جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

کانونی سازی و توزیع آگاهی در داستان خسرو و شیرین شاهنامه

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه شهید باهنر کرمان
چکیده
کانونی ­سازی، یکی از راه­ های بیان­ کردن یا به ­دست ­آوردن دانش (آگاهی) در روایت است. در این مقاله، جهت درک چگونگی توزیع آگاهی در روایت شاهنامه از داستان خسرو و شیرین، این داستان از نظر شیوه­ های کانونی ­سازی مورد توجه قرارگرفته ­است. نتایج این بررسی نشان می­دهد که وجه غالب روایت رخدادها در متن، کانونی ­سازی بیرونی است؛ یعنی دیدن و روایت­ کردن توأمان رویدادها توسط راوی-کانونی­ گر، به شکلی که اغلب، خواننده چیزی بیشتر از شخصیّت­ ها نمی­ داند. در کلیّت اثر، تعلیق، مهم­ترین عامل انگیزش خواننده نسبت به متن است که بر اثر پیش­ آگاهی فراتر خواننده (نسبت به اشخاص داستان) دربارۀ سرنوشت شخصیت اصلی ایجاد می­شود و در پاره­ روایت ­های داستان، به دلیل آگاهی برابر خواننده و اشخاص داستان، برانگیختن کنجکاوی مهم ­ترین دلیل برای خواندن متن است. در کانونی ­سازی­ های درونی نیز بیان عواطف و ذهنیت اشخاص داستان، موجب برانگیختن کنجکاوی خواننده می ­شود. مهم­ترین عامل انسجام متن در ژرف­ساخت اثر، وجه ایدئولوژیک کانونی ­سازی­ است.
کلیدواژه‌ها

آیدنلو، سجاد. (1390). دفتر خسروان. تهران: سخن.
ایگلتون، تری. (1368). پیش‌درآمدی بر نظریۀ ادبی. ترجمۀ عباس مخبر. تهران: نشر مرکز.
برانیگان، ادوارد. (1396). درک روایت و فیلم. ترجمۀ سیّد جلیل شاهرودی لنگری. تهران: سیاهرود.
بردول، دیوید. (1396). روایت در فیلم داستانی (ج1). ترجمۀ سیّد علاالدین طباطبایی. چاپ3. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
برتنز، یوهانس ویلم. (۱۳۸۲). نظریۀ ادبی. ترجمۀ فرزان سجودی. تهران: آهنگ دیگر.
بیشاپ، لئونارد. (1374). درس‌هایی دربارۀ داستان‌نویسی. ترجمۀ محسن سلیمانی. تهران: نشر زلال.
تایسن، لوئیس. (۱۳۸۷). نظریه‌های نقد ادبی معاصر. ترجمۀ مازیار حسین‌زاده و فاطمه حسینی. تهران: نگاه امروز.
تولان، مایکل. (1386). روایت‌شناسی؛ درآمدی زبان‌شناختی-انتقادی. ترجمۀ سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
حمیدیان، سعید. (1383). درآمدی بر اندیشه و هنر فردوسی. تهران: ناهید.
راشد محصل، محمّدرضا و حسین‌زاده هرویان، فاطمه. (1392). «بررسی پیرنگ، شخصیت پردازی، توصیف، زاویه دید و تصویرپردازی در داستان نبرد رستم با دیو سپید». متن‌شناسی ادب فارسی. دورۀ5، شمارۀ2، 121-138.
ریمون کنان، شلومیت. (1387). روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمۀ ابوالفضل حرّی. تهران: نیلوفر.
زارعی، فخری؛ موسوی، سیّد کاظم؛ مددی، غلام‌حسین. (1394). «شخصیّت پردازی با رویکرد روانشناختی در داستان سیاوش». کاوش‌نامه. دورۀ16، شمارۀ30، 67-106.
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1362). با کاروان حلّه. چاپ5. تهران: جاویدان.
سرّامی، قدم‌علی. (1378). از رنگ گل تا رنج خار. چاپ3. تهران: سخن.
شفیعی کدکنی، محمّدرضا. (1366). صور خیال در شعر فارسی. چاپ3. تهران: آگاه.
صفا، ذبیح‌الله. (1363). تاریخ ادبیات در ایران، ج1. چاپ6. تهران: فردوسی.
طالبیان، یحیی و حسینی سروری، نجمه. (1382). «ساختار داستانی زال و رودابه». پزوهش‌های ادبی. سال2، شمارۀ 5، 95-116.
غفوری مهدی‌آباد، فاطمه. (1391). «کانون روایت در شاهنامه فردوسی (با تکیه بر داستان رستم و اسفندیار)». بهارستان سخن. دورۀ8، شمارۀ20، 145-174.
فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه (جلد8). به کوشش جلال خالقی مطلق. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
فلاح، غلام‌علی؛ آذرنوا، لیلا. (1392). «طیف‌های کانونی در تراژدی رستم و اسفندیار». زبان و ادبیات فارسی. سال21، شمارۀ20، 47-76.
فلاح، غلام‌علی ؛ افشاری، نرجس. (1395). «تحلیل داستان رستم و سهراب براساس نظریۀ روایت‌شناسی کلود برمون». پژوهش‌نامۀ نقد ادبی و بلاغت. دورۀ5، شمارۀ1، 51-71.
فلاح، غلام‌علی ؛ پیغمبرزاده، لیلا سادات. (1393). «پیکربندی زمان در داستان سیاوش» متن‌پژوهی ادبی. دورۀ18، شمارۀ61. 21-40.
کوری، گریگوری. (1395). روایت‌ها و راوی‌ها. ترجمل محمّد شهبا. چاپ دوم. تهران: مینوی خرد.
گورین، ویلفرد و دیگران (1388). درآمدی بر شیوه‌های نقد ادبی. ترجمۀ علی‌رضا فرح‌بخش و زینب حیدری‌مقدم. تهران: رهنما.
لوته، یاکوب. (1388). مقدمه‌ای بر روایت در ادبیات و سینما. ترجمۀ امید نیک‌فرجام. چاپ دوم. تهران: مینوی خرد.
مارتین، والاس. (1382). نظریه‌های روایت. ترجمۀ محمّد شهبا. تهران: هرمس.
مختاری، محمّد. (1368). حماسه در رمز و راز ملّی. تهران: قطره.
مدبری، محمود و حسینی سروری، نجمه. (1387). «از تاریخ روایی تا روایت داستانی». گوهر گویا. سال2، شمارۀ2، 1-28.
مسکوب، شاهرخ. (1354). مقدمه‌ای بر رستم و اسفندیار. چاپ4. تهران: کتاب‌های جیبی.
موسوی، سیّد کاظم؛ زارعی، فخری. (1387). «بررسی عنصر کشمکش در داستان سیاوش». نقد ادبی. شمارۀ3، 165-192.
همتّی، حجت‌الله؛ خان‌محمّدی، محمّدحسین. (1395). «کارکرد عناصر داستانی در ماجرای فرود شاهنامه». فنون ادبی. دورۀ8، شمارۀ2، 137-154.
یاحقی، محمّدجعفر و دیگران. (1386). شاهنامه‌پژوهی، دفتر دوم. با نظارت محمّدرضا راشد محصل. مشهد: آهنگ قلم.
یغمایی، حبیب. (1357). «هنر داستان‌پردازی فردوسی». یغما. سال31، شمارۀ11، 641-651.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 22 آذر 1397
  • تاریخ بازنگری 11 خرداد 1398
  • تاریخ پذیرش 13 آذر 1398