشگاه آزاد.
ناصح، ناطق. (1357). بحثی دربارۀ زندگی‌ مانی و پیام او. تهران: انتشارات امیرکبیر.
وامقی، ایرج. (1378). نوشته‌های مانی و مانویان. تهران: انتشارات سوره.
وراوینی، سعد الدین. (1367). مرزبان‌نامه. محمد روشن. ج اول. تهران: نشر نو.
وراوینی، سعدالدین. (1370). مرزبان‌نامه. به کوشش خلیل خطیب رهبر. چاپ چهارم. تهران: انتشارات صفی علیشاه.
الیاده میرچا. (1373). آیین گنوسی. مانوی؛ مجموعه مقالات. ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: فکر روز.
یارشاطر، احسان. (1381). تاریخ ایران جلد سوم قسمت دوم. حسن انوشه. تهران: امیرکبیر.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.