جُستارهای نوین ادبی

جُستارهای نوین ادبی

پیوند و گسست متن و نگاره در شاهنامه بایسنغری

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان
دانشگاه نیشابور
چکیده
شاهنامه ­بایسنغری، اثر ممتاز و برجسته مکتب نگارگری هرات تیموری در عصر شاهرخ تیموری است که به سفارش بایسنغرمیرزا، فرزند هنردوست شاهرخ و با دعوت از هنرمندان بزرگ آن روزگار خلق گردید. این اثر از دو جنبه متن و نگاره حائز اهمیت است؛ چرا که متن آن توسط گروهی از شاهنامه‌ شناسان بزرگ فراهم آمده و نگاره ­های آن توسط نام‌ آوران مکتب نگارگری هرات به تصویر کشیده شده است و این فرضیه را در ذهن متبادر می‌سازد که احتمالاً ارتباط تنگاتنگی بین متن و تصویر در این شاهنامه وجود داشته باشد. همین نکته اساس این پژوهش را شکل می‌دهد. هدف از این پژوهش، بررسی پیوند و گسست بین متن شاهنامه ‌بایسنغری و نگاره­ های آن می­باشد. پرسش این است: نگارگران شاهنامه ‌بایسنغری تا چه اندازه به متن ادبی شاهنامه در ترسیم نگاره­های آن وابسته بوده‌‌اند؟ این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیلی-تطبیقی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای-اسنادی به بیان موضوع می‌پردازد. نتایج تحقیق مبیّن آن است که نگارگران شاهنامه بایسنغری، از آموخته ­های خود در تصویرگری بهره ‌برده و الگوهای از پیش ‌آموخته را به تصویر کشیده­اند؛ از این‌رو توجه چندانی به متن کتاب نداشته­ و خود را موظف به خوانش متن ندانسته ‌اند؛ بنابراین در این نسخه ارتباط چندانی بین متن و نگاره ­ها وجود ندارد.
کلیدواژه‌ها

اکبری‌مفاخر، آرش. (1395). رزمنامه کنیزک. چاپ اول. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی.
آدامووا- گیوزالیان. (1383). نگاره‌های شاهنامه. مترجم: زهره فیضی. فرهنگستان هنر.
آژند، یعقوب. (1386).«کتابت‌خانه و صورت‌خانه در مکتب هرات». مجله گلستان هنر. ش10. 23-18.
آژند، یعقوب. (1387). مکتب نگارگری هرات. چاپ اول. تهران: نشر فرهنگستان هنر.
بیانی، مهدی. (1363). احوال و آثار خوشنویسان. تهران: نشر دانشگاه تهران.
توانا، اکرم. (1393). «بررسی بینامتنی نگاره پادشاهی جمشید از شاهنامه بایسنغری». باغ نظر. ش28. 54-47.
خالقی مطلق، جلال. (1395). زنان در شاهنامه. چاپ اول. تهران: نشر مروارید.
راکسبرا د. ج. و رازپوش، شهناز. (1383). تیموریان. چاپ اول. ج 8 . تهران. دانشنامه جهان اسلام.
سودآور، ابوالعلاء. (1383). فرّه ایزدی. تهران: نشر میرک.
شریف‌زاده، عبدالمجید. (1370). نامورنامه. چاپ اول. نشر معاونت پژوهش با همکاری اداره کل موزه‌های تهران.
فردوسی. (1350). شاهنامه نسخه بایسنغری. تهران: شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران.
فردوسی. (1353). شاهنامه. چاپ مول. چاپ دوم. تهران: نشر فرانکلین.
فردوسی. (1366). شاهنامه. تصحیح جلال خالقی‌مطلق. ج1. نیویورک: نشر Bibliotheca persica.
ماه‌وان، فاطمه. (1393). «ارتباط نگاره و متن در ساحت معنا». شاهنامه و مطالعات هنری- مجموعه مقالات همایش فردوسی دانشگاه فردوسی مشهد. 317-295.
مرادخانی، حجت‌الله و سجودی، فرزان. (1390). «تطبیق نشانه‌شناختی نگاره‌های شاهنامه بایسنغری با نقاشی‌های مکاتب سونگ و یوان چین». فصلنامه هنرهای تجسمی نقش‌مایه. سال چهارم( 9). 14-7.
نوری، نظام‌الدین. (1385). فرهنگ و هنر و ادبیات ایران و جهان. چاپ سوم. نشر زهره.
Atasoy, Nurhan. )1970). Four Istanbul Albums and Some fragments from 14th shahnamehs. Vol.8, University of Michigan: Freer Gallery of Art, 19-48.
Gray, Basil. (1971). Baysonghori Shahnameh, Tehran: commemoration of the Celebration of the 2500th anniversary of the founding of the Persian Empire by Cyrus the Great.
Romer, H.R. (1989). Baysongor, Iranica, Vol. IV, P 6-9
Sims, Eleanor. (1992). The illustrated Manuscripts of Shahnama,Vol. 22, 43-68.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

  • تاریخ دریافت 11 اردیبهشت 1398
  • تاریخ بازنگری 01 دی 1398
  • تاریخ پذیرش 29 دی 1398